『ハールバルズの歌』の原典
Hárbarðsljóð
この
原文は、
"Hverr er sá sveinn sveina,
er stendr fyr sundit handan?"
Ferjukarlinn kvað:
"Hverr er sá karl karla,
er kallar of váginn?"
Þórr kvað:
"Fer þú mik um sundit,
fæði ek þik á morgun;
meis hef ek á baki,
verðr-a matr in betri;
át ek í hvíld,
áðr ek heiman fór,
síldr ok hafra;
saðr em ek enn þess."
Ferjukarlinn kvað:
"Árligum verkum
hrósar þú, verðinum;
veizt-at-tu fyrir görla,
döpr eru þín heimkynni,
dauð, hygg ek, at þín móðir sé."
Þórr kvað:
"Þat segir þú nú,
er hverjum þykkir
mest at vita,
at mín móðir dauð sé."
Ferjukarlinn kvað:
"Þeygi er sem þú
þrjú bú góð eigir;
berbeinn þú stendr
ok hefr brautinga gervi,
þatki, at þú hafir brækr þínar."
Þórr kvað:
"Stýrðu hingat eikjunni,
ek mun þér stöðna kenna, -
eða hverr á skipit,
er þú heldr við landit?"
Ferjukarlinn kvað:
"Hildolfr sá heitir,
er mik halda bað,
rekkr inn ráðsvinni,
er býr í Ráðseyjarsundi;
bað-at hann hlennimenn flytja
eða hrossaþjófa,
góða eina
ok þá, er ek görva kunna;
segðu til nafns þíns,
ef þú vill um sundit fara!"
Þórr kvað:
"Segja mun ek til nafns míns,
þótt ek sekr séak,
ok til alls eðlis:
Ek em Óðins sonr,
Meila bróðir,
en Magna faðir,
þrúðvaldr goða,
við Þór knáttu hér dæma!
Hins vil ek nú spyrja,
hvat þú heitir."
Ferjukarlinn kvað:
"Hárbarðr ek heiti,
hylk um nafn sjaldan."
Þórr kvað:
"Hvat skaltu of nafn hylja,
nema þú sakar eigir?"
Hárbarðr kvað:
"En þótt ek sakar eiga,
þá mun ek forða fjörvi mínu
fyr slíkum sem þú ert,
nema ek feigr sé."
Þórr kvað:
"Harm ljótan
mér þykkir í því
at vaða um váginn til þín
ok væta ögur minn;
skylda ek launa
kögursveini þínum
kanginyrði,
ef ek kæmumk yfir sundit."
Hárbarðr kvað:
"Hér mun ek standa
ok þín heðan bíða;
fannt-a þú mann in harðara
at Hrungni dauðan."
Þórr kvað:
"Hins viltu nú geta,
er vit Hrungnir deildum,
sá inn stórúðgi jötunn,
er ór steini var höfuðit á;
þó lét ek hann falla
ok fyrir hníga.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Hárbarðr kvað:
"Var ek með Fjölvari
fimm vetr alla
í ey þeiri,
er Algræn heitir;
vega vér þar knáttum
ok val fella,
margs at freista,
mans at kosta."
Þórr kvað:
"Hversu snúnuðu yðr konur yðrar?"
Hárbarðr kvað:
"Sparkar áttu vér konur,
ef oss at spökum yrði;
horskar áttu vér konur,
ef oss hollar væri;
þær ór sandi
síma undu,
ok ór dali djúpum
grund of grófu;
varð ek þeim einn öllum
efri at ráðum;
hvílda ek hjá þeim systrum sjau,
ok hafða ek geð þeira allt ok gaman.
Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"
Þórr kvað:
"Ek drap Þjaza,
inn þrúðmóðga jötun,
upp ek varp augum
Alvalda sonar
á þann inn heiða himin;
þau eru merki mest
minna verka,
þau er allir menn síðan of séa.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Hárbarðr kvað:
"Miklar manvélar
ek hafða við myrkriður,
þá er ek vélta þær frá verum;
harðan jötun
ek hugða Hlébarð vera,
gaf hann mér gambantein,
en ek vélta hann ór viti."
Þórr kvað:
"Illum huga
launaðir þú þá góðar gjafar."
Hárbarðr kvað:
"Þat hefr eik,
er af annarri skefr,
of sik er hverr í slíku.
Hvat vanntu þá meðan Þórr?"
