Frumheimild: „Svipdagsmál“

Svipdagsmál

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

Grógaldr

1

„Vaknaðu, Gróa,
vaknaðu, góða kona,
ég vek þig við dyr hinna dauðu,
ef þú manst það
að þú baðst son þinn
að koma að grafardysinni.“
Gróa sagði:

2

„Hvað amar nú að
einkasyni mínum,
hvaða böl hefur hent þig,
þar sem þú kallar á móður þína,
sem er komin í gröfina
og farin úr heimi lifenda?“
Sonurinn sagði:

3

„Ljótt taflborð
setti svikula konan fyrir mig,
sú sem faðmaði föður minn;
hún bað mig fara þangað
sem ég veit enga leið til,
til fundar við Menglöð.“
Gróa sagði:

4

„Löng er ferðin,
langar eru leiðirnar,
langt ná þrár mannanna,
ef svo fer
að þú færð ósk þína uppfyllta,
og þá fer Skuld eftir örlögunum.“
Sonurinn sagði:

5

„Syngdu mér galdra,
þá sem góðir eru,
bjargaðu syni þínum, móðir;
ég held að á leiðinni
muni ég láta lífið,
mér finnst ég allt of ungur maður.“
Gróa sagði:

6

„Þennan fyrsta galdur syng ég þér,
— hann er sagður koma að miklu gagni,
hann söng Rani fyrir Rindi, —
að þú kastir yfir öxlina
því sem þér þykir illt;
vertu sjálfum þér leiðsögumaður.

7

Þennan annan galdur syng ég þér,
ef þú þarft að ferðast
nauðugur um vegina,
að slagbrandar Urðar
verndi þig á alla vegu
þegar þú ert á ferð.

8

Þennan þriðja galdur syng ég þér,
ef stórfljót
ógna lífi þínu,
að Horn og Ruður
renni þá til Heljar,
en sjatni ætíð fyrir þér.

9

Þennan fjórða galdur syng ég þér,
ef óvinir bíða þín
reiðubúnir á gálgaveginum,
að hugur þeirra snúist
þér í hag
og þeir verði sáttfúsir.

10

Þennan fimmta galdur syng ég þér,
ef þér verður fjötur
lagður um liðamótin,
leysingargaldur læt ég
syngja yfir fótlegg þínum,
og þá hrökkvi lásinn af limunum
og fjöturinn af fótunum.

11

Þennan sjötta galdur syng ég þér,
ef þú lendir í sjógangi
meiri en menn þekkja,
að logn og sjór
fari saman við bát þinn
og veiti þér ætíð friðsæla ferð.

12

Þennan sjöunda galdur syng ég þér,
ef að þér sækir
frost á háu fjalli,
að nístingskuldi dauðans
nái ekki að bíta hold þitt
og allir limir líkamans haldist heilir.

13

Þennan áttunda galdur syng ég þér,
ef þú ert enn úti
þegar nótt skellur á á dimmum vegi,
að því síður geti
unnið þér mein
kristin, dauð kona.

14

Þennan níunda galdur syng ég þér,
ef þú við hinn spjótprúða
jötun átt orðastað,
að málsnilld og mannviti
sé þér í huga og hjarta
ríkulega úthlutað.

15

Farðu nú aldrei
þangað sem hætta virðist vera,
og láttu ekkert böl standa þrá þinni fyrir þrifum;
á jarðföstum steini
stóð ég innan við dyrnar
meðan ég söng þér galdra.

16

Orð móður þinnar
skaltu bera héðan, sonur,
og láta þau búa í brjósti þínu;
ríkulega gæfu
skaltu hafa alla ævi
svo lengi sem þú manst orð mín.“

Fjölsvinnsmál

1

Utan við garðinn
sá hann rísa
bústað þursaþjóðarinnar:
„Hvaða óvættur er þetta,
sem stendur framan við garðana
og ráfar um við hættulegan logann?

2

Að hverju leitarðu,
eða hverju ertu að leita að,
eða hvað viltu vita, vinalaus maður?
Eftir blautum slóðum
skaltu fara héðan aftur;
þú færð hér enga dvöl, varnarlausi maður.“
Aðkomumaðurinn sagði:
3.
„Hvaða óvættur er þetta,
sem stendur framan við garðinn
og býður ekki vegfarendum gestrisni?
Engin virðingarorð
hefurðu hlotið á ævinni, maður,
og farðu héðan heim!“
Borgarvörðurinn sagði:
4.
„Ég heiti Fjölsviður
og bý yfir mikilli þekkingu,
en ég er ekki örlátur á mat minn;
inn fyrir garðana
kemurðu hér aldrei,
og hypjaðu þig nú á brott, vargur!“
Aðkomumaðurinn sagði:
5.
„Augnayndi
þráir maður að njóta aftur
þar sem hann fær að sjá það sem honum er kært;
garðarnir virðast mér glóa
umhverfis gullna salina;
hér myndi ég una mér heima.“
Fjölsviður sagði:

6

„Segðu mér, hverjum
er tu fæddur, sveinn,
eða hvers manns sonur ertu?“
Aðkomumaðurinn sagði:
„Ég heiti Vindkaldur,
faðir minn hét Várkaldur,
og faðir hans var Fjölkaldur.

