《海德雷克之謎》原典
Heiðreksgátur
本頁提供作品原文與譯文,可用上方按鈕切換。網站會記住你的選擇,並套用到所有原典頁面。
古諾爾斯語原文採用冰島學者 Guðni Jónsson 版本的標準化拼寫。
"Hafa ek þat vilda,
er ek hafða í gær,
vittu, hvat þat var:
lýða lemill,
orða tefill
ok orða upphefill.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Fái honum mungát. Þat lemr margra manna vit. Sumir verða margmæltir þar af, en sumum vefst tungubragð."
Gestumblindi mælti:
"Heiman ek fór,
heiman ek för gerðak,
sá ek á veg vega,
vegr var undir
ok vegr yfir
ok vegr á alla vega.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar fórtu yfir brú, ok var árvegrinn undir henni, en fuglar flugu yfir höfði þér ok tveim megin þín; þat var þeira vegr; þú sátt lax í ánni, ok var þat hans vegr."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat drykkja,
er ek drakk í gær,
var-at þat vín né vatn,
mjöðr né mungát
né matar ekki,
þó gekk ek þorstalauss þaðan?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu?"
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar lagðist þú í forsælu ok kældir varir þínar á dögg. En ef þú ert sá Gestumblindi, sem ek ætlaða, þá ertu vitrari en ek hugða, því at ek hefi spurt orð þín óvitrlig, en gerast nú á leið spaklig."
"Þat er ván, at mik þrjóti brátt," segir Gestumblindi, "en þó vilda ek enn, at þér hlýddið:
Hverr er sá inn hvelli,
er gengr harðar götur
ok hefir hann þær fyrr of farit,
mjök fast kyssir
ok hefir munna tvá
ok á gulli einu gengr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er gullsmiðs hamarr, sem gull er með slegit. Hann kveðr hátt við, er hann á harðan steðja, ok þat er hans gata."
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn mikli,
er ferr mold yfir,
svelgr hann vötn ok veisur,
glygg hann óask,
en guma eigi
ok yrkir á sól til saka?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er myrkvi. Fyrir honum sér eigi sól, en hann hverfr þegar, er vindr kemr, ok megu menn ekki at honum gera; hann drepr skini sólar. En vélasamliga berr þú upp slíkar gátur ok vanmæli, hverr sem þú ert."
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn mikli,
er mörgu ræðr
ok horfir til heljar hálfr,
öldum bergr,
en við jörð sakask,
ef hann hefir sér vel traustan vin?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er akkeri með digrum ok sterkum streng. Þat ræðr mörgu skipi. Þat hrífr öðrum fleini í jörð, ok horfir sá til heljar; hann bergr mörgum manni. En mjök undrast ek orðfimi þína ok vitrleik."
Gestumblindi mælti: "Ek em nú ok náliga þrotinn at gátum, en frekr er hverr til fjörsins.
Hverr byggir há fjöll,
hverr fellr í djúpa dali,
hverr andalauss lifir,
hverr æva þegir?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Hrafn byggir jafnan á hám fjöllum, en dögg fellr jafnan í djúpa dali, fiskr lifir andalauss, en þjótandi foss þegir aldrigi."
"Vandast mun nú," segir Gestumblindi, "ok veitk-a ek nú, hvat fyrir verðr.
Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum;
höfði sínu
vísar heljar til,
en fótum til sólar snýr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er laukr. Höfuð hans horfir í jörð, en blöðin í loft."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
ókyrrir tveir
andalausir
sára lauk suðu?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Smiðbelgir eru þat. Þeir hafa vind, en engan anda."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
hvítir fljúgendr
hellu ljósta,
en svartir í sand grafask?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Smækkast nú gáturnar, en þat er hagl ok regn, því at hagli lýstr á stræti, en regns dropar sökkva í sand ok sækja í jörð."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
svartan gölt
ek sá í sauri vaða,
ok reis-at honum burst á baki?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er tordýfill, ok er nú margt til tínt, er tordýflar eru ríkra manna spurningar."
Gestumblindi svarar: "Frest eru böls bezt, en margr maðr vill at meira leita, ok sést því sumum yfir. Sé ek nú ok, at allra útfæra verðr at leita.
Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
tíu hefr tungur,
tuttugu augu,
fjóra tigu fóta,
ferr hart sú vættr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar sáttu sú, ok váru í henni níu grísir." Lét þá konungr drepa súna, ok váru í henni níu grísir, sem Gestumblindi hafði sagt.
