Frumheimild: „Skírnismál“

"Rístu nú, Skírnir,
ok gakk skjótt at beiða
okkarn mála mög
ok þess at fregna,
hveim inn fróði sé
ofreiði afi."
Skírnir kvað:

"Illra orða
er mér ón at ykkrum syni,
ef ek geng at mæla við mög
ok þess at fregna,
hveim inn fróði sé
ofreiði afi."

"Segðu mér þat, Freyr,
folkvaldi goða,
ok ek vilja vita:
Hví þú einn sitr
endlanga sali,
minn dróttinn, um daga?"
Freyr kvað:

"Hví um segjak þér,
seggr inn ungi,
mikinn móðtrega?
Því at álfröðull
lýsir um alla daga
ok þeygi at mínum munum."
Skírnir kvað:

"Muni þína
hykk-a ek svá mikla vera,
at þú mér, seggr, né segir,
því at ungir saman
várum í árdaga,
vel mættim tveir trúask."
Freyr kvað:

"Í Gymis görðum
ek ganga sá
mér tíða mey;
armar lýstu,
en af þaðan
allt loft ok lögr."

"Mær er mér tíðari
en manna hveim
ungum í árdaga;
ása ok alfa
þat vill engi maðr
at vit samt séim."
Skírnir kvað:

"Mar gefðu mér þá
þann er mik um myrkvan beri
vísan vafrloga,
ok þat sverð,
er sjalft vegisk
við jötna ætt."
Freyr kvað:

"Mar ek þér þann gef,
er þik um myrkvan berr
vísan vafrloga,
ok þat sverð,
er sjalft mun vegask
ef sá er horskr, er hefr."
Skírnir mælti við hestinn:

"Myrkt er úti,
mál kveð ek okkr fara
úrig fjöll yfir,
þursa þjóð yfir;
báðir vit komumk,
eða okkr báða tekr
sá inn ámáttki jötunn."
Skírnir reið í Jötunheima til Gymisgarða. Þar váru hundar ólmir ok bundnir fyrir skíðgarðs hliði, þess er um sal Gerðar var. Hann reið at þar, er féhirðir sat á haugi, og kvaddi hann:

"Segðu þat, hirðir,
er þú á haugi sitr
ok varðar alla vega:
Hvé ek at andspilli
komumk ins unga mans
fyr greyjum Gymis?"
Hirðir kvað:

"Hvárt ertu feigr,
eða ertu framgenginn?
-- -- --
Andspillis vanr
þú skalt æ vera
góðrar meyjar Gymis."
Skírnir kvað:

"Kostir ro betri
heldr en at klökkva sé,
hveim er fúss er fara;
einu dægri
mér var aldr of skapaðr
of allt líf of lagit."
Gerðr kvað:

"Hvat er þat hlym hlymja,
er ek heyri nú til
ossum rönnum í?
Jörð bifask,
en allir fyrir
skjalfa garðar Gymis."
Ambátt kvað:

"Maðr er hér úti,
stiginn af mars baki,
jó lætr til jarðar taka."
-- -- --
Gerðr kvað:

"Inn bið þú hann ganga
í okkarn sal
ok drekka inn mæra mjöð;
þó ek hitt óumk,
at hér úti sé
minn bróðurbani.

Hvat er þat alfa
né ása sona
né víssa vana?
Hví þú einn of komt
eikinn fúr yfir
ór salkynni at séa?"
Skírnir kvað:

"Emk-at ek alfa
né ása sona
né víssa vana;
þó ek einn of komk
eikinn fúr yfir
yður salkynni at séa."

