Frumheimild: „Sigurðarkviða hin skamma“

Ár var, þats Sigurðr
sótti Gjúka,
Völsungr ungi,
er vegit hafði;
tók við tryggðum
tveggja bræðra,
seldusk eiða
eljunfræknir.

Mey buðu hánum
ok meiðma fjölð,
Guðrúnu ungu,
Gjúka dóttur;
drukku ok dæmðu
dægr margt saman
Sigurðr ungi
ok synir Gjúka.

Unz þeir Brynhildar
biðja fóru,
svá at þeim Sigurðr
reið í sinni
Völsungr ungi,
ok vega kunni;
hann of ætti,
ef hann eiga knætti.

Sigurðr inn suðræni
lagði sverð nökkvit,
mæki málfán,
á meðal þeirra;
né hann konu
kyssa gerði
né húnskr konungr
hefja sér at armi,
mey frumunga
fal hann megi Gjúka.

Hon sér at lífi
löst né vissi
ok at aldrlagi
ekki grand,
vamm þat er væri
eða vera hygði;
gengu þess á milli
grimmar urðir.

Ein sat hon úti
aftan dags,
nam hon svá margt
um at mælask:
"Hafa skal ek Sigurð,
- eða þó svelta, -
mög frumungan
mér á armi.

Orð mæltak nú,
iðrumk eftir þess:
kván er hans Guðrún,
en ek Gunnars;
ljótar nornir
skópu oss langa þrá."

Opt gengr hon innan
ills of fylld,
ísa ok jökla,
aftan hvern,
er þau Guðrún
ganga á beð
ok hana Sigurðr
sveipr í rifti,
konungr inn húnski
kván frjá sína.

"Vön geng ek vilja,
vers ok beggja,
verð ek mik gæla
af grimmum hug."

Nam af þeim heiftum
hvetjask at vígi:
"Þú skalt, Gunnarr,
gerst of láta
mínu landi
ok mér sjalfri;
mun ek una aldri
með öðlingi.

Mun ek aftr fara,
þars ek áðan vark
með nábornum
niðjum mínum;
þar mun ek sitja
ok sofa lífi,
nema þú Sigurð
svelta látir
ok jöfurr öðrum
æðri verðir.

Látum son fara
feðr í sinni,
skal-at ulf ala
ungan lengi.
Hveim verðr hölða
hefnd léttari
síðan til sátta,
at sonr lifi?"

Hryggr varð Gunnarr
ok hnipnaði,
sveip sínum hug,
sat of allan dag;
hann vissi þat
vilgi görla,
hvat hánum væri
vinna sæmst
eða hánum væri
vinna bezt,
alls sik Völsung
vissi firrðan
ok at Sigurð
söknuð mikinn.

Ýmist hann hugði
jafnlanga stund:
þat var eigi
afartítt,
at frá konungdóm
kvánir gengi.
Nam hann sér Högna
heita at rúnum,
þar átti hann
alls fulltrúa:

"Ein er mér Brynhildr
öllum betri,
of borin Buðla,
hon er bragr kvenna;
fyrr skal ek mínu
fjörvi láta
en þeirar meyjar
meiðmum týna.

Vildu okkr fylki
til fjár véla?
Gótt er at ráða
Rínar malmi
ok unandi
auði stýra
ok sitjandi
sælu njóta."

Einu því Högni
andsvör veitti:
"Samir eigi okkr
slíkt at vinna,
sverði rofna
svarna eiða,
eiða svarna,
unnar tryggðir.

Vitum-a vit á moldu
menn in sælli,
meðan fjórir vér
folki ráðum
ok sá inn húnski
her-Baldr lifir,
né in mætri
mægð á foldu,
ef vér fimm sonu
fæðum lengi,
áttumgóða
æxla knættim.

Ek veit görla,
hvaðan vegir standa:
eru Brynhildar
brek ofmikil."
Gunnarr kvað:

"Vit skulum Guthorm
gerva at vígi,
yngra bróður,
ofróðara;
hann var fyr útan
eiða svarna,
eiða svarna,
unnar tryggðir."

Dælt var at eggja
óbilgjarnan,
stóð til hjarta
hjörr Sigurði.

Réð til hefnda
hergjarn í sal
ok eftir varp
óbilgjörnum;
fló til Guthorms
Grams ramliga
kynbirt járn
ór konungs hendi.

Hné hans of dolgr
til hluta tveggja,
hendr ok höfuð
hné á annan veg,
en fóta hlutr
féll aftr í stað.

Sofnuð var Guðrún
í sæingu
sorgalaus
hjá Sigurði,
en hon vaknaði
vilja firrð,
er hon Freys vinar
flaut í dreyra.

Svá sló hon svárar
sínar hendr,
at rammhugaðr
reis upp við beð:
"Grát-a-ðu, Guðrún,
svá grimmliga,
brúðr frumunga,
þér bræðr lifa.

