Frumheimild: „Þrymskviða“

Vreiðr var þá Vingþórr
er hann vaknaði
ok síns hamars
of saknaði,
skegg nam at hrista,
skör nam at dýja,
réð Jarðar burr
um at þreifask.

Ok hann þat orða
alls fyrst of kvað:
"Heyrðu nú, Loki,
hvat ek nú mæli
er eigi veit
jarðar hvergi
né upphimins:
áss er stolinn hamri!"

Gengu þeir fagra
Freyju túna,
ok hann þat orða
alls fyrst of kvað:
"Muntu mér, Freyja,
fjaðrhams léa,
ef ek minn hamar
mættak hitta?".
Freyja kvað:

"Þó munda ek gefa þér
þótt ór gulli væri,
ok þó selja,
at væri ór silfri."

Fló þá Loki,
- fjaðrhamr dunði, -
unz fyr útan kom
ása garða
ok fyr innan kom
jötna heima.

Þrymr sat á haugi,
þursa dróttinn,
greyjum sínum
gullbönd sneri
ok mörum sínum
mön jafnaði.
Þrymr kvað:

"Hvat er með ásum?
Hvat er með alfum?
Hví ertu einn kominn
í Jötunheima?"
Loki kvað:
"Illt er með ásum,
illt er með alfum;
hefr þú Hlórriða
hamar of folginn?"
Þrymr kvað:

"Ek hef Hlórriða.
hamar of folginn
átta röstum
fyr jörð neðan;
hann engi maðr
aftr of heimtir,
nema færi mér
Freyju at kvæn."

Fló þá Loki,
- fjaðrhamr dunði, -
unz fyr útan kom
jötna heima
ok fyr innan kom
ása garða.
Mætti hann Þór
miðra garða,
ok þat hann orða
alls fyrst of kvað:

"Hefr þú erendi
sem erfiði?
Segðu á lofti
löng tíðendi,
oft sitjanda
sögur of fallask
ok liggjandi
lygi of bellir."
Loki kvað:

"Hef ek erfiði
ok erendi;
Þrymr hefr þinn hamar,
þursa dróttinn;
hann engi maðr
aftr of heimtir,
nema hánum færi
Freyju at kván.

Ganga þeir fagra
Freyju at hitta,
ok hann þat orða
alls fyrst of kvað:
"Bittu þik, Freyja,
brúðar líni;
vit skulum aka tvau
í Jötunheima."

Reið varð þá Freyja
ok fnasaði,
allr ása salr
undir bifðisk,
stökk þat it mikla
men Brísinga:
"Mik veiztu verða
vergjarnasta,
ef ek ek með þér
í Jötunheima."

Senn váru æsir
allir á þingi
ok ásynjur
allar á máli,
ok um þat réðu
ríkir tívar
hvé þeir Hlórriða
hamar of sætti.

Þá kvað þat Heimdallr,
hvítastr ása,
vissi hann vel fram
sem vanir aðrir:
"Bindum vér Þór þá
brúðar líni,
hafi hann it mikla
men Brísinga.

Látum und hánum
hrynja lukla
ok kvenváðir
um kné falla,
en á brjósti
breiða steina
ok hagliga
um höfuð typpum."

Þá kvað þat Þór,
þrúðugr áss:
"Mik munu æsir
argan kalla,
ef ek bindask læt
brúðar líni!"

Þá kvað þat Loki
Laufeyjar sonr:
"Þegi þú, Þórr,
þeira orða.
Þegar munu jötnar
Ásgarð búa,
nema þú þinn hamar
þér of heimtir."

Bundu þeir Þór þá
brúðar líni
ok inu mikla
meni Brísinga,
létu und hánum
hrynja lukla
ok kvenváðir
um kné falla,
en á brjósti
breiða steina,
ok hagliga
um höfuð typpðu.

Þá kvað Loki
Laufeyjar sonr:
"Mun ek ok með þér
ambótt vera,
vit skulum aka tvær
í Jötunheima."

Senn váru hafrar
heim of reknir,
skyndir at sköklum,
skyldu vel renna;
björg brotnuðu,
brann jörð loga,
ók Óðins sonr
í Jötunheima.

Þá kvað þat Þrymr,
þursa dróttinn:
"Standið upp, jötnar,
ok stráið bekki,
nú færa mér
Freyju at kván
Njarðar dóttur
ór Nóatúnum.

Ganga hér at garði
gullhyrnðar kýr,
öxn alsvartir
jötni at gamni;
fjölð á ek meiðma,
fjölð á ek menja,
einnar mér Freyju
ávant þykkir."

Var þar at kveldi
of komit snemma
ok fyr jötna
öl fram borit;
einn át oxa,
átta laxa,
krásir allar,
þær er konur skyldu,
drakk Sifjar verr
sáld þrjú mjaðar.