Þórr kvað:
"Ek var austr
ok jötna barðak
brúðir bölvísar,
er til bjargs gengu;
mikil myndi ætt jötna,
ef allir lifði
vætr myndi manna
undir Miðgarði.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Hárbarðr kvað:
"Var ek á Vallandi
ok vígum fylgdak,
atta ek jöfrum,
en aldri sættak;
Óðinn á jarla,
þá er í val falla,
en Þórr á þrælakyn."
Þórr kvað:
"Ójafnt skipta
er þú myndir með ásum liði,
ef þú ættir vilgi mikils vald."
Hárbarðr kvað:
"Þórr á afl ærit,
en ekki hjarta;
af hræðslu ok hugbleyði
þér var í hanzka troðit,
ok þóttisk-a þú þá Þórr vera;
hvárki þú þá þorðir
fyr hræðslu þinni
hnjósa né físa,
svá at Fjalarr heyrði."
Þórr kvað:
"Hárbarðr inn ragi,
ek mynda þik í hel drepa,
ef ek mætta seilask um sund."
Hárbarðr kvað:
"Hvat skyldir um sund seilask,
er sakir ro alls engar?
Hvat vanntu þá, Þórr?"
Þórr kvað:
"Ek var austr
ok ána varðak,
þá er mik sóttu
þeir Svárangs synir;
grjóti þeir mik börðu,
gagni urðu þeir þó lítt fegnir,
þó urðu þeir mik fyrri
friðar at biðja.
Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"
Hárbarðr kvað:
"Ek var austr
ok við einhverja dæmðak,
lék ek við ina línhvítu
ok launþing háðak;
gladdak ina gullbjörtu,
gamni mær unði."
Þórr kvað:
"Góð átt þú þér mankynni þar þá."
Hárbarðr kvað:
"Liðs þíns
væra ek þá þurfi, Þórr,
at ek helda þeiri inni línhvítu mey."
Þórr kvað:
"Ek munda þér þá þat veita,
ef ek viðr of kæmumk."
Hárbarðr kvað:
"Ek mynda þér þá trúa,
nema þú mik í tryggð véltir."
Þórr kvað:
"Emk-at ek sá hælbítr
sem húðskór forn á vár."
Hárbarðr kvað:
"Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"
Þórr kvað:
"Brúðir berserkja
barðak í Hléseyju;
þær höfðu verst unnit,
vélta þjóð alla."
Hárbarðr kvað:
"Klæki vanntu þá, Þórr,
er þú á konum barðir."
Þórr kvað:
"Vargynjur þat váru,
en varla konur,
skelldu skip mitt,
er ek skorðat hafðak,
ægðu mér járnlurki
en eltu Þjalfa.
Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"
Hárbarðr kvað:
"Ek vark í hernum,
er hingat gerðisk
gnæfa gunnfana,
geir at rjóða."
Þórr kvað:
"Þess viltu nú geta,
er þú fórt oss óljúfan at bjóða."
Hárbarðr kvað:
"Bæta skal þér þat þá
munda baugi,
sem jafnendr unnu,
þeir er okkr vilja sætta."
Þórr kvað:
"Hvar namtu þessi
in hnæfiligu orð,
er ek heyrða aldregi
in hnæfiligri?"
Hárbarðr kvað:
"Nam ek at mönnum
þeim inum aldrænum,
er búa í heimis skógum."
Þórr kvað:
"Þó gefr þú gott nafn dysjum,
er þú kallar þær heimis skóga."
Hárbarðr kvað:
"Svá dæmi ek of slíkt far."
Þórr kvað:
"Orðkringi þín
mun þér illa koma,
ef ek ræð á vág at vaða;
ulfi hæra
hygg ek þik æpa munu,
ef þú hlýtr af hamri högg."
Hárbarðr kvað:
"Sif á hó heima,
hans muntu fund vilja,
þann muntu þrek drýgja,
þat er þér skyldara."
Þórr kvað:
"Mælir þú at munns ráði,
svá at mér skyldi verst þykkja,
halr inn hugblauði,
hygg ek, at þú ljúgir."
Hárbarðr kvað:
"Satt hygg ek mik segja;
seinn ertu at för þinni,
langt myndir þú nú kominn, Þórr,
ef þú litum færir."
Þórr kvað:
"Hárbarðr inn ragi,
heldr hefr þú nú mik dvalðan."
Hárbarðr kvað:
"Ása-þórs hugða ek
aldregi mundu
glepja féhirði farar."
Þórr kvað:
"Ráð mun ek þér nú ráða;
ró þú hingat bátinum,
hættum hætingi,
hittu föður Magna."
Hárbarðr kvað:
"Farðu firr sundi,
þér skal fars synja."