Þá mælti konungr: "Eigi veit ek nú, nema vitrir eigi nú hlut í, ok eigi veit ek, hvat manna þú ert."
Gestumblindi svarar: "Slíkr em ek sem þú mátt sjá, ok vilda ek gjarnan þiggja líf mitt ok vera lauss af þessum þrautum."
Konungr svarar: "Upp skaltu bera gátur, þar til er þik þrýtr ella mik at ráða."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
ofarliga flýgr,
almhljóð gellr,
harðar eru, hilmir?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Ör er þat," segir konungr.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
fætr hefir átta,
en fjögur augu,
berr þat ofar kné en kvið?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Konungr mælti: "Er nú bæði, at þú hefir hattin síðan, enda sér þú niðr undan fleira en flestir menn aðrir, er þú hugsar hvert skrípi jarðarinnar. En þat er köngurváfa."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
lýðum lýsir,
en logi gleypir,
ok keppask um þat vargar ávallt?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er sól. Hon lýsir lönd öll ok skínn yfir alla menn, en Skalli ok Hatti heita vargar, þat eru úlfar, en annarr þeira ferr fyrir, en annarr eftir sólu."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
horni harðara,
hrafni svartara,
skafti réttara,
skjalli hvítara?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þú sátt hrafntinnu, ok skein á sólar geisli, er lá í einu húsi. Eða kanntu ekki á annan veg gátur upp at bera en hafa it sama upphaf at, þar sem mér virðist þú fróðr maðr?"
Þá mælti Gestumblindi:
"Báru brúðir
bleikhaddaðar,
ambáttir tvær,
öl til skemmu;
var-a þat höndum horfit
né hamri klappat;
þó er fyrir eyjar útan
örðigr, sá er ker gerði.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat eru æðar tvær, þær er eggjum verpa. Eggin eru eigi ger með hamri eða höndum, en þjónustumeyjar báru ölit í eggskurninni."
Gestumblindi mælti: "Liðar verðr sá at leita, er lítit sax hefir ok mjök er fáfróðr, ok vilda ek enn tala fleira, eða
Hverjar eru þær rýgjar
á reginfjalli,
elr við kván kona,
mær við meyju
mög of getr,
ok eigu-t þær varðir vera?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat eru fjallhvannir tvær saman, ok rennr upp hvannkálfr í millum þeira."
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær snótir,
er um sinn dróttin
vápnlausar vega,
inar jörpu hlífa
um alla daga,
en inar fegri frýja?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er hneftafl. Töflur drepast vápnlausar um hnefann, ok fylgja honum inar rauðu."
"Hverjar eru þær leikur,
er líða lönd yfir
at forvitni föður,
hvítan skjöld
þær á vetrum bera,
en svartan um sumar?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Þat eru rjúpur. Þær eru hvítar um vetr, en svartar um sumar."
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær snótir,
er ganga syrgjandi
at forvitni föður,
hadda bleika hafa þær
inar hvítföldnu
ok eigu í vindi at vaxa?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat eru bylgjur, er heita Ægismeyjar."
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær meyjar,
er ganga margar saman
at forvitni föður,
mörgum hafa manni
þær at meini komit
ok eigu-t þær varðir vera?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
en þetta eru bárur sem áðan."
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær brúðir,
er ganga brimserkjum í
ok eigu eftir firði för,
harðan beð hafa þær
inar hvítföldnu
ok leika í logni fátt?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat eru enn Ægis meyjar, ok förlast þér nú mjök framburðurinn, ok muntu nú vilja þola dóm spekinga."
Gestumblindi segir: "Tregr em ek þess, en þó væntir mik, at þar komi nú skjótt.
Fara ek sá
foldar moldbúa,
á sat nár á nái,
blindr reið blindum
brimreiðar til,
jór er andar vanr.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar komtu at á einni, ok rak ísjaka eftir ánni, ok lá þar dauðr hestr ok á hestinum einn dauðr ormr, ok bar þar blindr blindan, er þeir váru þrír saman."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat dýra,
er drepr fé manna
ok er járni kringt útan,
horn hefir átta,
en höfuð ekki
ok rennr, sem renna má?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er húnn í hneftafli; hann heitir sem björn; hann rennr, þegar honum er kastat."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat dýra,
er Dönum hlífir,
berr blóðugt bak,
en bergr firum,
geirum mætir,
gefr líf sumum,
leggr við lófa
lík sitt gumi?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er skjöldr; hann bergr mörgum; hann berr oft blóðugt bak."