Á ek til ungan
erfinytja,
kann-at hann firrask
ór fjándgarði;
þeir sér hafa
svárt ok dátt
enn nær numit
nýlig ráð.

Ríðr-a þeim síðan,
þótt sjau alir,
systursonr
slíkr at þingi.
Ek veit görla,
hví gegnir nú:
ein veldr Brynhildr
öllu bölvi.

Mér unni mær
fyr mann hvern,
en við Gunnar
grand ekki vannk;
þyrmða ek sifjum,
svörnum eiðum,
síðr værak heitinn
hans kvánar vinr."

Kona varp öndu,
en konungr fjörvi,
svá sló hon svárar
sínar hendr,
at kváðu við
kálkar í vá
ok gullu við
gæss í túni.

Hló þá Brynhildr
Buðla dóttir
einu sinni
af öllum hug,
er hon til hvílu
heyra knátti
gjallan grát
Gjúka dóttur.

Hitt kvað þá Gunnarr
gramr haukstalda:
"Hlær-a þú af því,
heiftgjörn kona,
glöð á gólfi,
at þér góðs viti.
Hví hafnar þú
inum hvíta lit,
feikna fæðir?
Hygg ek, at feig séir.

Þú værir þess
verðust kvenna,
at fyr augum þér
Atla hjöggim,
sæir bræðr þínum
blóðugt sár,
undir dreyrgar
knættir yfir binda."
Brynhildr kvað:

"Frýr-a maðr þér engi,
hefir þú fullvegit;
lítt sésk Atli
ófu þína;
hann mun ykkar
önd síðari
ok æ bera
afl it meira.

Segja mun ek þér, Gunnarr,
- sjalfr veiztu görla, -
hvé er yðr snemma
til saka réðuð;
varð ek til ung
né ofþrungin,
fullgædd féi
á fleti bróður.

Né ek vilda þat,
at mik verr ætti,
áðr þér Gjúkungar
riðuð at garði,
þrír á hestum
þjóðkonungar,
en þeira för
þörfgi væri.

Þeim hétumk þá
þjóðkonungi,
er með gulli sat
á Grana bógum;
var-at hann í augu
yðr um líkr
né á engi hlut
at álitum,
þó þykkizk ér
þjóðkonungar.

Ok mér Atli þat
einni sagði,
at hvárki lézk
höfn of deila,
gull né jarðir,
nema ek gefask létak,
ok engi hlut
auðins féar,
þá er mér jóðungri
eigu seldi
ok mér jóðungri
aura talði.

Þá var á hvörfun
hugr minn um þat,
hvárt ek skylda vega
eða val fella
böll í brynju
um bróður sök;
þat myndi þá
þjóðkunnt vera
mörgum manni
at munar stríði.

Létum síga
sáttmál okkur
lék mér meir í mun
meiðmar þiggja,
bauga rauða
burar Sigmundar;
né ek annars manns
aura vildak.

Unnak einum
né ýmissum,
bjó-at of hverfan
hug men-Skögul;
allt mun þat Atli
eftir finna,
er hann mína spyrr
morðför görva,

at þeygi skal
þunngeð kona
annarrar ver
aldri leiða;
þá mun á hefndum
harma minna."

Upp reis Gunnarr
gramr verðungar,
ok um hals konu
hendr of lagði;
gengu allir
ok þó ýmissir
af heilum hug
hana at letja.

Hratt af halsi
hveim þar sér,
lét-a mann sik letja
langrar göngu.

Nam hann sér Högna
hvetja at rúnum:
"Seggi vil ek alla
í sal ganga
þína með mínum,
- nú er þörf mikil, -
vita, ef meini
morðför konu,
unz af méli
enn mein komi;
þá látum því
þarfar ráða."

Einu því Högni
andsvör veitti:
"Leti-a maðr hana
langrar göngu,
þars hon aftrborin
aldri verði;
hon kröng of komsk
fyr kné móður,
hon æ borin
óvilja til,
mörgum manni
at móðtrega."

Hvarf sér óhróðugr
andspilli frá,
þar er mörk menja
meiðmum deildi.

Leit hon of alla
eigu sína,
soltnar þýjar
ok salkonur;
gullbrynju smó,
- var-a gott í hug, -
áðr sik miðlaði
mækis eggjum.

Hné við bollstri
hon á annan veg
ok hjörunduð
hugði at ráðum:

"Nú skulu ganga,
þeir er gull vili
ok minni því
at mér þiggja;
ek gef hverri
of hróðit sigli,
bók ok blæju,
bjartar váðir."

Þögðu allir,
við því orði
ok allir senn
andsvör veittu:
"Ærnar soltnar,
munum enn lifa.
Verða salkonur
sæmð at vinna."