Þórr kvað:
"Vísa þú mér nú leiðina,
alls þú vill mik eigi um váginn ferja."
Hárbarðr kvað:
Lítit er at synja,
langt er at fara;
stund er til stokksins,
önnur til steinsins,
haltu svá til vinstra vegsins,
unz þú hittir Verland;
þar mun Fjörgyn
hitta Þór, son sinn,
ok mun hon kenna hánum áttunga brautir
til Óðins landa."
Þórr kvað:
"Mun ek taka þangat í dag?"
Hárbarðr kvað:
"Taka við víl ok erfiði,
at upprennandi sólu,
er ek get þána."
Þórr kvað:
"Skammt mun nú mál okkat,
alls þú mér skætingu einni svarar;
launa mun ek þér farsynjun,
ef vit finnumk í sinn annat."
Hárbarðr kvað:
"Far þú nú,
þars þik hafi allan gramir."
ヘンリー・
Thor was on his way back from a journey in the East, and came to a sound; on the other side of the sound was a ferryman with a boat. Thor called out:
"Who is the fellow yonder, on the farther shore of the sound?"
The ferryman spake: 2.
"What kind of a peasant is yon, that calls o'er the bay?"
Thor spake: 3.
"Ferry me over the sound; I will feed thee therefor in the morning;
A basket I have on my back, and food therein, none better;
At leisure I ate, ere the house I left,
Of herrings and porridge, so plenty I had."
The ferryman spake: 4.
"Of thy morning feats art thou proud, but the future thou knowest not wholly;
Doleful thine home-coming is: thy mother, methinks, is dead."
Thor spake: 5.
"Now hast thou said what to each must seem
The mightiest grief, that my mother is dead."
The ferryman spake: 6.
"Three good dwellings, methinks, thou hast not;
Barefoot thou standest, and wearest a beggar's dress;
Not even hose dost thou have."
Thor spake: 7.
"Steer thou hither the boat; the landing here shall I show thee;
But whose the craft that thou keepest on the shore?"
The ferryman spake: 8.
"Hildolf is he who bade me have it,
A hero wise; his home is at Rathsey's sound.
He bade me no robbers to steer, nor stealers of steeds,
But worthy men, and those whom well do I know.
Say now thy name, if over the sound thou wilt fare."
Thor spake: 9.
"My name indeed shall I tell, though in danger I am, And all my race; I am Othin's son,
Meili's brother, and Magni's father,
The strong one of the gods; with Thor now speech canst thou get.
And now would I know what name thou hast."
The ferryman spake: 10.
"Harbarth am I, and seldom I hide my name."
Thor spake: 11.
"Why shouldst thou hide thy name, if quarrel thou hast not?"
Harbarth spake: 12.
"And though I had a quarrel, from such as thou art
Yet none the less my life would I guard,
Unless I be doomed to die."
Thor spake: 13.
"Great trouble, methinks, would it be to come to thee,
To wade the waters across, and wet my middle;
Weakling, well shall I pay thy mocking words,
if across the sound I come."
Harbarth spake: 14.
"Here shall I stand and await thee here;
Thou hast found since Hrungnir died no fiercer man."
Thor spake: 15.
"Fain art thou to tell how with Hrungnir I fought,
The haughty giant, whose head of stone was made;
And yet I felled him, and stretched him before me.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Harbarth spake: 16.
Five full winters with Fjolvar was I,
And dwelt in the isle that is Algrön called;
There could we fight, and fell the slain,
Much could we seek, and maids could master."
Thor spake: 17.
"How won ye success with your women?"
Harbarth spake: 18.
"Lively women we had, if they wise for us were;
Wise were the women we had, if they kind for us were;
For ropes of sand they would seek to wind,
And the bottom to dig from the deepest dale.
Wiser than all in counsel I was,
And there I slept by the sisters seven,
And joy full great did I get from each.
What, Thor, didst thou the while?"
Thor spake: 19.
"Thjazi I felled, the giant fierce,
And I hurled the eyes of Alvaldi's son
To the heavens hot above;
Of my deeds the mightiest marks are these,
That all men since can see.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Harbarth spake: 20.
"Much love-craft I wrought with them who ride by night,
When I stole them by stealth from their husbands;
A giant hard was Hlebarth, methinks:
His wand he gave me as gift,
And I stole his wits away."
Thor spake: 21.
"Thou didst repay good gifts with evil mind."
Harbarth spake: 22.
"The oak must have what it shaves from another;
In such things each for himself.