Gestumblindi mælti:
"Mjök varp forðum
nösgás vaxin,
barngjörn sú er bar
bútimbr saman,
hlífðu henni
hálms bitskálmir,
þó lá drykkjar
drynhraun yfir.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar lá önd á eggjum millum nautskjálka, er þú hálms bitskálmir kallar, en drynhraun hausinn, en bútimbr hreiðrit."
"Fjórir ganga,
fjórir hanga,
tveir veg vísa,
tveir hundum varða,
einn eftir drallar
ok oftast óhreinn.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er kýr; hon hefir fjóra fætr ok fjóra spena, tvau horn ok tvau augu, en halinn drallar eftir."
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn eini,
er sefr í öskugrúa
ok er af grjóti einu gerr,
föður né móður
á-at sá inn fárgjarni,
þar mun hann sinn aldr ala?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er fólginn eldr á arni, er drepinn er við tinnu."
Gestumblindi mælti:
"Hest sá ek standa,
hýddi meri,
dúði dindil,
drap hlaun und kvið,
ór skal draga
ok gjöfta at góða stund.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Þá svarar konungr: "Þessa gátu skulu ráða hirðmenn mínir."
Þeir gátu margs til ok eigi fagrs mjök.
Þá mælti konungr, sem hann sá, at þeir gerðu ekki at: "Hest þann kallar þú línvef, en skeið meri hans, er upp ok ofan skal hrista vefinn."
Gestumblindi mælti:
"Hverir eru þeir þegnar,
er ríða þingi at
ok eru sextán saman,
lýði sína
senda þeir lönd yfir
at byggja bólstaði.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er tafl Ítreks konungs."
Gestumblindi mælti:
"Sá ek á sumri
sólbjörgum í
verðung vaka
vilgi teita,
drukku jarlar
öl þegjandi,
en æpanda
ölker stóð.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat er grísa sýr; þá er grísir sjúga hana, þá hrínn hon, er þeir þegja. En eigi veit ek, hverr manna þú ert, er þvílíka hluti gerir svá mjúkliga af litlum efnum." Ok nú biðr konungr í hljóði, at byrgja skal hallardyrnar.
Gestumblindi mælti:
"Meyjar ek sá
moldu líkar,
váru þeim at beðjum björg,
svartar ok sámar
í sólviðri,
en þess at fegri er færa of sér.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þat eru glæður fölnaðar á arni."
Gestumblindi mælti:
"Sat ek á segli,
sá ek dauða menn
blóðugt hold bera
í börk viðar.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
"Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Þar saztu á vegg, sáttu val fljúga ok bar æði í klóm sér."
Gestumblindi mælti:
"Hverir eru þeir tveir,
er tíu hafa fætr,
augu þrjú
ok einn hala?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:
Margs freistar þú nú, er þú finnr þau rök til framburðar við mik, er forðum váru. Þat er þá er Óðinn reið hestinum Sleipni. Hann hafði átta fætr, en Óðinn tvá, en þeir höfðu þrjú augu, Sleipnir tvau, en Óðinn eitt."
Gestumblindi mælti:
"Segðu þat þá hinzt,
[ef þú, Heiðrekr, ert
hverjum vitrari vísa]:
Hvat mælti Óðinn
í eyra Baldri,
áðr hann var á bál hafðr?"
Konungr svarar:
"Undr ok argskap
ok alla bleyði,
[vænti ek verit hafa,
en orð þau, er mæltir,
einn þú veizt],
ill vættr ok örm."
Konungr brá þá Tyrfingi ok hjó til Gestumblinda, en hann brást í vals líki ok fló út gegnum hallarglugg einn. En sverðit kom á vélit valsins, ok er hann því vélstuttr jafnan síðan, svá sem heiðnir menn trúa. Ok var nú Óðinn honum reiðr orðinn, síðan hann hjó til hans, ok á þeiri nótt var konungr drepinn.
英文譯文由 AI 根據古諾爾斯語原文翻譯。
“I would have that
which I had yesterday;
find out what it was:
a crippler of men,
a hinderer of words,
and a starter of words.
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
Give him ale. It cripples many men's wits. Some become talkative from it, while others find their tongues tangled.”
Gestumblindi said:
“From home I went,
from home I made my journey;
I saw ways upon my way:
a way lay beneath,
a way lay above,
and ways on every side.