Unz af hyggjandi
hörskrýdd kona,
ung at aldri
orð viðr of kvað:
"Vilk-at ek mann trauðan
né torbænan
um óra sök
aldri týna.

Þó mun á beinum
brenna yðrum
færi eyrir,
þá er ér fram komið,
neitt Menju góð,
mín at vitja.

Sezktu niðr, Gunnarr,
mun ek segja þér
lífs örvæna
ljósa brúði;
mun-a yðvart far
allt í sundi,
þótt ek hafa
öndu látit.

Sátt munuð it Guðrún
snemr, en þú hyggir;
hefir kunn kona
við konungi
daprar minjar
at dauðan ver.

Þar er mær borin,
- móðir fæðir, -
sú mun hvítari
en inn heiði dagr
Svanhildr vera,
sólar geisla.

Gefa muntu Guðrúnu
góðra nökkurum
skeyti skæða
skatna mengi;
mun-at at vilja
versæl gefin;
hana mun Atli
eiga ganga,
of borinn Buðla,
bróðir minn.

Margs á ek minnask,
hvé við mik fóru,
þá er mik sára
svikna höfðuð,
vaðin at vilja
vark, meðan ek lifðak.

Muntu Oddrúnu
eiga vilja,
en þik Atli mun
eigi láta;
it munuð lúta
á laun saman,
hon mun þér unna
sem ek skyldak,
ef okkr góð of sköp
gerði verða.

Þik mun Atli
illu beita,
muntu í öngan
ormgarð lagiðr.

Þat mun ok verða
þvígit lengra,
at Atli mun
öndu týna,
sælu sinni,
ok sona lífi,
því at hánum Guðrún
grýmir á beð
snörpum eggjum
af sárum hug.

Sæmri væri Guðrún,
systir ykkur,
frumver sínum
at fylgja dauðum,
ef henni gæfi
góðra ráða
eða ætti hon hug
ossum líkan.

Ört mæli ek nú,
en hon eigi mun
of óra sök
aldri týna;
hana munu hefja
hávar bárur
til Jónakrs
óðaltorfu.

[Ala mun hún sér jóð,
erfivörðu ],
erfivörðu,
Jónakrs sonum;
mun hon Svanhildi
senda af landi,
sína mey
ok Sigurðar.

Hana munu bíta
Bikka ráð,
því at Jörmunrekkr
óþarft lifir;
þá er öll farin
ætt Sigurðar;
eru Guðrúnar
græti at fleiri.

Biðja mun ek þik
bænar einnar,
- sú mun í heimi
hinzt bæn vera -:
Láttu svá breiða
borg á velli,
at undir oss öllum
jafnrúmt séi,
þeim er sultu
með Sigurði.

Tjaldi þar um þá borg
tjöldum ok skjöldum,
valarift vel fáð
ok Vala mengi;
brenni mér inn húnska
á hlið aðra.

Brenni inum húnska
á hlið aðra
mína þjóna
menjum göfga:
tveir at höfðum
ok tveir haukar;
þá er öllu skipt
til jafnaðar.
68
Liggi okkar enn í milli
malmr hringvariðr,
egghvast járn,
sem endr lagit,
þá er vit bæði
beð einn stigum
ok hétum þá
hjóna nafni.
69
Hrynja hánum þá
á hæl þeygi
hlunnblik hallar
hringi litkuð,
ef hánum fylgir
ferð mín heðan;
þeygi mun ór för
aumlig vera.
70
Því at hánum fylgja
fimm ambáttir,
átta þjónar,
eðlum góðir,
fóstrman mitt
ok faðerni,
þat er Buðli gaf
barni sínu.
71
Margt sagða ek,
munda ek fleira,
er mér meir mjötuðr
málrúm gæfi;
ómum þverr,
undir svella,
satt eitt sagðak,
svá mun ek láta."

Of old did Sigurth Gjuki seek,
The Volsung young, in battles victor;
Well he trusted the brothers twain,
With mighty oaths among them sworn.

A maid they gave him, and jewels many,
Guthrun the young, the daughter of Gjuki;
They drank and spake full many a day,
Sigurth the young and Gjuki's sons.

Thereafter went they Brynhild to woo,
And so with them did Sigurth ride, The Volsung young, in battle valiant,—
Himself would have had her if all he had seen.

The southern hero his naked sword,
Fair-flashing, let between them lie;
(Nor would he come the maid to kiss;)
The Hunnish king in his arms ne'er held
The maiden he gave to Gjuki's sons.

Ill she had known not in all her life,
And nought of the sorrows of men she knew;
Blame she had not, nor dreamed she should bear it,
But cruel the fates that among them came.

By herself at the end of day she sat,
And in open words her heart she uttered:
"I shall Sigurth have, the hero young,
E'en though within my arms he die.

"The word I have spoken; soon shall I rue it,
His wife is Guthrun, and Gunnar's am I;
Ill Norns set for me long desire."

