Frumheimild: „Vafþrúðnismál“

"Ráð þú mér nú, Frigg,
alls mik fara tíðir
at vitja Vafþrúðnis;
forvitni mikla
kveð ek mér á fornum stöfum
við þann inn alsvinna jötun."
Frigg kvað:

"Heima letja
ek mynda Herjaföðr
í görðum goða;
því at engi jötun
ek hugða jafnramman
sem Vafþrúðni vera."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaða,
fjölð ek reynda regin;
hitt vil ek vita,
hvé Vafþrúðnis
salakynni sé."
Frigg kvað:

"Heill þú farir!
heill þú aftr komir!
heill þú á sinnum sér!
æði þér dugi,
hvars þú skalt, Aldaföðr,
orðum mæla jötun.

Fór þá Óðinn
at freista orðspeki
þess ins alsvinna jötuns;
at höllu hann kom,
ok átti Íms faðir;
inn gekk Yggr þegar.
Óðinn kvað:

"Heill þú nú, Vafþrúðnir,
nú em ek í höll kominn
á þik sjalfan sjá;
hitt vil ek fyrst vita,
ef þú fróðr sér
eða alsviðr jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

"Hvat er þat manna
er í mínum sal
verpumk orði á?
Út þú né komir
órum höllum frá,
nema þú inn snotrari sér."
Óðinn kvað:

"Gagnráðr ek heiti,
nú emk af göngu kominn,
þyrstr til þinna sala;
laðar þurfi -
hef ek lengi farit -
ok þinna andfanga, jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

"Hví þú þá, Gagnráðr,
mælisk af golfi fyr?
Far þú í sess í sal!
Þá skal freista,
hvárr fleira viti,
gestr eða inn gamli þulr."
Óðinn kvað:

"Óauðigr maðr,
er til auðigs kemr,
mæli þarft eða þegi;
ofrmælgi mikil,
hygg ek, at illa geti
hveim er við kaldrifjaðan kemr."
Vafþrúðnir kvað:

"Seg þú mér, Gagnráðr,
alls þú á golfi vill
þíns of freista frama,
hvé sá hestr heitir,
er hverjan dregr
dag of dróttmögu."
Óðinn kvað:

"Skinfaxi heitir,
er inn skíra dregr
dag of dróttmögu;
hesta beztr
þykkir hann með Hreiðgotum;
ey lýsir mön af mari."
Vafþrúðnir kvað:

"Seg þú þat, Gagnráðr,
alls þú á golfi vill
þíns of freista frama,
hvé sá jór heitir,
er austan dregr
nótt of nýt regin."
Óðinn kvað:

"Hrímfaxi heitir,
er hverja dregr
nótt of nýt regin;
méldropa fellir hann
morgin hvern;
þaðan kemr dögg um dala."
Vafþrúðnir kvað:

Seg þú þat, Gagnráðr,
alls þú á golfi vill
þíns of freista frama,
hvé sú á heitir,
er deilir með jötna sonum
grund ok með goðum."
Óðinn kvað:

"Ífing heitir á,
er deilir með jötna sonum
grund ok með goðum;
opin renna
hon skal of aldrdaga;
verðr-at íss á á."
Vafþrúðnir kvað:

Seg þú þat, Gagnráðr,
alls þú á golfi vill
þíns of freista frama,
hvé sá völlr heitir,
er finnask vígi at
Surtr ok in svásu goð."
Óðinn kvað:

"Vígriðr heitir völlr,
er finnask vígi at
Surtr ok in svásu goð;
hundrað rasta
hann er á hverjan veg;
sá er þeim völlr vitaðr."
Vafþrúðnir kvað:

"Fróðr ertu nú, gestr,
far þú á bekk jötuns,
ok mælumk í sessi saman;
höfði veðja
vit skulum höllu í,
gestr, of geðspeki.
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it eina,
ef þitt æði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan jörð of kom
eða upphiminn
fyrst, inn fróði jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

"Ór Ymis holdi
var jörð of sköpuð,
en ór beinum björg,
himinn ór hausi
ins hrímkalda jötuns,
en ór sveita sær."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat annat,
ef þitt æði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan máni kom,
sá er ferr menn yfir,
eða sól it sama."
Vafþrúðnir kvað:

"Mundilfari heitir,
hann er mána faðir
ok svá Sólar it sama;
himin hverfa
þau skulu hverjan dag
öldum at ártali."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it þriðja,
alls þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan dagr of kom,
sá er ferr drótt yfir,
eða nótt með niðum."
Vafþrúðnir kvað:

"Dellingr heitir,
hann er Dags faðir,
en Nótt var Nörvi borin;
ný ok nið
skópu nýt regin
öldum at ártali."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it fjórða,
alls þik fróðan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan vetr of kom
eða varmt sumar
fyrst með fróð regin."
Vafþrúðnir kvað:

"Vindsvalr heitir,
hann er Vetrar faðir,
en Svásuðr sumars."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it fimmta,
alls þik fróðan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hverr ása ellztr
eða Ymis niðja
yrði í árdaga."
Vafþrúðnir kvað:

"Örófi vetra
áðr væri jörð of sköpuð,
þá var Bergelmir borinn,
Þrúðgelmir
var þess faðir,
en Aurgelmir afi."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it sétta,
alls þik svinnan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan Aurgelmir kom
með jötna sonum
fyrst, inn fróði jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

"Ór Élivágum
stukku eitrdropar,
svá óx, unz varð jötunn;
þar eru órar ættir
komnar allar saman;
því er þat æ allt til atalt."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it sjaunda,
alls þik svinnan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvé sá börn gat,
inn baldni jötunn,
er hann hafði-t gýgjar gaman."
Vafþrúðnir kvað:

"Undir hendi vaxa
kváðu hrímþursi
mey ok mög saman;
fótr við fæti
gat ins fróða jötuns
sexhöfðaðan son."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it átta,
alls þik svinnan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvat þú fyrst of mant
eða fremst of veizt,
þú ert alsviðr, jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

Örófi vetra
áðr væri jörð of sköpuð,
þá var Bergelmir borinn;
þat ek fyrst of man,
er sá inn fróði jötunn
á var lúðr of lagiðr."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it níunda,
alls þik svinnan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan vindr of kemr,
svá at ferr vág yfir;
æ menn han sjalfan of sjá."
Vafþrúðnir kvað:

"Hræsvelgr heitir,
er sitr á himins enda,
jötunn í arnar ham;
af hans vængjum
kvæða vind koma
alla menn yfir."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it tíunda,
alls þú tíva rök
öll, Vafþrúðnir, vitir,
hvaðan Njörðr of kom
með ása sonum -
hofum ok hörgum
hann ræðr hundmörgum -
ok varð-at hann ásum alinn."
Vafþrúðnir kvað:

"Í Vanaheimi
skópu hann vís regin
ok seldu at gíslingu goðum,
í aldar rök
hann mun aftr koma
heim með vísum vönum."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat et ellifta,
hvar ýtar túnum í
höggvask hverjan dag;
val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,
sitja meir of sáttir saman."
Vafþrúðnir kvað:

"Allir einherjar
Óðins túnum í
höggvask hverjan dag,
val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,
sitja meirr of sáttir saman."
Óðinn kvað:

"Seg þú þat it tolfta,
hví þú tíva rök
öll, Vafþrúðnir, vitir,
frá jötna rúnum
ok allra goða
segir þú it sannasta,
inn alsvinni jötunn."
Vafþrúðnir kvað:

"Frá jötna rúnum
ok allra goða
ek kann segja satt,
því at hvern hef ek
heim of komit;
níu kom ek heima
fyr Niflhel neðan;
hinig deyja ór helju halir."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin:
Hvat lifir manna,
þá er inn mæra líðr
fimbulvetr með firum?"
Vafþrúðnir kvað:

"Líf ok Lifþrasir,
en þau leynask munu
í holti Hoddmímis;
morgindöggvar
þau sér at mat hafa,
en þaðan af aldir alask."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin:
Hvaðan kemr sól
á inn slétta himin,
er þessa hefr fenrir farit?"
Vafþrúðnir kvað:

"Eina dóttur
berr alfröðull,
áðr hana fenrir fari;
sú skal ríða,
þá er regin deyja,
móður brautir, mær."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin:
Hverjar ro þær meyjar,
er líða mar yfir,
fróðgeðjaðar fara?"
Vafþrúðnir kvað:

"Þríar þjóðár
falla þorp yfir
meyja Mögþrasis;
hamingjur einar
þær er í heimi eru,
þó þær með jötnum alask."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin:
Hverir ráða æsir
eignum goða,
þá er sloknar Surta logi?"
Vafþrúðnir kvað:

"Víðarr ok Váli
byggja vé goða,
þá er sloknar Surta logi,
Móði ok Magni
skulu Mjöllni hafa
Vingnis at vígþroti."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin;
Hvat verðr Óðni
at aldrlagi,
þá er of rjúfask regin?"
Vafþrúðnir kvað:

"Ulfr gleypa
mun Aldaföðr,
þess mun Víðarr vreka;
kalda kjafta
hann klyfja mun
vitnis vígi at."
Óðinn kvað:

"Fjölð ek fór,
fjölð ek freistaðak,
fjölð ek of reynda regin;
Hvat mælti Óðinn,
áðr á bál stigi,
sjalfr í eyra syni?"
Vafþrúðnir kvað:

"Ey manni þat veit,
hvat þú í árdaga
sagðir í eyra syni;
feigum munni
mælta ek mína forna stafi
ok of ragnarök.
Nú ek við Óðin
deildak mína orðspeki;
þú ert æ vísastr vera."

Othin spake: 1.
"Counsel me, Frigg, for I long to fare,
And Vafthruthnir fain would find;
In wisdom old with the giant wise
Myself would I seek to match."

Frigg spake: 2.
"Heerfather here at home would I keep,
Where the gods together dwell;
Amid all the giants an equal in might
To Vafthruthnir know I none."

Othin spake: 3.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got from the gods;
And fain would I know how Vafthruthnir now
Lives in his lofty hall."

Frigg spake: 4.
"Safe mayst thou go, safe come again,
And safe be the way thou wendest!
Father of men, let thy mind be keen
When speech with the giant thou seekest."

The wisdom then of the giant wise Forth did he fare to try;
He found the hall of the father of Im,
And in forthwith went Ygg.

Othin spake: 6.
"Vafthruthnir, hail! to thy hall am I come,
For thyself I fain would see;
And first would I ask if wise thou art,
Or, giant, all wisdom hast won."

Vafthruthnir spake: 7.
"Who is the man that speaks to me,
Here in my lofty hall?
Forth from our dwelling thou never shalt fare,
Unless wiser than I thou art."

Othin spake: 8.
"Gagnrath they call me, and thirsty I come
From a journey hard to thy hall;
Welcome I look for, for long have I fared,
And gentle greeting, giant."

Vafthruthnir spake: 9.
"Why standest thou there on the floor whilst thou speakest?
A seat shalt thou have in my hall; Then soon shall we know whose knowledge is more,
The guest's or the sage's gray."

Othin spake: 10.
"If a poor man reaches the home of the rich,
Let him wisely speak or be still;
For to him who speaks with the hard of heart
Will chattering ever work ill."

Vafthruthnir spake: 11.
"Speak forth now, Gagnrath, if there from the floor
Thou wouldst thy wisdom make known:
What name has the steed that each morn anew
The day for mankind doth draw?"

Othin spake: 12.
"Skinfaxi is he, the steed who for men
The glittering day doth draw;
The best of horses to heroes he seems,
And brightly his mane doth burn."

Vafthruthnir spake: 13.
"Speak forth now, Gagnrath, if there from the floor Thou wouldst thy wisdom make known:
What name has the steed that from East anew
Brings night for the noble gods?"

Othin spake: 14.
"Hrimfaxi name they the steed that anew
Brings night for the noble gods;
Each morning foam from his bit there falls,
And thence come the dews in the dales."

Vafthruthnir spake: 15.
"Speak forth now, Gagnrath, if there from the floor
Thou wouldst thy wisdom make known:
What name has the river that 'twixt the realms
Of the gods and the giants goes?"

Othin spake: 16.
"Ifing is the river that 'twixt the realms
Of the gods and the giants goes;
For all time ever open it flows,
No ice on the river there is."

Vafthruthnir spake: 17.
"Speak forth now, Gagnrath, if there from the floor Thou wouldst thy wisdom make known:
What name has the field where in fight shall meet
Surt and the gracious gods?"

Othin spake: 18.
"Vigrith is the field where in fight shall meet
Surt and the gracious gods;
A hundred miles each way does it measure.
And so are its boundaries set."