Þá kvat þat Þrymr,
þursa dróttinn:
"Hvar sáttu brúðir
bíta hvassara?
Sák-a ek brúðir
bíta breiðara,
né inn meira mjöð
mey of drekka."

Sat in alsnotra
ambótt fyrir,
er orð of fann
við jötuns máli:
"Át vætr Freyja
átta nóttum,
svá var hon óðfús
í Jötunheima."

Laut und línu,
lysti at kyssa,
en hann útan stökk
endlangan sal:
"Hví eru öndótt
augu Freyju?
Þykki mér ór augum
eldr of brenna."

Sat in alsnotra
ambótt fyrir,
er orð of fann
við jötuns máli:
"Svaf vætr Freyja
átta nóttum,
svá var hon óðfús
í Jötunheima."

Inn kom in arma
jötna systir,
hin er brúðféar
biðja þorði:
"Láttu þér af höndum
hringa rauða,
ef þú öðlask vill
ástir mínar,
ástir mínar,
alla hylli.

Þá kvað þat Þrymr,
þursa dróttinn:
"Berið inn hamar
brúði at vígja,
lekkið Mjöllni
í meyjar kné,
vígið okkr saman
Várar hendi."

Hló Hlórriða
hugr í brjósti,
er harðhugaðr
hamar of þekkði;
Þrym drap hann fyrstan,
þursa dróttin,
ok ætt jötuns
alla lamði.

Drap hann ina öldnu
jötna systur,
hin er brúðféar
of beðit hafði;
hon skell of hlaut
fyr skillinga,
en högg hamars
fyr hringa fjölð.
Svá kom Óðins sonr
endr at hamri.

Wild was Vingthor when he awoke,
And when his mighty hammer he missed; He shook his beard, his hair was bristling,
As the son of Jorth about him sought.

Hear now the speech that first he spake:
"Harken, Loki, and heed my words,
Nowhere on earth is it known to man,
Nor in heaven above: our hammer is stolen."

To the dwelling fair of Freyja went they,
Hear now the speech that first he spake:
"Wilt thou, Freyja, thy feather-dress lend me,
That so my hammer I may seek?"

Freyja spake: 4.
"Thine should it be though of silver bright,
And I would give it though 'twere of gold."
Then Loki flew, and the feather-dress whirred,
Till he left behind him the home of the gods,
And reached at last the realm of the giants.

Thrym sat on a mound, the giants' master,
Leashes of gold he laid for his dogs,
And stroked and smoothed the manes of his steeds.

Thrym spake: 6.
"How fare the gods, how fare the elves?
Why comst thou alone to the giants' land?"

Loki spake:
"Ill fare the gods, ill fare the elves!
Hast thou hidden Hlorrithi's hammer?"

Thrym spake: 7.
"I have hidden Hlorrithi's hammer,
Eight miles down deep in the earth;
And back again shall no man bring it
If Freyja I win not to be my wife."

Then Loki flew, and the feather-dress whirred,
Till he left behind him the home of the giants,
And reached at last the realm of the gods.
There in the courtyard Thor he met:
Hear now the speech that first he spake:

"Hast thou found tidings as well as trouble?
Thy news in the air shalt thou utter now;
Oft doth the sitter his story forget,
And lies he speaks who lays himself down."

Loki spake: 10.
"Trouble I have, and tidings as well:
Thrym, king of the giants, keeps thy hammer,
And back again shall no man bring it
If Freyja he wins not to be his wife."

Freyja the fair then went they to find;
Hear now the speech that first he spake:
"Bind on, Freyja, the bridal veil,
For we two must haste to the giants' home."

Wrathful was Freyja, and fiercely she snorted,
And the dwelling great of the gods was shaken,
And burst was the mighty Brisings' necklace:
"Most lustful indeed should I look to all
If I journeyed with thee to the giants' home."

Then were the gods together met,
And the goddesses came and council held,
And the far-famed ones a plan would find,
How they might Hlorrithi's hammer win.

Then Heimdall spake, whitest of the gods,
Like the Wanes he knew the future well:
"Bind we on Thor the bridal veil,
Let him bear the mighty Brisings' necklace;

"Keys around him let there rattle,
And down to his knees hang woman's dress;
With gems full broad upon his breast,
And a pretty cap to crown his head."

Then Thor the mighty his answer made:
"Me would the gods unmanly call
If I let bind the bridal veil."

Then Loki spake, the son of Laufey:
"Be silent, Thor, and speak not thus; Else will the giants in Asgarth dwell
If thy hammer is brought not home to thee."

Then bound they on Thor the bridal veil,
And next the mighty Brisings' necklace.

Keys around him let they rattle,
And down to his knees hung woman's dress;
With gems full broad upon his breast,
And a pretty cap to crown his head.