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
You crossed a bridge, and the river's way lay beneath it, while birds flew above your head and on either side of you; that was their way. You saw a salmon in the river, and that was its way.”
Gestumblindi said:
“What was the drink
I drank yesterday?
It was neither wine nor water,
neither mead nor ale,
nor any food,
yet I left there free of thirst.
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
You lay down in the shade and cooled your lips with dew. But if you are the Gestumblindi I thought you were, you are wiser than I supposed, for I have heard foolish words from you, but now, as we go on, they grow wise.”
“I will likely run out soon,” says Gestumblindi, “but I would still like you to listen:
Who is the shrill one
who walks hard roads
and has travelled them before,
kisses very firmly,
and has two mouths,
and walks on gold alone?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is a goldsmith's hammer, with which gold is beaten. It rings loudly when it strikes the hard anvil, and that is its road.”
Gestumblindi said:
“Who is the mighty one
who passes over the earth,
swallows waters and marshes,
fears the storm,
but fears no men,
and brings charges against the sun?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is darkness. The sun cannot be seen through it, but it vanishes as soon as the wind comes, and people can do nothing to it; it quenches the sunshine. But you are cunning in posing such riddles and misleading words, whoever you are.”
Gestumblindi said:
“Who is the mighty one
who governs much
and turns halfway toward Hel,
saves men's lives,
but contends with the earth,
if he has a trusty friend?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is an anchor with a thick, strong rope. It governs many a ship. It grips the earth with one fluke, and that one points toward Hel; it saves many a man's life. But I marvel greatly at your skill with words and your wisdom.”
Gestumblindi said: “I too have nearly run out of riddles now, but everyone is eager to preserve his life.
Who dwells on high mountains,
who falls into deep valleys,
who lives without breath,
who is never silent?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
The raven always dwells on high mountains, while dew always falls into deep valleys; a fish lives without breath, while a roaring waterfall is never silent.”
“It will grow difficult now,” says Gestumblindi, “and I do not know what will come to mind.
What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors?
Its head
points toward Hel,
but it turns its feet toward the sun.
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is a leek. Its head points into the earth, but its leaves into the air.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
two restless ones,
without breath,
cooked the leek of wounds?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
They are smith's bellows. They have wind, but no breath.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
white fliers
strike the stone,
but black ones bury themselves in sand?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
The riddles grow smaller now, but it is hail and rain, for hail strikes the street, while raindrops sink into the sand and make their way into the earth.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
a black boar
I saw wading in filth,
yet no bristles rose on its back?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is a dung beetle, and many things have now been dragged in, when dung beetles become questions for powerful men.”
Gestumblindi answers: “Delay is best in trouble, but many a man seeks something greater, and so some overlook things. I too see now that every way out must be sought.
What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
it has ten tongues,
twenty eyes,
forty feet;
that creature moves swiftly?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
You saw a sow, and inside her were nine piglets.” Then the king had the sow killed, and inside her were nine piglets, as Gestumblindi had said.
Then the king said: “For all I know, wise beings may now have a hand in this, and I do not know what sort of man you are.”
Gestumblindi answers: “I am as you can see, and I would gladly be granted my life and be free of these trials.”
The king answers: “You must pose riddles until either you run out or I fail to solve them.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
it flies on high,
the elm-bow's voice rings out;
hard they are, ruler?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is an arrow,” says the king.
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
it has eight feet
and four eyes,
and carries its knees higher than its belly?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
The king said: “You wear your hat low, yet you see more beneath it than most other men, since you give thought to every strange creature on earth. But it is a spider.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
it gives light to people,
but flame swallows it,
and wolves always strive for it?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
It is the sun. It lights every land and shines over all people, but the beasts are called Skalli and Hati; they are wolves, and one goes before the sun and the other behind it.”
Gestumblindi said:
“What is that marvel
I saw outside
before Delling's doors:
harder than horn,
blacker than a raven,
straighter than a shaft,
whiter than an eggshell's membrane?
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
You saw a piece of obsidian lying in a house, and a sunbeam shone upon it. Or can you find no other way of posing riddles than to give them the same beginning, though you seem to me a learned man?”
Then Gestumblindi said:
“Pale-haired women,
two serving maids,
carried
ale to the chamber;
it was neither shaped by hands
nor hammered with a hammer;
yet out beyond the islands
is the vigorous one who made the vessel.
King Heidrek,
ponder the riddle.”