"Epli ellifu
hér hef ek algullin,
þau mun ek þér, Gerðr, gefa,
frið at kaupa,
at þú þér Frey kveðir
óleiðastan lifa."
Gerðr kvað:

"Epli ellifu
ek þigg aldregi
at mannskis munum,
né vit Freyr,
meðan okkart fjör lifir,
byggjum bæði saman."
Skírnir kvað:

"Baug ek þér þá gef,
þann er brenndr var
með ungum Óðins syni;
átta eru jafnhöfðir,
er af drjúpa
ina níundu hverja nótt."
Gerðr kvað:

"Baug ek þikk-a-k,
þótt brenndr séi
með ungum Óðins syni;
er-a mér gulls vant
í görðum Gymis,
at deila fé föður."
Skírnir kvað:

"Sér þú þenna mæki, mær,
mjóvan, málfáan,
er ek hef í hendi hér?
Höfuð höggva
ek mun þér hálsi af,
nema þú mér sætt segir."
Gerðr kvað:

"Ánauð þola
ek vil aldregi
at mannskis munum;
þó ek hins get,
ef it Gymir finnizk,
vígs ótrauðir,
at ykkr vega tíði."
Skírnir kvað:

"Sér þú þenna mæki, mær,
mjóvan, málfáan,
er ek hef í hendi hér?
Fyr þessum eggjum
hnígr sá inn aldni jötunn,
verðr þinn feigr faðir.

Tamsvendi ek þik drep,
en ek þik temja mun,
mær, at mínum munum;
þar skaltu ganga,
er þik gumna synir
síðan æva séi.

Ara þúfu á
skaltu ár sitja
horfa heimi ór,
snugga heljar til;
matr né þér meir leiðr
en manna hveim
innfráni ormr með firum.

At undrsjónum þú verðir,
er þú út kemr;
á þik Hrímnir hari,
á þik hotvetna stari;
víðkunnari þú verðir
en vörðr með goðum,
gapi þú grindum frá.

Tópi ok ópi,
tjösull ok óþoli,
vaxi þér tár með trega;
sezk þú niðr,
en ek mun segja þér
sváran súsbreka
ok tvennan trega:

Tramar gneypa
þik skulu gerstan dag
jötna görðum í;
til hrímþursa hallar
þú skalt hverjan dag
kranga kostalaus,
kranga kostavön;
grát at gamni
skaltu í gögn hafa
ok leiða með tárum trega.

Með þursi þríhöfðuðum
þú skalt æ nara,
eða verlaus vera;
þitt geð grípi,
þik morn morni;
ver þú sem þistill,
sá er var þrunginn
í önn ofanverða.

Til holts ek gekk
ok til hrás viðar,
gambantein at geta,
gambantein ek gat.

Reiðr er þér Óðinn,
reiðr er þér Ásabragr,
þik skal Freyr fíask,
in firinilla mær,
en þú fengit hefr
gambanreiði goða.

Heyri jötnar,
heyri hrímþursar,
synir Suttungs,
sjalfir ásliðar,
hvé ek fyrbýð,
hvé ek fyrirbanna
manna glaum mani,
manna nyt mani.

Hrímgrímnir heitir þurs,
er þik hafa skal
fyr nágrindr neðan;
þar þér vílmegir
á viðarrótum
geitahland gefi;
æðri drykkju
fá þú aldregi,
mær, af þínum munum,
mær, at mínum munum.

Þurs ríst ek þér
ok þría stafi,
ergi ok æði ok óþola;
svá ek þat af ríst,
sem ek þat á reist,
ef gerask þarfar þess."
Gerðr kvað:

"Heill ver þú nú heldr, sveinn,
ok tak við hrímkálki
fullum forns mjaðar;
þó hafðak ek þat ætlat,
at myndak aldregi
unna vaningja vel."
Skírnir kvað:

"Örendi mín
vil ek öll vita,
áðr ek ríða heim heðan,
nær þú á þingi
munt inum þroska
nenna Njarðar syni."
Gerðr kvað:

"Barri heitir,
er vit bæði vitum,
lundr lognfara;
en eft nætr níu
þar mun Njarðar syni
Gerðr unna gamans."
Þá reið Skírnir heim. Freyr stóð úti ok kvaddi hann ok spurði tíðenda:

"Segðu mér þat, Skírnir,
áðr þú verpir söðli af mar
ok þú stígir feti framar:
Hvat þú árnaðir
í Jötunheima
þíns eða míns munar?"
Skírnir kvað:

"Barri heitir,
er vit báðir vitum,
lundr lognfara;
en eft nætr níu
þar mun Njarðar syni
Gerðr unna gamans."
Freyr kvað:

"Löng er nótt,
langar ro tvær,
hvé of þreyjak þrjár?
Oft mér mánaðr
minni þótti
en sjá half hýnótt."