Then Loki spake, the son of Laufey:
"As thy maid-servant thither I go with thee;
We two shall haste to the giants' home."

Then home the goats to the hall were driven,
They wrenched at the halters, swift were they to run;
The mountains burst, earth burned with fire,
And Othin's son sought Jotunheim.

Then loud spake Thrym, the giants' leader:
"Bestir ye, giants, put straw on the benches; Now Freyja they bring to be my bride,
The daughter of Njorth out of Noatun.

"Gold-horned cattle go to my stables,
Jet-black oxen, the giant's joy;
Many my gems, and many my jewels,
Freyja alone did I lack, methinks."

Early it was to evening come,
And forth was borne the beer for the giants;
Thor alone ate an ox, and eight salmon,
All the dainties as well that were set for the women;
And drank Sif's mate three tuns of mead.

Then loud spake Thrym, the giants' leader:
"Who ever saw bride more keenly bite?
I ne'er saw bride with a broader bite,
Nor a maiden who drank more mead than this!"

Hard by there sat the serving-maid wise,
So well she answered the giant's words:
"From food has Freyja eight nights fasted,
So hot was her longing for Jotunheim."

Thrym looked 'neath the veil, for he longed to kiss,
But back he leaped the length of the hall:
"Why are so fearful the eyes of Freyja?
Fire, methinks, from her eyes burns forth."

Hard by there sat the serving-maid wise,
So well she answered the giant's words:
"No sleep has Freyja for eight nights found,
So hot was her longing for Jotunheim."

Soon came the giant's luckless sister,
Who feared not to ask the bridal fee:
"From thy hands the rings of red gold take,
If thou wouldst win my willing love,
(My willing love and welcome glad.)"

Then loud spake Thrym, the giants' leader:
"Bring in the hammer to hallow the bride;
On the maiden's knees let Mjollnir lie,
That us both the hand of Vor may bless."

The heart in the breast of Hlorrithi laughed
When the hard-souled one his hammer beheld;
First Thrym, the king of the giants, he killed,
Then all the folk of the giants he felled.

The giant's sister old he slew,
She who had begged the bridal fee;
A stroke she got in the shilling's stead,
And for many rings the might of the hammer.

And so his hammer got Othin's son.

Reiður varð Vingþór
þegar hann vaknaði
og saknaði
hamars síns.
Hann hristi skeggið,
skók hárið,
og sonur Jarðar tók
að þreifa í kringum sig.

Og þetta var það
allra fyrsta sem hann sagði:
„Hlustaðu nú, Loki,
á það sem ég segi,
sem enginn veit
nokkurs staðar á jörðu
né hátt á himni:
hamrinum hefur verið stolið frá ásnum!“

Þeir gengu yfir fögur
tún Freyju,
og þetta var það
allra fyrsta sem hann sagði:
„Viltu lána mér, Freyja,
fjaðurhaminn,
svo ég geti
fundið hamarinn minn?“
Freyja sagði:

„Ég myndi lána þér hann
þótt hann væri úr gulli,
og láta þig hafa hann
þótt hann væri úr silfri.“

Þá flaug Loki,
— fjaðurhamurinn þaut, —
þar til hann var kominn út fyrir
garða ásanna
og inn í
heima jötnanna.

Þrymur sat á haugi,
höfðingi þursanna,
fléttaði gullbönd
handa hundunum sínum
og sléttaði faxið
á hestunum sínum.
Þrymur sagði:

„Hvernig hafa ásarnir það?
Hvernig hafa álfarnir það?
Hvers vegna ertu kominn einn
í Jötunheima?“
Loki sagði:
„Ásunum líður illa,
álfunum líður illa.
Hefur þú falið
hamar Hlórriða?“
Þrymur sagði:

„Ég hef falið
hamar Hlórriða
átta rastir
niðri í jörðinni.
Enginn fær hann
aftur til baka
nema færa mér
Freyju fyrir konu.“

Þá flaug Loki,
— fjaðurhamurinn þaut, —
þar til hann var kominn út úr
heimum jötnanna
og inn fyrir
garða ásanna.
Hann mætti Þór
í miðjum garðinum,
og þetta var það
allra fyrsta sem Þór sagði:

„Hefurðu fréttir
eftir fyrirhöfnina?
Segðu meðan þú ert á lofti
öll tíðindin.
Oft gleymir sá sem sest
því sem hann ætlaði að segja,
og sá sem leggst niður
tekur að ljúga.“
Loki sagði:

„Ég hef bæði lagt á mig erfiði
og aflað frétta.
Þrymur hefur hamarinn þinn,
höfðingi þursanna.
Enginn fær hann
aftur til baka
nema færa honum
Freyju fyrir konu.