“Good is your riddle,
Gestumblindi;
it has been solved:
They are two female eiders laying eggs. Eggs are made neither with a hammer nor with hands, but serving maids carried the ale in the eggshell.”
Gestumblindi said: “He who has a small knife and little knowledge must look for a joint, and I would still like to say more, or
Who are those women
on the mighty mountain?
Woman bears a child with wife,
maiden with maiden
begets a son,
yet these women have no husbands?
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
Those are two mountain angelicas together, and a young angelica shoot springs up between them."
Gestumblindi said:
"Who are those women
who around their lord
fight without weapons?
The brown ones shield him
throughout every day,
but the fairer ones revile him.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is hnefatafl. The pieces strike one another down without weapons around the king-piece, and the red ones follow him."
"Who are those maidens
who travel over lands,
rousing their father's curiosity?
A white shield
they bear in winter,
but a black one in summer.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Those are ptarmigans. They are white in winter but black in summer."
Gestumblindi said:
"Who are those women
who go mourning,
rousing their father's curiosity?
They have pale hair,
those white-hooded ones,
and must grow in the wind.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
Those are waves, which are called Aegir's maidens."
Gestumblindi said:
"Who are those maidens
who go in great numbers together,
rousing their father's curiosity?
To many a man
they have brought harm,
yet these women have no husbands.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
But these are waves, as before."
Gestumblindi said:
"Who are those brides
who walk in shirts of surf
and journey along the fjord?
They have a hard bed,
those white-hooded ones,
and play little in calm weather.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
Those are Aegir's maidens again. Your invention is failing you badly now, and you must now be willing to submit to the judgment of wise men."
Gestumblindi said: "I am reluctant to do that, but I expect it will soon come to that now.
I saw the earth's
soil-dweller travelling;
a corpse sat upon a corpse.
The blind rode the blind
to ride the surf,
a horse bereft of breath.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
You came to a river, and an ice floe was drifting down it. A dead horse lay on it, and on the horse lay a dead snake. There the blind bore the blind, all three together."
Gestumblindi said:
"What beast is that
which destroys men's wealth
and is ringed with iron outside?
It has eight horns
but no head,
and runs as well as it can.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is a die in hnefatafl; it has the same name as a bear. It runs whenever it is thrown."
Gestumblindi said:
"What beast is that
which shields the Danes,
bears a bloody back,
yet saves men,
meets spears,
gives life to some,
and against his palm
a man lays its body?
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is a shield; it saves many men and often bears a bloody back."
Gestumblindi said:
"Many eggs once were laid
by a full-grown nose-goose;
eager for offspring, she gathered
building-timbers together.
She was sheltered
by straw's biting swords,
yet drink's bellowing
rock lay above her.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
A duck lay there on her eggs between an ox's jawbones, which you call straw's biting swords; by the bellowing rock you mean the skull, and by the building-timbers the nest."
"Four walk,
four hang,
two show the way,
two ward off dogs,
one trails behind,
and is usually dirty.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is a cow; she has four feet and four teats, two horns and two eyes, while her tail trails behind."
Gestumblindi said:
"Who is that solitary one
who sleeps in a heap of ashes
and is made from stone alone?
Neither father nor mother
has that mischief-maker;
will he spend his life there?
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is a fire banked on the hearth, struck from flint."
Gestumblindi said:
"I saw a stallion standing,
flogging a mare,
wagging his dangling tail,
thrusting his rump beneath her belly;
it must be drawn out
and worked for a good while.
King Heidrek,
ponder the riddle."
Then the king answered: "My retainers shall solve this riddle."
They made many guesses, and few were very decent.
Then the king said, when he saw that they were making no progress: "The horse you speak of is a linen loom, and its mare is the reed, which must shake the woven cloth up and down."
Gestumblindi said:
"Who are those thanes
who ride to the assembly,
sixteen together?
Their people
they send across lands
to settle homesteads.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is King Itrek's board game."
Gestumblindi said:
"I saw in summer,
among sunny crags,
a company keeping watch,
far from cheerful.
The earls drank
ale in silence,
but screaming
the ale-vessel stood.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
That is a sow with piglets. When the piglets suckle her, she squeals while they are silent. But I do not know what sort of man you are, who fashions such things so smoothly from so little material." And now the king quietly ordered the hall doors to be barred.
Gestumblindi said:
"I saw maidens
who looked like earth;
rocks were their beds.
Black and dusky
in sunny weather,
but fairer when they shed their clothes.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
Those are embers grown pale on the hearth."