"Go now, Skirnir! and seek to gain
Speech from my son;
And answer to win, for whom the wise one
Is mightily moved."

Skirnir spake: 2.
"Ill words do I now await from thy son,
If I seek to get speech with him,
And answer to win, for whom the wise one
Is mightily moved."

Skirnir spake: 3.
"Speak prithee, Freyr, foremost of the gods,
For now I fain would know;
Why sittest thou here in the wide halls,
Days long, my prince, alone?"

Freyr spake: 4.
"How shall I tell thee, thou hero young,
Of all my grief so great?
Though every day the elfbeam dawns,
It lights my longing never."

Skirnir spake: 5.
"Thy longings, methinks, are not so large
That thou mayst not tell them to me;
Since in days of yore we were young together,
We two might each other trust."

Freyr spake: 6.
"From Gymir's house I beheld go forth
A maiden dear to me;
Her arms glittered, and from their gleam
Shone all the sea and sky.

"To me more dear than in days of old
Was ever maiden to man;
But no one of gods or elves will grant
That we both together should be."

Skirnir spake: 8.
"Then give me the horse that goes through the dark
And magic flickering flames;
And the sword as well that fights of itself
Against the giants grim."

Freyr spake: 9.
"The horse will I give thee that goes through the dark
And magic flickering flames,
And the sword as well that will fight of itself
If a worthy hero wields it."

Skirnir spake to the horse: 10.
"Dark is it without, and I deem it time
To fare through the wild fells,
(To fare through the giants' fastness;)
We shall both come back, or us both together
The terrible giant will take."

"Tell me, herdsman, sitting on the hill,
And watching all the ways,
How may I win a word with the maid
Past the hounds of Gymir here?"

The herdsman spake: 12.
"Art thou doomed to die or already dead,
Thou horseman that ridest hither?
Barred from speech shalt thou ever be
With Gymir's daughter good."

Skirnir spake: 13.
"Boldness is better than plaints can be
For him whose feet must fare; To a destined day has mine age been doomed,
And my life's span thereto laid."

Gerth spake: 14.
"What noise is that which now so loud
I hear within our house?
The ground shakes, and the home of Gymir
Around me trembles too."

The Serving-Maid spake: 15.
"One stands without who has leapt from his steed,
And lets his horse loose to graze;"
..................
..............

Gerth spake: 16.
"Bid the man come in, and drink good mead
Here within our hall;
Though this I fear, that there without
My brother's slayer stands.

"Art thou of the elves or the offspring of gods,
Or of the wise Wanes?
How camst thou alone through the leaping flame
Thus to behold our home?"

Skirnir spake: 18.
"I am not of the elves, nor the offspring of gods,
Nor of the wise Wanes;
Though I came alone through the leaping flame
Thus to behold thy home.

"Eleven apples, all of gold,
Here will I give thee, Gerth,
To buy thy troth that Freyr shall be
Deemed to be dearest to you."

Gerth spake: 20.
"I will not take at any man's wish
These eleven apples ever;
Nor shall Freyr and I one dwelling find
So long as we two live."

Skirnir spake: 21.
"Then do I bring thee the ring that was burned Of old with Othin's son;
From it do eight of like weight fall
On every ninth night."

Gerth spake: 22.
"The ring I wish not, though burned it was
Of old with Othin's son;
In Gymir's home is no lack of gold
In the wealth my father wields."

Skirnir spake: 23.
"Seest thou, maiden, this keen, bright sword
That I hold here in my hand?
Thy head from thy neck shall I straightway hew,
If thou wilt not do my will."

Gerth spake: 24.
"For no man's sake will I ever suffer
To be thus moved by might;
But gladly, methinks, will Gymir seek
To fight if he finds thee here."