Þeir ganga til fundar
við Freyju fögru,
og þetta var það
allra fyrsta sem hann sagði:
„Settu á þig, Freyja,
brúðarslæðu.
Við tvö skulum aka
í Jötunheima.“

Þá reiddist Freyja
og fnæsti,
svo allur salur ásanna
skalf undan henni.
Af henni hrökk hið mikla
Brísingamen.
„Þú hlýtur að halda mig
alveg óða í karlmenn
ef ég ek með þér
í Jötunheima.“

Brátt voru allir æsir
komnir á þing
og allar ásynjur
saman til viðræðna.
Þar ræddu
hin máttugu goð
hvernig þau gætu endurheimt
hamar Hlórriða.

Þá sagði Heimdallur,
hvítastur ásanna,
— hann sá vel fram í tímann
eins og aðrir vanir: —
„Setjum við þá á Þór
brúðarslæðu.
Látum hann bera hið mikla
Brísingamen.

Látum lykla
hringla við síðu hans
og kvenklæði
falla um knén,
breiða gimsteina
liggja á brjósti hans
og búum fagurlega
um höfuðið á honum.“

Þá sagði Þór,
hinn máttugi ás:
„Æsir munu kalla mig
kvenlegan og kynvilltan
ef ég læt setja á mig
brúðarslæðu!“

Þá sagði Loki,
sonur Laufeyjar:
„Hættu, Þór,
að tala svona.
Jötnar munu brátt
setjast að í Ásgarði
ef þú endurheimtir ekki
hamarinn þinn.“

Þá settu þeir á Þór
brúðarslæðu
og hið mikla
Brísingamen,
létu lykla
hringla við síðu hans
og kvenklæði
falla um knén,
breiða gimsteina
liggja á brjósti hans
og bjuggu fagurlega
um höfuðið á honum.

Þá sagði Loki,
sonur Laufeyjar:
„Ég skal líka koma með þér
sem ambátt þín.
Við tvær skulum aka
í Jötunheima.“

Brátt voru hafrarnir
reknir heim,
í skyndi spenntir fyrir vagninn;
þeir skyldu hlaupa hratt.
Björg brotnuðu,
jörðin logaði,
þegar sonur Óðins ók
í Jötunheima.

Þá sagði Þrymur,
höfðingi þursanna:
„Standið upp, jötnar,
og stráið hálmi á bekkina.
Nú færa þeir mér
Freyju fyrir konu,
dóttur Njarðar
úr Nóatúnum.

Hér ganga að garðinum
kýr með gullnum hornum,
alsvartir uxar
jötninum til gleði.
Ég á fjölda gersema,
ég á fjölda hálsmena.
Mér finnst mig aðeins
vanta Freyju.“

Snemma var þar
tekið að kvölda
og bjór borinn fram
fyrir jötnana.
Hann át einn uxa,
átta laxa,
allt góðgætið
sem ætlað var konunum.
Eiginmaður Sifjar drakk
þrjú sáld af miði.

Þá sagði Þrymur,
höfðingi þursanna:
„Hvar sástu brúðir
bíta af meiri ákafa?
Aldrei hef ég séð brúðir
taka stærri bita
né mey drekka
meiri mjöð.“

Þar sat hjá
hin bráðsnjalla ambátt
sem fann svar
við orðum jötunsins:
„Freyja borðaði ekkert
í átta sólarhringa,
svo ólm vildi hún komast
í Jötunheima.“

Hann laut undir slæðuna,
langaði að kyssa,
en stökk svo aftur á bak
endilangan salinn.
„Hvers vegna eru svona ógnvekjandi
augu Freyju?
Mér sýnist eldur
brenna úr augunum.“

Þar sat hjá
hin bráðsnjalla ambátt
sem fann svar
við orðum jötunsins:
„Freyja svaf ekkert
í átta nætur,
svo ólm vildi hún komast
í Jötunheima.“

Inn kom hin vesæla
systir jötnanna,
sú sem þorði
að biðja um brúðargjöf:
„Taktu af höndum þínum
rauðgullshringana
ef þú vilt öðlast
ást mína,
á st mína,
og alla hylli mína.

Þá sagði Þrymur,
höfðingi þursanna:
„Berið inn hamarinn
til að vígja brúðina.
Leggið Mjölni
í kjöltu meyjarinnar,
vígið okkur saman
með hendi Várar.“

Hugur Hlórriða hló
í brjósti hans
þegar hinn harðsnúni
þekkti hamarinn sinn.
Fyrst drap hann Þrym,
höfðingja þursanna,
og alla ætt jötunsins
lamdi hann til bana.

Hann drap hina öldnu
systur jötnanna,
þá sem hafði beðið
um brúðargjöf.
Hún fékk skell
í stað skildinga
og hamarshögg
í stað fjölda hringa.
Þannig endurheimti sonur Óðins
hamarinn sinn.