What, Thor, didst thou the while?"
Thor spake: 23.
"Eastward I fared, of the giants I felled
Their ill-working women who went to the mountain;
And large were the giants' throng if all were alive;
No men would there be in Mithgarth more.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Harbarth spake: 24.
"In Valland I was, and wars I raised,
Princes I angered, and peace brought never;
The noble who fall in the fight hath Othin,
And Thor hath the race of the thralls."
Thor spake: 25.
"Unequal gifts of men wouldst thou give to the gods,
If might too much thou shouldst have."
Harbarth spake: 26.
"Thor has might enough, but never a heart;
For cowardly fear in a glove wast thou fain to crawl,
And there forgot thou wast Thor;
Afraid there thou wast, thy fear was such,
To fart or sneeze lest Fjalar should hear."
Thor spake: 27.
"Thou womanish Harbarth, to hell would I smite thee straight,
Could mine arm reach over the sound."
Harbarth spake: 28.
"Wherefore reach over the sound, since strife we have none?
What, Thor, didst thou do then?"
Thor spake: 29.
"Eastward I was, and the river I guarded well,
Where the sons of Svarang sought me there;
Stones did they hurl; small joy did they have of winning;
Before me there to ask for peace did they fare.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Harbarth spake: 30.
"Eastward I was, and spake with a certain one,
I played with the linen-white maid, and met her by stealth;
I gladdened the gold-decked one, and she granted me joy."
Thor spake: 31.
"Full fair was thy woman-finding."
Harbarth spake: 32.
"Thy help did I need then, Thor, to hold the white maid fast."
Thor spake: 33.
"Gladly, had I been there, my help to thee had been given."
Harbarth spake: 34.
"I might have trusted thee then, didst thou not betray thy troth."
Thor spake: 35.
"No heel-biter am I, in truth, like an old leather shoe in spring."
Harbarth spake: 36.
"What, Thor, didst thou the while?"
Thor spake: 37.
"In Hlesey the brides of the Berserkers slew I;
Most evil they were, and all they betrayed."
Harbarth spake: 38.
"Shame didst thou win, that women thou slewest, Thor."
Thor spake: 39.
"She-wolves they were like, and women but little;
My ship, which well I had trimmed, did they shake;
With clubs of iron they threatened, and Thjalfi they drove off.
What, Harbarth, didst thou the while?"
Harbarth spake: 40.
"In the host I was that hither fared,
The banners to raise, and the spear to redden."
Thor spake: 41.
"Wilt thou now say that hatred thou soughtest to bring us?"
Harbarth spake: 42.
"A ring for thy hand shall make all right for thee,
As the judge decides who sets us two at peace."
Thor spake: 43.
"Where foundest thou so foul and scornful a speech?
More foul a speech I never before have heard."
Harbarth spake: 44.
"I learned it from men, the men so old,
Who dwell in the hills of home."
Thor spake: 45.
"A name full good to heaps of stones thou givest
When thou callest them hills of home."
Harbarth spake: 46.
"Of such things speak I so."
Thor spake: 47.
"Ill for thee comes thy keenness of tongue,
If the water I choose to wade;
Louder, I ween, than a wolf thou cryest,
If a blow of my hammer thou hast."
Harbarth spake: 48.
"Sif has a lover at home, and him shouldst thou meet;
More fitting it were on him to put forth thy strength."
Thor spake: 49.
"Thy tongue still makes thee say what seems most ill to me,
Thou witless man! Thou liest, I ween."
Harbarth spake: 50.
"Truth do I speak, but slow on thy way thou art;
Far hadst thou gone if now in the boat thou hadst fared."
Thor spake: 51.
"Thou womanish Harbarth! here hast thou held me too long."
Harbarth spake: 52.
"I thought not ever that Asathor would be hindered
By a ferryman thus from faring."
Thor spake: 53.
"One counsel I bring thee now: row hither thy boat;
No more of scoffing; set Magni's father across."
Harbarth spake: 54.
"From the sound go hence; the passage thou hast not."
Thor spake: 55.
"The way now show me, since thou takest me not o'er the water."
Harbarth spake: 56.
"To refuse it is little, to fare it is long;
A while to the stock, and a while to the stone;
Then the road to thy left, till Verland thou reachest;
And there shall Fjorgyn her son Thor find,
And the road of her children she shows him to Othin's realm."
Thor spake: 57.
"May I come so far in a day?"
Harbarth spake: 58.
"With toil and trouble perchance,
While the sun still shines, or so I think."
Thor spake: 59.