Vafthruthnir spake: 19.
"Wise art thou, guest! To my bench shalt thou go,
In our seats let us speak together;
Here in the hall our heads, O guest,
Shall we wager our wisdom upon."

Othin spake: 20.
"First answer me well, if thy wisdom avails,
And thou knowest it, Vafthruthnir, now:
In earliest time whence came the earth,
Or the sky, thou giant sage?"

Vafthruthnir spake: 21.
"Out of Ymir's flesh was fashioned the earth,
And the mountains were made of his bones;
The sky from the frost-cold giant's skull,
And the ocean out of his blood."

Othin spake: 22.
"Next answer me well, if thy wisdom avails,
And thou knowest it, Vafthruthnir, now:
Whence came the moon, o'er the world of men
That fares, and the flaming sun?"

Vafthruthnir spake: 23.
"Mundilferi is he who begat the moon,
And fathered the flaming sun;
The round of heaven each day they run,
To tell the time for men."

Othin spake: 24.
"Third answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
Whence came the day, o'er mankind that fares,
Or night with the narrowing moon?"

Vafthruthnir spake: 25.
"The father of day is Delling called,
And the night was begotten by Nor;
Full moon and old by the gods were fashioned,
To tell the time for men."

Othin spake: 26.
"Fourth answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
Whence did winter come, or the summer warm,
First with the gracious gods?"

Vafthruthnir spake: 27.
"Vindsval he was who was winter's father,
And Svosuth summer begat;"
................
..............

Othin spake: 28.
"Fifth answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
What giant first was fashioned of old,
And the eldest of Ymir's kin?"

Vafthruthnir spake: 29.
"Winters unmeasured ere earth was made
Was the birth of Bergelmir;
Thruthgelmir's son was the giant strong,
And Aurgelmir's grandson of old."

Othin spake: 30.
"Sixth answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
Whence did Aurgelmir come with the giants' kin,
Long since, thou giant sage?"

Vafthruthnir spake: 31.
"Down from Elivagar did venom drop,
And waxed till a giant it was; And thence arose our giants' race,
And thus so fierce are we found."

Othin spake: 32.
"Seventh answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
How begat he children, the giant grim,
Who never a giantess knew?"

Vafthruthnir spake: 33.
"They say 'neath the arms of the giant of ice
Grew man-child and maid together;
And foot with foot did the wise one fashion
A son that six heads bore."

Othin spake: 34.
"Eighth answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
What farthest back dost thou bear in mind?
For wide is thy wisdom, giant!"

Vafthruthnir spake: 35.
"Winters unmeasured ere earth was made
Was the birth of Bergelmir;
This first knew I well, when the giant wise
In a boat of old was borne."

Othin spake: 36.
"Ninth answer me well, if wise thou art called,
If thou knowest it, Vafthruthnir, now:
Whence comes the wind that fares o'er the waves
Yet never itself is seen?"

Vafthruthnir spake: 37.
"In an eagle's guise at the end of heaven
Hræsvelg sits, they say;
And from his wings does the wind come forth
To move o'er the world of men."

Othin spake: 38.
"Tenth answer me now, if thou knowest all
The fate that is fixed for the gods: Whence came up Njorth to the kin of the gods,—
(Rich in temples and shrines he rules,—)
Though of gods he was never begot?"

Vafthruthnir spake: 39.
"In the home of the Wanes did the wise ones create him,
And gave him as pledge to the gods;
At the fall of the world shall he fare once more
Home to the Wanes so wise."

Othin spake: 40.
"Eleventh answer me well, .......
............
What men...... in......home
Each day to fight go forth?"

Vafthruthnir spake: 41.
"The heroes all in Othin's hall
Each day to fight go forth; They fell each other, and fare from the fight
All healed full soon to sit."

Othin spake: 42.
"Twelfth answer me now how all thou knowest
Of the fate that is fixed for the gods;
Of the runes of the gods and the giants' race
The truth indeed dost thou tell,
(And wide is thy wisdom, giant!)"

Vafthruthnir spake: 43.
"Of the runes of the gods and the giants' race
The truth indeed can I tell,
(For to every world have I won;)
To nine worlds came I, to Niflhel beneath,
The home where dead men dwell."

Othin spake: 44.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got of the gods:
What shall live of mankind when at last there comes
The mighty winter to men?"