Oft did she go with grieving heart
On the glacier's ice at even-tide,
When Guthrun then to her bed was gone,
And the bedclothes Sigurth about her laid.

"(Now Gjuki's child to her lover goes,) And the Hunnish king with his wife is happy;
Joyless I am and mateless ever,
Till cries from my heavy heart burst forth."

In her wrath to battle she roused herself:
"Gunnar, now thou needs must lose
Lands of mine and me myself,
No joy shall I have with the hero ever.

"Back shall I fare where first I dwelt,
Among the kin that come of my race,
To wait there, sleeping my life away,
If Sigurth's death thou shalt not dare,
(And best of heroes thou shalt not be.)

"The son shall fare with his father hence,
And let not long the wolf-cub live;
Lighter to pay is the vengeance-price
After the deed if the son is dead."

Sad was Gunnar, and bowed with grief,
Deep in thought the whole day through; Yet from his heart it was ever hid
What deed most fitting he should find,
(Or what thing best for him should be,
Or if he should seek the Volsung to slay,
For with mighty longing Sigurth he loved.)

Much he pondered for many an hour;
Never before was the wonder known
That a queen should thus her kingdom leave;
In counsel then did he Hogni call,
(For him in truest trust he held.)

"More than all to me is Brynhild,
Buthli's child, the best of women;
My very life would I sooner lose
Than yield the love of yonder maid.

"Wilt thou the hero for wealth betray? 'Twere good to have the gold of the Rhine,
And all the hoard in peace to hold,
And waiting fortune thus to win."

Few the words of Hogni were:
"Us it beseems not so to do,
To cleave with swords the oaths we swore,
The oaths we swore and all our vows.

"We know no mightier men on earth
The while we four o'er the folk hold sway,
And while the Hunnish hero lives,
Nor higher kinship the world doth hold.

"If sons we five shall soon beget,
Great, methinks, our race shall grow; Well I see whence lead the ways;
Too bitter far is Brynhild's hate."

Gunnar spake: 20.
"Gotthorm to wrath we needs must rouse,
Our younger brother, in rashness blind;
He entered not in the oaths we swore,
The oaths we swore and all our vows."

It was easy to rouse the reckless one.
..............
The sword in the heart of Sigurth stood.

In vengeance the hero rose in the hall,
And hurled his sword at the slayer bold; At Gotthorm flew the glittering steel
Of Gram full hard from the hand of the king.

The foeman cleft asunder fell,
Forward hands and head did sink,
And legs and feet did backward fall.

Guthrun soft in her bed had slept,
Safe from care at Sigurth's side;
She woke to find her joy had fled,
In the blood of the friend of Freyr she lay.

So hard she smote her hands together
That the hero rose up, iron-hearted:
"Weep not, Guthrun, grievous tears,
Bride so young, for thy brothers live.

"Too young, methinks, is my son as yet,
He cannot flee from the home of his foes; Fearful and deadly the plan they found,
The counsel new that now they have heeded.

"No son will ride, though seven thou hast,
To the Thing as the son of their sister rides;
Well I see who the ill has worked,
On Brynhild alone lies the blame for all.

"Above all men the maiden loved me,
Yet false to Gunnar I ne'er was found;
I kept the oaths and the kinship I swore;
Of his queen the lover none may call me.

In a swoon she sank when Sigurth died;
So hard she smote her hands together
That all the cups in the cupboard rang,
And loud in the courtyard cried the geese.

Then Brynhild, daughter of Buthli, laughed,
Only once, with all her heart,
When as she lay full loud she heard
The grievous wail of Gjuki's daughter.

Then Gunnar, monarch of men, spake forth:
"Thou dost not laugh, thou lover of hate,
In gladness there, or for aught of good;
Why has thy face so white a hue,
Mother of ill? Foredoomed thou art.

"A worthier woman wouldst thou have been
If before thine eyes we had Atli slain;
If thy brother's bleeding body hadst seen
And the bloody wounds that thou shouldst bind."

Brynhild spake: 33.
"None mock thee, Gunnar! thou hast mightily fought,
But thy hatred little doth Atli heed;
Longer than thou, methinks, shall he live,
And greater in might shall he ever remain.

"To thee I say, and thyself thou knowest,
That all these ills thou didst early shape;
No bonds I knew, nor sorrow bore,
And wealth I had in my brother's home.

"Never a husband sought I to have,
Before the Gjukungs fared to our land;
Three were the kings on steeds that came,—
Need of their journey never there was.

"To the hero great my troth I gave
Who gold-decked sat on Grani's back;
Not like to thine was the light of his eyes,
(Nor like in form and face are ye,)
Though kingly both ye seemed to be.

"And so to me did Atli say
That share in our wealth I should not have, Of gold or lands, if my hand I gave not;
(More evil yet, the wealth I should yield,)
The gold that he in my childhood gave me,
(The wealth from him in my youth I had.)