7

Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja um
og mig langar að vita:
Hver ræður hér
og hefur yfirráð
yfir eigninni og auðugum sölunum?“
Fjölsviður sagði:

8

„Hún heitir Menglöð,
og móðir hennar ól hana
syni Svafrþorins;
hún ræður hér
og hefur yfirráð
yfir eigninni og auðugum sölunum.“
Vindkaldur sagði:

9

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og mig langar að vita:
Hvað heitir hliðið,
sem menn hafa ekki séð
hættulegra meðal goðanna?“
Fjölsviður sagði:

10

„Það heitir Þrymgjöll,
og það smíðuðu þrír
synir Sólblinda;
það verður fastur fjötur
á hverjum vegfaranda
sem lyftir því frá hliðinu.“
Vindkaldur sagði:

11

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og mig langar að vita:
Hvað heitir garðurinn,
sem menn hafa ekki séð
hættulegri meðal goðanna?“
Fjölsviður sagði:

12

„Hann heitir Gastrópnir,
og ég hef gert hann
úr limum Leirbrimis;
ég hef styrkt hann svo
að hann mun standa
svo lengi sem mannkynið lifir.“
Vindkaldur sagði:

13

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og mig langar að vita:
Hvað heita þeir hundar,
sem ég hef enga grimmari
séð áður í nokkru landi?“
Fjölsviður sagði:

14

„Annar heitir Gífur
og hinn Geri,
ef þú vilt vita það;
ellefu konur
gæta þeir
þar til goðin farast.“
Vindkaldur sagði:

15

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og mig langar að vita,
hvort einhver maður sé til
sem geti komist inn
meðan hinir árásardjörfu sofa.“
Fjölsviður sagði:

16

„Þeim var ætlað
að sofa á mjög ólíkum tímum
þegar þeim var falin gæslan;
annar sefur á næturnar
og hinn á daginn,
og enginn kemst inn þótt hann reyni.“
Vindkaldur sagði:

17

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og mig langar að vita,
hvort til sé einhver matur
sem menn geti gefið þeim
og hlaupið inn meðan þeir éta.“
Fjölsviður sagði:

18

„Tveir kjötbitar úr vængjunum
liggja í liðum Viðófnis,
ef þú vilt vita það;
það eitt er sá matur
sem menn geta gefið þeim
og hlaupið inn meðan þeir éta.“
Vindkaldur sagði:

19

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað heitir tréð
sem breiðir greinar sínar
yfir öll lönd?“
Fjölsviður sagði:

20

„Mímameiður heitir það,
en enginn veit
af hvaða rótum það sprettur;
það fellur fyrir því
sem fæsta grunar,
hvorki eldur né járn vinnur á því.“
Vindkaldur sagði:

21

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað verður af aldinum
þessa fræga trés
sem hvorki eldur né járn vinnur á?“
Fjölsviður sagði:

22

„Af ávöxtum þess
skal bera á eld
handa konum með fæðingarhríðir;
þá kemur út
það sem þær bera inni í sér;
þannig ræður það örlögum manna.“
Vindkaldur sagði:

23

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað heitir haninn
sem situr í háa trénu
og glóir allur af gulli?“
Fjölsviður sagði:

24

„Viðófnir heitir hann,
og stendur skínandi sem elding
á greinum trés Mímis;
með óslitnum harmi
þjakar hann sífellt
Surt og Sinmöru.“
Vindkaldur sagði:

25

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Er til nokkurt vopn
sem getur fellt Viðófni
niður í heimkynni Heljar?“
Fjölsviður sagði:

26

„Lævateinn heitir það,
og Loftur gerði það með rúnum
niðri við nágrindurnar;
í kistu úr seigu járni
liggur það hjá Sinmöru,
og níu rammgerðir lásar halda því lokuðu.“
Vindkaldur sagði:

27

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Kemur sá aftur
sem fer að sækja teininn
og vill ná honum?“
Fjölsviður sagði:

28

„Sá mun koma aftur
sem fer að sækja teininn
og vill ná honum,
ef hann færir það
sem fáir eiga
gyðju hins glóandi gulls.“
Vindkaldur sagði:

29

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Er til nokkur gersemi
sem menn eiga
og gleður hina fölu tröllkonu?“
Fjölsviður sagði:

30

Ljósu sigðina
skaltu bera í skríni,
þá sem liggur í liðum Viðófnis,
og afhenda Sinmöru,
áður en hún samþykkir
að lána vopn til bardaga.“
Vindkaldur sagði:

31

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað heitir salurinn
sem er umkringdur
vísum, flöktandi loga?“
Fjölsviður sagði:

32

„Hyrr heitir hann,
og lengi mun hann
bifast á spjótsoddi;
af þessum auðuga sal
munu menn um alla tíð
einungis hafa spurnir.“
Vindkaldur sagði:

33

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hver sona ásanna
byggði það sem ég sá
innan garðsins?“
Fjölsviður sagði:

34

„Uni og Íri,
Óri og Bári,
Varr og Vegdrasill;
Dóri og Úri,
Dellingur, Atvarður,
Líðskjálfur, Loki.“
Vindkaldur sagði:

35

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað heitir bergið
þar sem ég sé hina víðfrægu
brúði sitja?“
Fjölsviður sagði:

36

„Lyfjaberg heitir það,
og lengi hefur það verið
sjúkum og særðum til gleði;
hver kona verður heil
þótt hún hafi verið veik í heilt ár,
ef hún klífur það.“
Vindkaldur sagði:

37

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Hvað heita meyjarnar
sem sitja við kné Menglaðar
saman í sátt?“
Fjölsviður sagði:

38

„Ein heitir Hlíf,
önnur Hlífþrasa,
þriðja Þjóðvarta,
Björt og Blíð,
Blíður, Fríð,
Eir og Aurboða.“
Vindkaldur sagði:

39

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Bjarga þær þeim
sem færa þeim fórnir,
ef þörf krefur?“
Fjölsviður sagði:

40

„Þær vitru bjarga mönnum
hvar sem þeir færa þeim fórnir
á helgum stað við stall;
engin svo mikil hætta
steðjar að sonum manna
að þær leysi þá ekki úr nauðum.“
Vindkaldur sagði:

41

„Segðu mér það, Fjölsviður,
sem ég ætla að spyrja þig um
og vil fá að vita:
Er nokkur maður til
sem fær að sofa
í blíðum faðmi Menglaðar?“
Fjölsviður sagði:

42

„Enginn maður er til
sem fær að sofa
í blíðum faðmi Menglaðar
nema Svipdagur einn;
honum var hin sólbjarta
brúður ætluð að eiginkonu.“
Vindkaldur sagði:

43

„Hrintu upp hurðunum,
opnaðu hliðið upp á gátt,
hér máttu sjá Svipdag;
en farðu og fáðu að vita
hvort Menglöð muni vilja
njóta ásta með mér.“
Fjölsviður sagði:

44

„Heyrðu, Menglöð,
hér er maður kominn,
farðu og líttu á gestinn;
hundarnir fagna,
húsið hefur opnast,
ég hygg að þetta sé Svipdagur.“
Menglöð sagði:

45

„Vitrir hrafnar
skulu rífa úr þér augun
þar sem þú hangir í háum gálga,
ef þú lýgur því
að hingað sé kominn langt að
ungur maður til sala minna.
46
Hvaðan komst þú,
hvaðan lagðirðu upp,
hvað kölluðu heimamenn þig?
Ég verð að fá sönnun
um ætt þína og nafn,
ef mér var ætlað að verða kona þín.“
Svipdagur sagði:

47

„Svipdagur heiti ég,
Sólbjartur hét faðir minn,
þaðan hraktist ég um vindkalda vegi;
enginn maður fær breytt
orðum Urðar,
þótt þau séu honum til tjóns.“
Menglöð sagði:

48

„Velkominn sértu nú,
ég hef beðið þess að ósk mín rættist,
koss skal fylgja kveðjunni;
að sjá þann sem maður þráir
mun gleðja flesta
sem elska annan.

49

Lengi sat ég
á mínu kæra bergi,
beið þín daga og nætur;
nú hefur það gerst
sem ég hef vonast eftir,
að þú ert kominn, ungi maður, til sala minna.

50

Ég hef þráð
að njóta ásta með þér,
og þú að njóta ástar minnar;
nú er það víst
að við munum eyða
allri ævinni saman.“