Gestumblindi said:
"I sat on a sail;
I saw dead men
carrying bloody flesh
in the bark of a tree.
King Heidrek,
ponder the riddle."
"Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
You were sitting on a wall and saw a falcon flying, carrying an eider in its claws."
Gestumblindi said:
"Who are those two
who have ten feet,
three eyes
and one tail?
King Heidrek,
ponder the riddle."
Your riddle is good,
Gestumblindi;
it has been solved:
You are trying many things now, finding events from long ago to put before me. That is when Odin rode the horse Sleipnir. He had eight feet and Odin two, and they had three eyes: Sleipnir two and Odin one."
Gestumblindi said:
"Tell me this last, then,
[if you, Heidrek, are
wiser than every ruler]:
What did Odin say
in Baldr's ear
before he was laid on the pyre?"
The king answered:
"Shameful things and perversion
and every kind of cowardice,
[I expect it was,
but the words you spoke,
you alone know],
you evil, wretched being."
Then the king drew Tyrfing and struck at Gestumblindi, but he changed into a falcon's shape and flew out through a window of the hall. The sword struck the falcon's tail, and that is why it has always had a short tail ever since, as heathen people believe. Odin had now become angry with him because he had struck at him, and that night the king was killed.
繁體中文譯文由 AI 根據古諾爾斯語原文翻譯,並參考英文譯文。
「我想要擁有
昨日我曾有的東西,
你可知那是什麼:
它摧折人的心智,
使話語糾纏,
也使話語湧出。
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
給他麥釀啤酒。它使許多人的心智受損。有些人喝了便滔滔不絕,有些人卻舌頭打結。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我離家而去,
我從家中啟程,
在路上看見許多路,
下方有路,
上方有路,
四面八方都有路。
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
你那時正走過一座橋,橋下是河水的路,鳥兒飛過你的頭頂與兩側;那是牠們的路。你看見河裡有條鮭魚,那便是牠的路。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我昨日喝下的,
究竟是什麼飲料?
那不是葡萄酒,也不是水,
不是蜜酒,也不是麥釀啤酒,
更不是任何食物,
我離去時卻已不渴。
海德雷克王,
你可解得這謎語?」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
你那時躺在陰涼處,用露水清涼雙唇。但你若真是我所想的那個蓋斯特姆布林迪,那麼你比我原先以為的更有智慧;因為我聽說你言語愚昧,如今卻愈說愈睿智。」
「想來我很快就要無話可說了,」蓋斯特姆布林迪說,「但我還是希望你再聽下去:
那響聲嘹亮的是誰,
行走在堅硬的道路上,
而且先前已走過那些路,
親吻得十分用力,
生有兩張嘴,
只在黃金上行走?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是金匠用來捶打黃金的鎚子。它敲上堅硬的鐵砧,便發出響亮的聲音,那就是它的道路。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那龐然大物是誰,
行經大地之上,
吞下湖水與沼澤,
它畏懼暴風,
卻不怕人,
並且加害太陽?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是昏霧。它遮得太陽不見蹤影,風一來它便消散,人卻拿它毫無辦法;它遮滅陽光。不過,無論你是誰,你提出這些謎語與隱語,手法都十分狡巧。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那龐然大物是誰,
掌管許多事物,
半身朝向冥界,
它拯救世人,
卻與大地爭鬥,
只要它有個牢靠的朋友?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是繫著粗壯結實纜繩的船錨。它掌管許多船隻。它以一隻錨爪鉤入地底,那一隻便朝向冥界;它能救下許多人的性命。不過,你的口才與智慧,實在令我驚異。」
蓋斯特姆布林迪說:「如今我的謎語也快用盡了,但人人都貪戀自己的性命。
誰住在高山上,
誰落入幽深的山谷,
誰不呼吸也能活,