"Oft in my mind I pondered much
If still I should fight, and warriors fell,
Brave in my byrnie, my brother defying;
That would wide in the world be known,
And sorrow for many a man would make.

"But the bond at last I let be made,
For more the hoard I longed to have,
The rings that the son of Sigmund won;
No other's treasure e'er I sought.

"One alone of all I loved,
Nor changing heart I ever had;
All in the end shall Atli know, When he hears I have gone on the death-road hence."

******

"Never a wife of fickle will
Yet to another man should yield.
..............
So vengence for all my ills shall come."

Up rose Gunnar, the people's ruler,
And flung his arms round her neck so fair;
And all who came, of every kind,
Sought to hold her with all their hearts.

But back she cast all those who came,
Nor from the long road let them hold her; In counsel then did he Hogni call:
"Of wisdom now full great is our need.

"Let the warriors here in the hall come forth,
Thine and mine, for the need is mighty,
If haply the queen from death they may hold,
Till her fearful thoughts with time shall fade."

(Few the words of Hogni were:)
"From the long road now shall ye hold her not,
That born again she may never be!
Foul she came from her mother forth,
And born she was for wicked deeds,
(Sorrow to many a man to bring.)"

From the speaker gloomily Gunnar turned,
For the jewel-bearer her gems was dividing; On all her wealth her eyes were gazing,
On the bond-women slain and the slaughtered slaves.

Her byrnie of gold she donned, and grim
Was her heart ere the point of her sword had pierced it;
On the pillow at last her head she laid,
And, wounded, her plan she pondered o'er.

"Hither I will that my women come
Who gold are fain from me to get;
Necklaces fashioned fair to each
Shall I give, and cloth, and garments bright."

Silent were all as so she spake,
And all together answer made:
"Slain are enough; we seek to live,
Not thus thy women shall honor win."

Long the woman, linen-decked, pondered,—
—Young she was,— and weighed her words:
"For my sake now shall none unwilling
Or loath to die her life lay down.

"But little of gems to gleam on your limbs
Ye then shall find when forth ye fare
To follow me, or of Menja's wealth.
..............

"Sit now, Gunnar! for I shall speak
Of thy bride so fair and so fain to die;
Thy ship in harbor home thou hast not,
Although my life I now have lost.

"Thou shalt Guthrun requite more quick than thou thinkest,
..............
Though sadly mourns the maiden wise
Who dwells with the king, o'er her husband dead.

"A maid shall then the mother bear;
Brighter far than the fairest day
Svanhild shall be, or the beams of the sun.

"Guthrun a noble husband thou givest,
Yet to many a warrior woe will she bring,
Not happily wedded she holds herself;
Her shall Atli hither seek,
(Buthli's son, and brother of mine.)

"Well I remember how me ye treated
When ye betrayed me with treacherous wiles;
..............
Lost was my joy as long as I lived.

"Oddrun as wife thou fain wouldst win,
But Atli this from thee withholds;
Yet in secret tryst ye twain shall love;
She shall hold thee dear, as I had done
If kindly fate to us had fallen.

"Ill to thee shall Atli bring,
When he casts thee down in the den of snakes.

"But soon thereafter Atli too
His life, methinks, as thou shalt lose,
(His fortune lose and the lives of his sons;)
Him shall Guthrun, grim of heart,
With the biting blade in his bed destroy.

"It would better beseem thy sister fair To follow her husband first in death,
If counsel good to her were given,
Or a heart akin to mine she had.

"Slowly I speak,— but for my sake
Her life, methinks, she shall not lose;
She shall wander over the tossing waves,
To where Jonak rules his father's realm.

"Sons to him she soon shall bear,
Heirs therewith of Jonak's wealth;
But Svanhild far away is sent,
The child she bore to Sigurth brave.

"Bikki's word her death shall be,
For dreadful the wrath of Jormunrek;
So slain is all of Sigurth's race,
And greater the woe of Guthrun grows.

"Yet one boon I beg of thee,
The last of boons in my life it is:
Let the pyre be built so broad in the field
That room for us all will ample be,
(For us who slain with Sigurth are.)

"With shields and carpets cover the pyre,
..............
Shrouds full fair, and fallen slaves,
And besides the Hunnish hero burn me.

"Besides the Hunnish hero there
Slaves shall burn, full bravely decked,
Two at his head and two at his feet,
A brace of hounds and a pair of hawks,
For so shall all be seemly done.

"Let between us lie once more The steel so keen, as so it lay
When both within one bed we were,
And wedded mates by men were called.

"The door of the hall shall strike not the heel
Of the hero fair with flashing rings,
If hence my following goes with him;
Not mean our faring forth shall be.

"Bond-women five shall follow him,
And eight of my thralls, well-born are they,
Children with me, and mine they were
As gifts that Buthli his daughter gave.