Skirnir spake: 25.
"Seest thou, maiden, this keen, bright sword
That I hold here in my hand? Before its blade the old giant bends,—
Thy father is doomed to die.

"I strike thee, maid, with my magic staff,
To tame thee to work my will;
There shalt thou go where never again
The sons of men shall see thee.

"On the eagle's hill shalt thou ever sit,
And gaze on the gates of Hel;
More loathsome to thee than the light-hued snake
To men, shall thy meat become.

"Fearful to see, if thou comest forth,
Hrimnir will stand and stare,
(Men will marvel at thee;) More famed shalt thou grow than the watchman of the gods!
Peer forth, then, from thy prison.

"Rage and longing, fetters and wrath,
Tears and torment are thine;
Where thou sittest down my doom is on thee
Of heavy heart
And double dole.

"In the giants' home shall vile things harm thee
Each day with evil deeds;
Grief shalt thou get instead of gladness,
And sorrow to suffer with tears.

"With three-headed giants thou shalt dwell ever,
Or never know a husband;
(Let longing grip thee, let wasting waste thee,—) Be like to the thistle that in the loft
Was cast and there was crushed.

"I go to the wood, and to the wet forest,
To win a magic wand;
..................
I won a magic wand.

"Othin grows angry, angered is the best of the gods,
Freyr shall be thy foe,
Most evil maid, who the magic wrath
Of gods hast got for thyself.

"Give heed, frost-rulers, hear it, giants.
Sons of Suttung,
And gods, ye too,
How I forbid and how I ban
The meeting of men with the maid,
(The joy of men with the maid.)

"Hrimgrimnir is he, the giant who shall have thee
In the depth by the doors of Hel;
To the frost-giants' halls each day shalt thou fare,
Crawling and craving in vain,
(Crawling and having no hope.)

"Base wretches there by the root of the tree
Will hold for thee horns of filth;
A fairer drink shalt thou never find,
Maid, to meet thy wish,
(Maid, to meet my wish.)

"I write thee a charm and three runes therewith,
Longing and madness and lust;
But what I have writ I may yet unwrite
If I find a need therefor."

Gerth spake: 38.
"Find welcome rather, and with it take
The frost-cup filled with mead;
Though I did not believe that I should so love
Ever one of the Wanes."

Skirnir spake: 39.
"My tidings all must I truly learn
Ere homeward hence I ride:
How soon thou wilt with the mighty son
Of Njorth a meeting make."

Gerth spake: 40.
Barri there is, which we both know well,
A forest fair and still;
And nine nights hence to the son of Njorth
Will Gerth there grant delight."

"Tell me, Skirnir, ere thou take off the saddle,
Or farest forward a step:
What hast thou done in the giants' dwelling
To make glad thee or me?"

Skirnir spake: 42.
"Barri there is, which we both know well,
A forest fair and still;
And nine nights hence to the son of Njorth
Will Gerth there grant delight."

Freyr spake: 43.
"Long is one night, longer are two;
How then shall I bear three?
Often to me has a month seemed less
Than now half a night of desire."

„Rístu nú á fætur, Skírnir,
og farðu strax að fá
son okkar til að tala
og spyrja hann
hver valdi hinum vitra
svo mikilli gremju.“
Skírnir sagði:

„Ég býst við hörðum orðum
frá syni ykkar
ef ég fer að tala við hann
og spyrja
hver valdi hinum vitra
svo mikilli gremju.“

„Segðu mér það, Freyr,
herforingi guðanna,
því að ég vil vita:
Hvers vegna siturðu einn
í löngum sölunum,
herra minn, dag eftir dag?“
Freyr sagði:

„Hvers vegna ætti ég að segja þér,
ungi maður,
frá mínum mikla hjartasorg?
Því að sólin
skín alla daga
en lýsir þó ekki upp hug minn.“
Skírnir sagði:

„Ég held ekki að áhyggjur þínar
séu svo miklar
að þú getir ekki sagt mér frá þeim, vinur,
því að við vorum ungir saman
í gamla daga;
við tveir ættum að geta treyst hvor öðrum.“
Freyr sagði:

„Í görðum Gymis
sá ég ganga
stúlku sem er mér kær;
handleggir hennar ljómuðu
og af þeim bjarma lýstust upp
allt loftið og hafið.“

„Stúlkan er mér kærari
en nokkur stúlka hefur verið
ungum manni fyrr á tímum;
enginn meðal ása
og álfa vill
að við tvö séum saman.“
Skírnir sagði:

„Gefðu mér þá hest
sem ber mig örugglega gegnum
dimman, flöktandi logann,
og sverðið
sem berst sjálft
við jötnaættina.“
Freyr sagði:

„Ég gef þér þann hest
sem ber þig örugglega gegnum
dimman, flöktandi logann,
og sverðið
sem mun berjast sjálft
ef sá er vitur sem heldur á því.“
Skírnir sagði við hestinn:

„Það er dimmt úti,
ég segi að okkur sé mál að fara
yfir döggvot fjöll,
yfir lönd þursanna;
við komum báðir aftur
eða okkur báða tekur
hinn voldugi jötunn.“
Skírnir reið í Jötunheima til Gymisgarða. Þar voru ólmir hundar bundnir við hliðið á timburgirðingunni sem var um sal Gerðar. Hann reið þangað sem fjárhirðir sat á haug og ávarpaði hann:

„Segðu mér, hirðir,
þú sem situr á haugi
og gætir allra leiða:
Hvernig kemst ég að tala
við ungu stúlkuna
framhjá hundum Gymis?“
Hirðirinn sagði:

„Ertu feigur
eða þegar látinn?
-- -- --
Aldrei skaltu
fá að tala við
hina góðu dóttur Gymis.“
Skírnir sagði:

„Betra er að láta til skarar skríða
en láta hugfallast
fyrir þann sem er fús að fara;
á einum degi
var mér ævin ákveðin
og allt líf mitt fyrir lagt.“
Gerður sagði:

„Hvaða dynur er þetta
sem ég heyri nú
í húsum okkar?
Jörðin nötrar
og fyrir honum skjálfa
allir garðar Gymis.“
Ambáttin sagði:

„Hér úti er maður,
stiginn af hestbaki,
og lætur hestinn bíta gras.“
-- -- --
Gerður sagði:

„Biddu hann að ganga inn
í sal okkar
og drekka hinn ágæta mjöð;
þó óttast ég
að hér úti sé
sá sem drap bróður minn.

Ertu einn af álfum
eða sonum ásanna
eða hinum vitru vönum?
Hvers vegna komstu einn
yfir hinn mikla eld
til að sjá heimili okkar?“
Skírnir sagði:

„Ég er hvorki einn af álfum
né sonum ásanna
né hinum vitru vönum;
þó kom ég einn
yfir hinn mikla eld
til að sjá heimili ykkar.“

„Ellefu epli
á ég hér úr skíru gulli,
þau mun ég gefa þér, Gerður,
til að kaupa ást þína,
svo að þú segist unna Frey
mest allra sem lifa.“
Gerður sagði:

„Ellefu epli
þigg ég aldrei
til að fullnægja óskum nokkurs manns,
og við Freyr munum ekki,
svo lengi sem við lifum,
búa saman.“
Skírnir sagði:

„Þá gef ég þér hringinn
sem var brenndur
með ungum syni Óðins;
átta jafnþungir hringir
drjúpa af honum
níundu hverja nótt.“
Gerður sagði:

„Ég þigg ekki hringinn,
þótt hann hafi verið brenndur
með ungum syni Óðins;
mig skortir ekki gull
í görðum Gymis,
þar sem ég ræð yfir auði föður míns.“
Skírnir sagði:

„Sérðu þetta sverð, stúlka,
mjótt og skreytt táknum,
sem ég held hér í hendi?
Ég mun höggva
höfuðið af hálsinum á þér
nema þú fallist á sátt við mig.“
Gerður sagði:

„Ég mun aldrei
þola nauðung
til að fullnægja óskum nokkurs manns;
en ég býst við því,
ef þið Gymir hittist,
báðir óhræddir við bardaga,
að ykkur langi að berjast.“
Skírnir sagði:

„Sérðu þetta sverð, stúlka,
mjótt og skreytt táknum,
sem ég held hér í hendi?
Fyrir þessum eggjum
fellur hinn aldni jötunn,
faðir þinn verður feigur.