Vafthruthnir spake: 45.
"In Hoddmimir's wood shall hide themselves
Lif and Lifthrasir then; The morning dews for meat shall they have,
Such food shall men then find."

Othin spake: 46.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got of the gods:
Whence comes the sun to the smooth sky back,
When Fenrir has snatched it forth?"

Vafthruthnir spake: 47.
"A daughter bright Alfrothul bears
Ere Fenrir snatches her forth;
Her mother's paths shall the maiden tread
When the gods to death have gone."

Othin spake: 48.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got of the gods:
What maidens are they, so wise of mind.
That forth o'er the sea shall fare?"

Vafthruthnir spake: 49.
"O'er Mogthrasir's hill shall the maidens pass,
And three are their throngs that come;
They all shall protect the dwellers on earth,
Though they come of the giants' kin."

Othin spake: 50.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got of the gods:
Who then shall rule the realm of the gods,
When the fires of Surt have sunk?"

Vafthruthnir spake: 51.
"In the gods' home Vithar and Vali shall dwell,
When the fires of Surt have sunk;
Mothi and Magni shall Mjollnir have
When Vingnir falls in fight."

Othin spake: 52.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got of the gods: What shall bring the doom of death to Othin,
When the gods to destruction go?"

Vafthruthnir spake: 53.
"The wolf shall fell the father of men,
And this shall Vithar avenge;
The terrible jaws shall he tear apart,
And so the wolf shall he slay."

Othin spake: 54.
"Much have I fared, much have I found,
Much have I got from the gods:
What spake Othin himself in the ears of his son,
Ere in the bale-fire he burned?"

Vafthruthnir spake: 55.
"No man can tell what in olden time
Thou spak'st in the ears of thy son;
With fated mouth the fall of the gods
And mine olden tales have I told;
With Othin in knowledge now have I striven,
And ever the wiser thou art."

„Gefðu mér nú ráð, Frigg,
því mig langar að fara
að heimsækja Vafþrúðni;
ég segi að mig fýsi mjög
að reyna þekkingu mína á fornum fræðum
gegn þessum alvitra jötni.“
Frigg sagði:

„Ég vildi letja Herjaföður fararinnar
og halda honum heima
í bústöðum goðanna;
því engan jötun
taldi ég jafnöflugan
og Vafþrúðni.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin;
það vil ég vita,
hvernig umhorfs sé
í sölum Vafþrúðnis.“
Frigg sagði:

„Farðu heill!
Komdu heill aftur!
Vertu heill á ferðum þínum!
Megi vitið duga þér,
þegar þú, Aldafaðir,
skalt ræða við jötuninn.

Þá fór Óðinn
að reyna visku í orðum
þessa alvitra jötuns;
hann kom að höllu
sem faðir Íms átti;
Yggur gekk þegar inn.
Óðinn sagði:

„Heill vertu nú, Vafþrúðnir,
nú er ég kominn í höllina
til að sjá þig sjálfan;
fyrst vil ég vita
hvort þú sért fróður
eða alvitur jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

„Hvaða maður er það
sem í sal mínum
ávarpar mig?
Þú kemur ekki út
úr höllum okkar
nema þú sért vitrari en ég.“
Óðinn sagði:

„Gagnráður heiti ég,
nú er ég kominn úr göngu,
þyrstur í sali þína;
ég þarfnast gestrisni
— ég hef farið langa leið —
og móttökunnar hjá þér, jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

„Hvers vegna talarðu þá, Gagnráður,
þar sem þú stendur á gólfinu?
Fáðu þér sæti í salnum!
Þá skal reyna
hvor veit meira,
gesturinn eða gamli spekingurinn.“
Óðinn sagði:

„Fátækur maður
sem kemur til auðmanns
skyldi segja eitthvað gagnlegt eða þegja;
óhóflegt málæði
held ég að komi illa niður
á hverjum sem mætir kaldrifjuðum manni.“
Vafþrúðnir sagði:

„Segðu mér, Gagnráður,
fyrst þú vilt standa á gólfinu
og reyna ágæti þitt,
hvað sá hestur heitir
sem dregur hvern
dag yfir mannfólkið.“
Óðinn sagði:

„Skinfaxi heitir sá
sem dregur bjartan
dag yfir mannfólkið;
bestur hesta
þykir hann meðal Hreiðgota;
sífelld birta stafar af faxi hestsins.“
Vafþrúðnir sagði:

„Segðu það, Gagnráður,
fyrst þú vilt standa á gólfinu
og reyna ágæti þitt,
hvað sá hestur heitir
sem dregur úr austri
nótt yfir hin máttugu goð.“
Óðinn sagði:

„Hrímfaxi heitir sá
sem dregur hverja
nótt yfir hin máttugu goð;
froðudropum úr beislinu sleppir hann
á hverjum morgni;
þaðan kemur döggin í dölunum.“
Vafþrúðnir sagði:

Segðu það, Gagnráður,
fyrst þú vilt standa á gólfinu
og reyna ágæti þitt,
hvað sú á heitir
sem skilur að lönd jötna
og goða.“
Óðinn sagði:

„Ífing heitir áin
sem skilur að lönd jötna
og goða;
hún skal renna ófrosin
um alla eilífð;
engan ís leggur á ána.“
Vafþrúðnir sagði:

Segðu það, Gagnráður,
fyrst þú vilt standa á gólfinu
og reyna ágæti þitt,
hvað sá völlur heitir
þar sem mætast í bardaga
Surtur og hin ástkæru goð.“
Óðinn sagði:

„Vígríður heitir völlurinn
þar sem mætast í bardaga
Surtur og hin ástkæru goð;
hundrað rastir
mælist hann í hverja átt;
þeim er sá völlur ætlaður.“
Vafþrúðnir sagði:

„Fróður ertu, gestur,
fáðu þér sæti á bekk jötunsins
og tölum saman sitjandi;
við skulum leggja höfuð okkar að veði
hér í höllinni,
gestur, í keppni um visku.
Óðinn sagði:

„Segðu mér það fyrsta,
ef vitið dugir þér
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan jörðin kom
og himinninn uppi yfir henni
í upphafi, fróði jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

„Úr holdi Ýmis
var jörðin sköpuð,
en fjöllin úr beinum hans,
himinninn úr höfuðkúpu
hins hrímkalda jötuns,
en hafið úr blóði hans.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það annað,
ef vitið dugir þér
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan máninn kom,
sá sem fer yfir mennina,
og sólin sömuleiðis.“
Vafþrúðnir sagði:

„Mundilfari heitir sá
sem er faðir Mána
og einnig Sólar;
um himininn
skulu þau fara á hverjum degi
svo menn geti talið árin.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það þriðja,
fyrst þú ert talinn vitur
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan dagurinn kom,
sá sem fer yfir mannfólkið,
og nóttin með minnkandi tungli.“
Vafþrúðnir sagði:

„Dellingur heitir sá
sem er faðir Dags,
en Nótt var dóttir Nörva;
vaxandi og minnkandi tungl
sköpuðu hin máttugu goð
svo menn gætu talið árin.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það fjórða,
fyrst þú ert talinn fróður
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan veturinn kom
og hlýtt sumarið
í upphafi meðal hinna fróðu goða.“
Vafþrúðnir sagði:

„Vindsvalur heitir sá
sem er faðir Vetrar,
en Svásuður er faðir Sumars.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það fimmta,
fyrst þú ert talinn fróður
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hver varð elstur ása
eða afkomenda Ýmis
í árdaga.“
Vafþrúðnir sagði:

„Ótal árum
áður en jörðin var sköpuð
fæddist Bergelmir;
Þrúðgelmir
var faðir hans,
en Aurgelmir afi.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það sjötta,
fyrst þú ert talinn vitur
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan Aurgelmir kom
meðal jötnanna
í upphafi, fróði jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

„Úr Élivágum
skvettust eiturdropar;
þeir uxu þar til jötunn varð til;
þaðan eru allar ættir okkar
saman komnar;
því er allt okkar kyn svo grimmilegt.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það sjöunda,
fyrst þú ert talinn vitur
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvernig hann gat börn,
hinn hrausti jötunn,
þegar hann naut ekki ásta tröllkonu.“
Vafþrúðnir sagði:

„Undir handlegg hrímþursins
segja menn að hafi vaxið
stúlka og drengur saman;
fótur við fót
hins fróða jötuns gat
sexhöfðaðan son.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það áttunda,
fyrst þú ert talinn vitur
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hver sé elsta minning þín
eða vitneskja þín um elstu tíma;
þú ert alvitur, jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