誰永遠不沉默?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
烏鴉總住在高山上,露水總落入幽深的山谷,魚不呼吸也能活,奔騰的瀑布則從不沉默。」
「如今要難辦了,」蓋斯特姆布林迪說,「我已不知道還能想出什麼。
我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前;
它將自己的頭
指向冥界,
卻把雙腳轉向太陽?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是蔥。它的頭朝向地底,葉子卻朝向天空。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
兩個不停動彈的,
都沒有氣息,
卻煮著傷口之蔥?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是鐵匠的風箱。它們有風,卻沒有氣息。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
白色的飛物
敲擊石板,
黑色的卻鑽進沙裡?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
如今謎語愈來愈瑣碎了。那是冰雹與雨,因為冰雹敲打路面,雨滴卻沉入沙中,滲進地底。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
我看見一頭黑公豬,
涉過糞泥,
背上卻沒有豎起的鬃毛?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是糞金龜。如今真是什麼都拿來湊數了,連糞金龜都成了向權貴提出的問題。」
蓋斯特姆布林迪回答:「災禍能拖延,便是最好的事;但許多人只想尋求更大的事物,因此有些人便看漏了。我如今也明白,所有出路都得找一找。
我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
它有十條舌頭,
二十隻眼睛,
四十隻腳,
那生物走得飛快?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
你那時看見一頭母豬,肚裡懷著九頭小豬。」國王隨即命人宰殺那頭母豬,牠肚裡果然有九頭小豬,正如蓋斯特姆布林迪所說。
國王於是說:「如今我想,恐怕有智者插手其中;我也不知道,你究竟是什麼人。」
蓋斯特姆布林迪回答:「我就是你眼前所見的模樣。我很想保住性命,擺脫這些考驗。」
國王回答:「你得繼續出謎,直到你出不出來,或我解不出來為止。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
它飛在高處,
榆木弓聲鏗然響起,
它們堅硬,君王啊?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是箭,」國王說。
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
它有八隻腳,
卻有四隻眼,
膝蓋抬得比肚腹還高?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
國王說:「你的帽子壓得這麼低,卻還能從帽簷底下看見比大多數人更多的東西,連地上每隻怪模怪樣的蟲子都放在心上。那是蜘蛛。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
它照亮世人,
卻吞噬火焰,
狼群總在爭逐它?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是太陽。她照亮所有大地,光芒遍照世人。那兩頭惡狼名叫斯庫爾與哈提,牠們都是狼,一頭走在太陽前方,另一頭跟在她後方。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我在外頭看見的,
那是什麼奇物,
就在德林的門前:
比角更硬,
比烏鴉更黑,
比矛桿更直,
比蛋膜更白?
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
你看見一塊放在屋裡的黑曜石,一道陽光照在上面。你看來是個博學的人,難道不會換個方式出謎,只會用同樣的開頭嗎?」
蓋斯特姆布林迪於是說:
「兩名女子,
髮色淺淡,
兩名婢女,
將啤酒送入小屋;
那器皿未經雙手塑成,
也未經鎚子敲打;
然而造杯的那一位,
此刻正在島外昂然挺立。
海德雷克王,
請你思量這謎語。」
「你的謎語出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜出:
那是兩隻會下蛋的雌絨鴨。蛋既不是鎚子敲成,也不是雙手做成的,而女僕們用蛋殼盛著啤酒送來。」
蓋斯特姆布林迪說:「刀小的人,便得尋找關節下手;我又十分無知,卻仍想再說些什麼,或者
那些婦人是誰,
住在巍峨山上,
女人與妻子生育,
少女與少女
生出兒子,
她們卻沒有丈夫?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是兩株並生的山當歸,它們之間長出一株小當歸。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那些女子是誰,
圍繞自己的君主,
赤手空拳地廝殺,
深褐色的女子
日日護衛他,
較白皙的女子卻攻訐他?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是王棋。棋子圍著王棋,赤手空拳地互相殺戮,紅色的棋子則追隨它。」
「那些姑娘是誰,
飛越各地,
令父親驚奇,
冬天她們
攜帶白色盾牌,
夏天卻帶黑色的?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「那是雷鳥。牠們冬天是白的,夏天卻是黑的。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那些女子是誰,
哀傷地行走,
令父親驚奇,
她們有著淡黃色的長髮,
頭戴白色巾帕,