"Short now shall be our speech, for thou speakest in mockery only; The passage thou gavest me not I shall pay thee if ever we meet."
Harbarth spake: 60.
"Get hence where every evil thing shall have thee!"
古ノルド語の
「海峡の
あの
渡し守が
「入り江越しに
あの
トールが
「俺を
朝飯を
背中には
これ以上
家を
ゆっくりと
ニシンと
今も
渡し守が
「朝早くの
食った
先の
おまえの
おまえの
トールが
「今おまえが
誰に
この
俺の
渡し守が
「立派な
男には
脚を
物乞いの
おまけに、
トールが
「小舟を
着ける
それとも、
おまえが
渡し守が
「俺に
ヒルドルヴと
思慮に
ラーズセイヤルスンドに
追い
馬泥棒も
善良な
俺が
おまえの
海峡を
トールが
「名を
たとえ追われる
素性も
俺は
メイリの
マグニの
神々の
おまえが
今度は
おまえは
渡し守が
「俺は
めったに
トールが
「なぜ名を
やましい
ハールバルズが
「たとえやましい
自分の
おまえのような
死ぬ
トールが
「ひどく
ことだと
おまえの
股間を
だが、
ぼろを
その
海峡を
ハールバルズが
「俺は
ここで
フルングニルが
俺ほど
トールが
「俺と
今持ち出したいのだな。
あの
頭が
それでも
目の前に
その
ハールバルズが
「俺は
まる
アルグレーンと
島にな。
そこで
敵を
さまざまな
女たちを
トールが
「女たちは
ハールバルズが
「俺たちの
おとなしくしてくれれば
俺たちの
こちらに
あいつらは
綱を
深い
土を
だが
知恵では
俺は
その
その
トールが
「俺は
あの
そして
アルヴァルディの
あの
あれこそが
俺の
それ以来、
その
ハールバルズが
「俺は
闇を
夫たちから
フレーバルズは
俺は
奴は
俺は
トールが
「悪意でもって
よい
ハールバルズが
「樫の
ほかの
こういう
その
トールが
「俺は
巨人どもの
災いを
山へと
巨人の
みな
ミズガルズには
ひとりもいなくなっていただろう。
その
ハールバルズが
「俺は
戦に
王たちを
仲を
戦場に
諸侯は
奴隷の
トールが
「おまえは
神々の
少しでも
ハールバルズが
「トールには
勇気は
恐ろしさと
おまえは
その
おまえは
あまりの
くしゃみも
フィャラルに
トールが
「腰抜けの
おまえを
海峡越しに
ハールバルズが
「なぜ
争う
その
トールが
「俺は
川を
そこへ
スヴァーラングの
奴らは
勝利に
結局、
和睦を
その
ハールバルズが
「俺は
ある
亜麻布のように
ひそかに
黄金に
乙女は
トールが
「その
ハールバルズが
「おまえの
その
あの
トールが
「その
そこに
ハールバルズが
「その
信頼に
トールが
「俺は
春の
ハールバルズが
「その
トールが
「狂戦士どもの
フレーセイで
あいつらは
人々を
ハールバルズが
「恥ずべき
女どもを
トールが
「あれは
女などとは
俺が
舟を
鉄の
シャールヴィを
その
ハールバルズが
「俺は
こちらへ
軍旗を
槍を
トールが
「俺たちに
今持ち出したいのか。」
ハールバルズが
「その
腕輪でもって、
仲裁人たちが
俺たち二人を
トールが
「どこで
人を
それ以上に
俺は
ハールバルズが
「男たちから
年を
郷の
トールが
「ずいぶん
それを
ハールバルズが
「俺は
トールが
「その
おまえに
俺が
狼よりも
おまえは
ハンマーの
ハールバルズが
「シヴには
そいつに
そいつを
そちらの
トールが
「おまえは
俺が
腰抜けの
嘘を
ハールバルズが
「俺は
おまえは
今ごろは
その
トールが
「腰抜けの
ずいぶん俺を
ハールバルズが
「アースの
牛飼いごときが
思っても
トールが
「今おまえに
舟を
脅し合いは
マグニの
ハールバルズが
「海峡から
おまえは
トールが
「それなら
俺を
ハールバルズが
「道を
行くには
丸太までしばらく、
石まで
それから
ヴェルランドに
そこで
息子の
身内の
オーディンの
トールが
「今日の
ハールバルズが
「苦労に
日の
俺の
トールが
「俺たちの
おまえは
渡しを
もう
ハールバルズが
「さっさと
悪霊どもに