"Much have I told thee, and more would say
If fate more space for speech had given;
My voice grows weak, my wounds are swelling;
Truth I have said, and so I die."

Það var forðum að Sigurður
leitaði til Gjúka,
ungur Völsungur,
sem hafði vegið menn;
hann tók við vináttuheitum
tveggja bræðra,
og þeir sóru hver öðrum eiða,
þessir dugmiklu kappar.

Þeir buðu honum mey
og marga dýrgripi,
Guðrúnu ungu,
dóttur Gjúka;
þeir drukku og ræddu
marga daga saman,
Sigurður ungi
og synir Gjúka.

Uns þeir fóru
að biðja Brynhildar,
og Sigurður
reið með þeim,
ungur Völsungur,
sem kunni að berjast;
hann hefði sjálfur átt hana
ef hann hefði getað fengið hana.

Sigurður að sunnan
lagði nakið sverð,
mynsturskreyttan mæki,
á milli þeirra;
hann kyssti ekki
konuna
og konungur Húna
tók hana ekki í faðm sér;
þessa ungu mey
fékk hann syni Gjúka.

Hún vissi engan blett
á lífi sínu
og ekkert mein
á lífsferli sínum,
enga smán sem væri til
né sem hún vænti;
en grimm örlög
komu þar á milli.

Ein sat hún úti
undir kvöld
og tók að segja
margt við sjálfa sig:
„Ég skal hafa Sigurð
— eða deyja ella —,
þennan unga mann
í faðmi mínum.

Þessi orð sagði ég nú,
ég iðrast þeirra síðar:
Guðrún er kona hans,
en ég er kona Gunnars;
illar nornir
sköpuðu okkur langa þrá.“

Oft gengur hún um innanhúss,
full af illsku,
ís og jöklum,
á hverju kvöldi,
þegar Guðrún og Sigurður
ganga til hvílu
og Sigurður
vefur hana sæng,
konungur Húna
elskulega konu sína.

„Ég geng svipt gleði
og eiginmanni, hvoru tveggja;
ég verð að sefa mig
og þennan grimma hug.“

Af þessum heiftarhug
hóf hún að eggja til vígs:
„Þú skalt, Gunnar,
alveg missa
land mitt
og mig sjálfa;
ég mun aldrei una mér
hjá þér, konungur.

Ég mun fara aftur
þangað sem ég var áður,
til nánustu
ættmenna minna;
þar mun ég sitja
og sofa lífið af mér,
nema þú látir
Sigurð deyja
og verðir öðrum
konungum fremri.

Látum soninn fara
með föður sínum;
ekki skal ala
ungan úlf lengi.
Hvaða manni verður
hefndin auðveldari
þegar leitað er sátta síðar,
ef sonurinn lifir?“

Gunnar varð hryggur
og hnípnaði,
velti þessu fyrir sér
og sat allan daginn;
hann vissi það
ekki vel
hvað honum væri
sæmst að gera
eða hvað honum væri
fyrir bestu,
því hann vissi að hann
myndi missa Völsung
og að Sigurðar
yrði sárt saknað.

Hann hugsaði sitt á hvað
langan tíma:
það var ekki
ýkja algengt
að konur gengju
frá konungstign.
Hann kallaði Högna
til leynilegs samtals;
þar átti hann mann
sem hann treysti fullkomlega:

„Brynhildur ein er mér
öllum öðrum betri,
dóttir Buðla,
hún er fremst kvenna;
fyrr skal ég
láta lífið
en missa fjársjóðina
sem fylgja þeirri mey.

Viltu að við svíkjum
konunginn til fjár?
Gott er að ráða
yfir gulli Rínar
og stjórna auði
í næði
og sitja kyrr
og njóta sælunnar.“

Högni svaraði
þessu einu:
„Okkur sæmir ekki
að gera slíkt,
að rjúfa með sverði
svarna eiða,
svarna eiða
og gefin tryggðarheit.

Við vitum ekki af
hamingjusamari mönnum á jörðu,
meðan við fjórir
ráðum fyrir fólkinu
og þessi húnverski
bardagakappi lifir,
né göfugri
mægðum á jörðu,
ef við ölum fimm syni
og þeir lifa lengi,
svo við getum aukið
þessa göfugu ætt.

Ég veit vel
hvaðan þetta er sprottið:
undirferli Brynhildar
er allt of mikið.“
Gunnar sagði:

„Við skulum fá Guttorm
til að fremja vígið,
yngri bróður okkar,
sem er fávísari;
hann stóð utan við
svarna eiða,
svarna eiða
og gefin tryggðarheit.“

Auðvelt var að eggja
hinn óvægna;
sverðið gekk
í hjarta Sigurðar.

Bardagafús kappinn
hefndi sín í salnum
og kastaði sverðinu
á eftir hinum óvægna;
til Guttorms flaug
af miklu afli
hið skínandi stál Grams
úr hendi konungs.