必須迎風長大?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是波浪,人稱埃吉爾的女兒們。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那些少女是誰,
成群結伴而行,
令父親驚奇,
她們已使
許多人遭殃,
自己卻沒有丈夫?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
這和先前一樣,說的還是波浪。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那些新娘是誰,
穿著浪花的衣衫行走,
沿著峽灣前進,
她們睡著堅硬的床,
頭戴白色巾帕,
風平時卻很少嬉戲?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
這仍是埃吉爾的女兒們。你出的謎如今已遜色許多,想必你現在願意接受智者的裁決了。」
蓋斯特姆布林迪說:「我不情願,但我想那一刻很快就要到了。
我看見
大地的泥土住民行進,
一具屍體坐在另一具屍體上,
盲者騎著盲者,
前去乘浪,
那匹馬已沒有氣息。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
你來到一條河邊,一塊浮冰順流漂去,上頭躺著一匹死馬,死馬身上又有一條死蛇;於是盲者載著盲者,三者同行。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那是什麼獸,
殺死人們的牲畜,
外頭包著鐵,
有八隻角,
卻沒有頭,
能滾多遠便滾多遠?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是王棋用的骰子;它與小熊同名;一擲出去,它便滾動。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那是什麼獸,
庇護丹麥人,
背上染著鮮血,
卻救人性命,
迎向長矛,
使一些人得以生還,
男人把牠的身軀
貼在掌上?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是盾牌;它救了許多人;它的背上常染著鮮血。」
蓋斯特姆布林迪說:
「從前,一隻長成的鼻孔鵝
下了許多蛋,
那渴望子女的,搬來
築巢的木材,
咬禾稈的刀刃
庇護著牠,
飲水的轟鳴岩塊
又覆在牠上方。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那裡有一隻鴨,在牛的兩片顎骨間孵蛋;你把顎骨叫作咬禾稈的刀刃,把頭骨叫作轟鳴岩塊,把鳥巢叫作築巢的木材。」
「四個行走,
四個懸垂,
兩個指路,
兩個擋狗,
一個拖在後頭,
而且多半骯髒。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是母牛;牠有四隻腳、四個乳頭、兩隻角和兩隻眼睛,尾巴則拖在後頭。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那獨居者是誰,
睡在灰燼堆裡,
全由石頭生出,
那一心為害的
無父也無母,
將在那裡度過一生?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是爐床上埋藏的火,由燧石敲擊而生。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我看見一匹公馬站著,
鞭打母馬,
搖動尾巴,
把臀部往腹下撞,
得把它抽出,
再過好一陣子插入。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
國王便回答:「這個謎該由我的侍臣來猜。」
他們猜了許多答案,大多不甚雅觀。
國王見他們毫無進展,便說:「你把織布機叫作公馬,把筘叫作牠的母馬;那筘要在織物上上下移動。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那些臣子是誰,
騎馬前往議會,
共有十六人同行,
他們派遣自己的人民
越過各地,
建立居所。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是伊特雷克王的棋戲。」
蓋斯特姆布林迪說:
「夏日裡我看見,
夕陽西下之際,
一隊侍從醒著,
十分歡欣,
諸位伯爵
默默喝著啤酒,
盛啤酒的酒甕
卻站著尖叫。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是一頭帶著小豬的母豬;小豬吸奶時,牠便哼叫,小豬卻安靜無聲。但我不知道你究竟是何人,竟能用這麼微不足道的材料,把這樣的事物編得如此巧妙。」國王這時低聲吩咐,要把大廳的門堵住。
蓋斯特姆布林迪說:
「我看見少女們,
模樣如泥土,
以石塊為床,
在晴朗的日光下
黝黑而晦暗,
但越脫去衣裳便越美。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
那是爐床上蒙了灰的餘燼。」
蓋斯特姆布林迪說:
「我坐在帆上,
看見死人
把帶血的肉
裝在樹皮裡搬運。
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
你當時坐在牆上,看見一隻隼飛過,爪裡抓著一隻絨鴨。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那兩個是誰,
共有十隻腳,
三隻眼睛,
一條尾巴?
海德雷克王,
請你思量這謎題。」
「你的謎出得好,
蓋斯特姆布林迪,
謎底已猜到:
你現在真是百般試探,連往昔的事也找來編謎考我。那是奧丁騎著斯雷普尼爾的時候。牠有八隻腳,奧丁有兩隻;他們共有三隻眼睛,斯雷普尼爾有兩隻,奧丁有一隻。」
蓋斯特姆布林迪說:
「那麼最後請說,
[海德雷克,若你
比所有君王都聰明]:
奧丁在巴德爾耳邊
說了什麼,
在他被抬上火葬堆以前?」
國王回答:
「怪誕、淫邪,
以及一切怯懦,
[我想必是這些,
但你說過的那些話,
只有你自己知道],
你這邪惡而可憎的妖物。」
國王隨即拔出提爾鋒,向蓋斯特姆布林迪砍去;他卻化作隼,從大廳的一扇窗戶飛了出去。劍砍中了隼的尾巴,因此從那以後,隼的尾巴總是短短的,異教徒如此相信。奧丁因國王揮劍砍他,這時已對他動怒;就在當夜,國王遭人殺害。