Ótal árum
áður en jörðin var sköpuð
fæddist Bergelmir;
það er mín elsta minning,
þegar þessi fróði jötunn
var lagður í kistu.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það níunda,
fyrst þú ert talinn vitur
og þú veist það, Vafþrúðnir,
hvaðan vindurinn kemur
sem fer yfir hafið;
aldrei sjá menn hann sjálfan.“
Vafþrúðnir sagði:

„Hræsvelgur heitir sá
sem situr við enda himinsins,
jötunn í arnarham;
frá vængjum hans
segja menn að vindurinn komi
sem fer yfir alla menn.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það tíunda,
fyrst þú þekkir örlög goðanna
öll, Vafþrúðnir,
hvaðan Njörður kom
í hóp ása;
hann ræður yfir
ótalmörgum hofum og blótstöðum,
en meðal ása fæddist hann ekki.“
Vafþrúðnir sagði:

„Í Vanaheimi
sköpuðu hann vitur goð
og afhentu goðunum sem gísl;
við endalok heimsins
mun hann snúa aftur
heim til hinna vitru vana.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það ellefta,
hvar menn á túnum
berjast á hverjum degi;
þeir velja hina föllnu
og ríða frá bardaganum,
sitja síðan sáttir saman.“
Vafþrúðnir sagði:

„Allir einherjar
á túnum Óðins
berjast á hverjum degi;
þeir velja hina föllnu
og ríða frá bardaganum,
sitja síðan sáttir saman.“
Óðinn sagði:

„Segðu mér það tólfta,
hvers vegna þú þekkir örlög goðanna
öll, Vafþrúðnir;
um leyndardóma jötna
og allra goða
segir þú fullkomlega satt,
alvitri jötunn.“
Vafþrúðnir sagði:

„Um leyndardóma jötna
og allra goða
kann ég satt að segja,
því að ég hef komið
í sérhvern heim;
ég kom í níu heima
neðan við Niflhel;
þangað deyja menn úr Hel.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin:
Hverjir manna lifa af
þegar hinn nafntogaði
fimbulvetur gengur yfir mannkynið?“
Vafþrúðnir sagði:

„Líf og Lífþrasir,
en þau munu leynast
í Hoddmímisholti;
morgundögg
hafa þau sér til matar,
og frá þeim munu kynslóðir manna koma.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin:
Hvaðan kemur sól
á sléttan himininn
þegar Fenrisúlfur hefur tortímt þessari?“
Vafþrúðnir sagði:

„Eina dóttur
fæðir Álfröðull
áður en Fenrisúlfur tortímir henni;
sú mær skal fara,
þegar goðin deyja,
sömu leiðir og móðir hennar.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin:
Hvaða meyjar eru það
sem fara yfir hafið,
vitur í huga á ferð sinni?“
Vafþrúðnir sagði:

„Þrjár stórár
falla yfir byggðir
meyja Mögþrasis;
þær eru einu fylgjurnar
sem til eru í heiminum,
þótt þær alist upp meðal jötna.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin:
Hvaða æsir ráða
yfir eignum goðanna
þegar logi Surts slokknar?“
Vafþrúðnir sagði:

„Víðarr og Váli
búa í helgidómum goðanna
þegar logi Surts slokknar;
Móði og Magni
skulu eiga Mjölni
þegar Vingnir fellur í bardaga.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin;
hvað verður Óðni
að aldurtila
þegar goðin farast?“
Vafþrúðnir sagði:

„Úlfur mun gleypa
Aldaföður;
þess mun Víðarr hefna;
kalda kjálka úlfsins
mun hann kljúfa
og verða honum þannig að bana.“
Óðinn sagði:

„Víða hef ég farið,
margt hef ég reynt,
oft hef ég reynt á goðin;
hvað sagði Óðinn sjálfur,
áður en stigið var á bálið,
í eyra sonar síns?“
Vafþrúðnir sagði:

„Enginn maður veit
hvað þú í árdaga
sagðir í eyra sonar þíns;
með feigum munni
sagði ég frá fornum fræðum mínum
og ragnarökum.
Nú hef ég við Óðin
reynt visku mína í orðum;
þú ert ævinlega vitrastur allra vera.“