Óvinur hans féll
í tvo hluta;
hendur og höfuð
hnigu til annarrar hliðar,
en hlutinn með fótunum
féll aftur á sinn stað.

Guðrún var sofnuð
í sænginni,
áhyggjulaus
hjá Sigurði,
en hún vaknaði
svipt gleðinni,
þegar hún flaut í blóði
vinar Freys.

Svo fast sló hún
höndum sínum saman
að hinn hughrausti
reis upp í rúminu:
„Gráttu ekki, Guðrún,
svo sáran,
ung brúður,
bræður þínir lifa.

Ég á of ungan
erfingja;
hann kann ekki að flýja
úr húsum óvina sinna;
þeir hafa nýlega
tekið upp ráð
sem mun færa þeim
sáran og þungan harm.

Aldrei ríður þeim síðan,
þótt þú alir sjö syni,
slíkur systursonur
til þings.
Ég veit vel
hvað hér liggur að baki:
Brynhildur ein veldur
öllu bölinu.

Mærin unni mér
umfram alla menn,
en ég gerði Gunnari
aldrei mein;
ég virti mægðirnar
og svarna eiða,
svo ég yrði ekki kallaður
elskhugi konu hans.“

Konan andvarpaði,
en konungurinn lét lífið;
svo fast sló hún
höndum sínum saman
að bikarar glumdu
í hillunni
og gæsir gögguðu
úti í túni.

Þá hló Brynhildur,
dóttir Buðla,
einu sinni
af öllum hug,
þegar hún heyrði
inn til sín í rúmið
háværan grát
dóttur Gjúka.

Þá sagði Gunnar,
konungur kappanna:
„Þú hlærð ekki,
heiftgjarna kona,
glöð á gólfinu
vegna þess að gott bíði þín.
Hví missirðu
þinn ljósa hörundslit,
þú sem elur af þér hörmungar?
Ég held að þú eigir skammt eftir.

Þú ættir það skilið
fremur en aðrar konur
að við hjyggjum Atla
fyrir augum þínum,
svo þú sæir á bróður þínum
blóðugt sárið
og gætir bundið um
blæðandi undir hans.“
Brynhildur sagði:

„Enginn sakar þig um hugleysi,
þú hefur vegið nóg;
Atli óttast lítt
reiði þína;
hann mun lifa
ykkur báða
og ávallt hafa
yfir meiri mætti að ráða.

Ég mun segja þér, Gunnar,
— þú veist það sjálfur vel —
hvernig þið stofnuðuð
snemma til illdeilna;
ég var of ung
og enginn þröngvaði mér,
ég átti nægan auð
á heimili bróður míns.

Ég vildi ekki
að maður ætti mig,
áður en þið Gjúkungar
riðuð heim að garði,
þrír konungar
á hestum,
en sú för þeirra
var með öllu óþörf.

Ég hét þá tryggðum
þeim mikla konungi
sem sat með gullið
á baki Grana;
hann líktist ykkur ekki
í augnaráði
né að neinu öðru leyti
í útliti,
þótt þið teljið ykkur
mikla konunga.

Og Atli sagði mér það
í einrúmi
að hann kvaðst ekki
mundu skipta með mér auðnum,
hvorki gulli né jörðum,
nema ég léti gefa mig í hjónaband,
og engu
af því fé sem mér var ætlað,
sem hann hafði gefið mér
þegar ég var barn
og talið mér fram
þegar ég var barn.

Þá hvarflaði hugur minn
fram og aftur um það
hvort ég ætti að berjast
eða fella menn,
hugrökk í brynju,
vegna bróður míns;
það myndi þá
verða víða kunnugt
og mörgum manni
valda hugarangri.

Við létum sáttmála okkar
komast á;
mig langaði meira
að þiggja gersemar,
rauða gullhringi
sonar Sigmundar;
ég vildi ekki auð
nokkurs annars manns.

Ég elskaði einn,
ekki marga;
ég, skartbúin kona, hafði
ekki hverflyndan hug;
allt mun Atli
síðar komast að þessu,
þegar hann fréttir
að ég hafi farið í dauðann,

að aldrei skuli
léttlynd kona
leiða eiginmann annarrar
til dauða;
þá verður harma minna
hefnt.“

Gunnar reis á fætur,
konungur hirðarinnar,
og lagði handleggina
um háls konu sinnar;
allir gengu til hennar,
hver á sinn hátt,
og reyndu af heilum hug
að telja henni hughvarf.

Hún hratt öllum
frá hálsi sér,
lét engan telja sig af
hinni löngu ferð.