Ég slæ þig með tamningarvendi
og mun temja þig,
stúlka, að mínum vilja;
þangað skaltu fara
sem menn
sjá þig aldrei síðan.

Á arnarþúfu
skaltu sitja árla,
horfa út úr heiminum
og skima til Heljar;
matur verður þér viðbjóðslegri
en nokkrum manni
er hinn gljáandi höggormur.

Þú skalt verða að undrasýn
þegar þú kemur út;
Hrímnir glápi á þig,
allt og allir stari á þig;
þú skalt verða víðfrægari
en vörður guðanna,
gapaðu út um grindurnar.

Með vitfirringu og ópum,
æði og óþoli
vaxi tár þín og sorg;
sestu niður,
því að ég mun boða þér
þungan hugarófriði
og tvöfalda sorg:

Djöflar skulu þjaka
þig daglangt
í görðum jötna;
til hallar hrímþursa
skaltu á hverjum degi
skríða ráðalaus,
skríða allslaus;
í stað gleði
skaltu fá grát
og syrgja með tárum.

Hjá þríhöfðuðum þursi
skaltu ævinlega hírast
eða vera eiginmannslaus;
ástríðan grípi þig,
vesöldin tærí þig;
vertu eins og þistill
sem var troðið
efst í heystakk.

Ég gekk í holtið
og í rakan skóginn
til að finna galdrastaf,
og galdrastaf fann ég.

Óðinn er þér reiður,
æðstur ása er þér reiður,
Freyr skal hata þig,
þú gjörspillta stúlka,
því að þú hefur kallað yfir þig
ógnarreiði guðanna.

Heyri jötnar,
heyri hrímþursar,
synir Suttungs,
sjálfir flokkar ásanna,
hvernig ég banna,
hvernig ég legg bann við því
að stúlkan njóti gleði með mönnum,
að stúlkan njóti ásta manna.

Hrímgrímnir heitir þursinn
sem skal eiga þig
niðri fyrir nágrindum;
þar skulu vesalingar
við trjárætur
gefa þér geitahland;
betri drykk
skaltu aldrei fá,
stúlka, að þínum óskum,
stúlka, að mínum vilja.

Ég rist þér þursrún
og þrjú tákn til viðbótar:
lostagirnd, æði og óþol;
ég rist þetta af
jafnvel og ég reist það á
ef þörf verður á því.“
Gerður sagði:

„Vertu nú heldur velkominn, sveinn,
og taktu við hrímuðum bikar
fullum af gömlum miði;
þó hafði ég ætlað mér
að ég myndi aldrei
elska mann af vanaætt.“
Skírnir sagði:

„Ég vil fá fulla vissu
um erindislok mín
áður en ég ríð heim héðan:
Hvenær ætlarðu á stefnumóti
að veita hinum þroskaða
syni Njarðar ást þína?“
Gerður sagði:

„Barri heitir,
við þekkjum hann bæði,
lundur þar sem ríkir logn;
en eftir níu nætur
mun Gerður þar veita
syni Njarðar ástaryndi.“
Þá reið Skírnir heim. Freyr stóð úti, ávarpaði hann og spurði frétta:

„Segðu mér það, Skírnir,
áður en þú tekur hnakkinn af hestinum
og stígur einu skrefi lengra:
Hverju fékkstu áorkað
í Jötunheimum
að þínum eða mínum óskum?“
Skírnir sagði:

„Barri heitir,
við þekkjum hann báðir,
lundur þar sem ríkir logn;
en eftir níu nætur
mun Gerður þar veita
syni Njarðar ástaryndi.“
Freyr sagði:

„Löng er ein nótt,
langar eru tvær,
hvernig á ég að þreyja þrjár?
Oft hefur mér mánuður
þótt styttri
en þessi hálfa nótt eftir brúði.“