Hann tók að hvetja Högna
til leynilegra ráða:
„Ég vil að allir menn
komi inn í salinn,
þínir ásamt mínum,
— nú er þörfin mikil —
og reyni hvort þeir geti hindrað
að konan fari í dauðann,
þar til með tímanum
þjáningin líði hjá;
látum þá nauðsynina
ráða því.“

Högni veitti honum
þetta eina svar:
„Enginn letji hana
hinnar löngu ferðar,
svo að hún verði aldrei
borin aftur í heim;
ill kom hún
úr skauti móður sinnar,
hún var fædd
til að valda ógæfu,
mörgum manni
til sársauka.“

Hann sneri sér dapur
frá viðmælanda sínum
þangað sem skartbúin konan
útbýtti gersemum.

Hún leit yfir allar
eigur sínar,
dauðar ambáttir
og þjónustukonur;
hún fór í gullbrynju,
— henni var þungt í skapi —
áður en hún lagði sig
fyrir eggjar sverðsins.

Hún hneig til hliðar
upp að kodda
og sverði særð
hugleiddi hún ráð sitt:

„Nú skulu þau koma
sem vilja gull
og minni gjafir
þiggja af mér;
ég gef hverri konu
skrautlegt hálsmen,
útsaumað klæði og blæju,
björt klæði.“

Allir þögðu
við þessi orð
og svöruðu svo
allir í senn:
„Nógu margir eru dauðir,
við viljum enn lifa.
Þjónustukonur verða
að vinna sér sæmd.“

Þá tók hin líni klædda kona,
eftir umhugsun,
ung að árum,
til orða:
„Ég vil engan tregan
eða torbeðinn mann
láta týna lífi
mín vegna.

Þó mun minna fé
brenna á beinum ykkar,
þegar þið haldið af stað,
minna af auði Menju,
þegar þið komið
að finna mig.

Sestu niður, Gunnar,
ég mun segja þér frá mér,
brúði þinni bjartri,
sem á enga lífsvon;
öll ykkar mál
verða ekki í höfn,
þótt ég hafi
látið lífið.

Þið Guðrún munuð sættast
fyrr en þú heldur;
hin vitra kona hefur
hjá konunginum
sorglegar minningar
um látinn eiginmann sinn.

Þar fæðist stúlka,
— móðirin elur hana —
hún mun verða bjartari
en heiður dagurinn,
Svanhildur,
og geislar sólar.

Þú munt gifta Guðrúnu
einhverjum ágætum manni,
hana sem mörgum köppum
verður hættulegt vopn;
hún verður ekki gefin að eigin vilja
né hamingjusöm í hjónabandi;
Atli mun koma
til að kvænast henni,
sonur Buðla,
bróðir minn.

Margs á ég að minnast
um hvernig þið fóruð með mig,
þegar þið höfðuð
svikið mig sárlega;
troðið var á vilja mínum
meðan ég lifði.

Þú munt vilja
kvænast Oddrúnu,
en Atli mun ekki
leyfa þér það;
þið munuð eigast
í leyni,
hún mun elska þig
eins og ég hefði gert,
ef góð örlög
hefðu fallið okkur í skaut.

Atli mun
leika þig illa,
þér verður kastað
í þrönga ormagryfju.

Það mun líka gerast
skömmu síðar
að Atli mun
týna lífi,
hamingju sinni
og lífi sona sinna,
því að Guðrún mun ráðast
á hann í rúminu
með hvössum eggjum,
sár í huga.

Guðrúnu, systur ykkar,
sæmdi betur
að fylgja fyrsta manni sínum
í dauðann,
ef henni væru gefin
góð ráð
eða hún hefði hug
líkan mínum.

Ég tala nú af ákafa,
en hún mun ekki
týna lífi
mín vegna;
háar öldur munu
bera hana
til ættarjarðar
Jónakurs.

[Hún mun ala sér börn,
erfingja],
erfingja,
syni Jónakurs;
hún mun senda Svanhildi
úr landi,
dóttur sína
og Sigurðar.

Ráð Bikka munu
bitna á henni,
því að Jörmunrekur
lifir öðrum til tjóns;
þá er öll ætt
Sigurðar dáin;
Guðrún hefur þá
enn fleira að gráta.

Ég ætla að biðja þig
einnar bónar,
— það verður síðasta bón mín
í þessum heimi —:
láttu reisa svo breitt
bál á vellinum
að jafnrúmt sé
undir okkur öllum,
þeim sem dóu
með Sigurði.

Þekið bálið
tjöldum og skjöldum,
fögrum klæðum frá Vallandi
og fjölda Vala;
brennið mig við aðra hlið
hins húnska kappa.

Brennið við aðra hlið
hins húnska kappa
þjóna mína,
prýdda dýrum menum:
tvo við höfðalagið
og tvo hauka;
þá er öllu skipt
jafnt.
68
Látið enn liggja milli okkar
sverðið með hringvöfðu hjalti,
eggvasst járnið,
eins og það lá áður,
þegar við bæði
stigum í sama rúm
og vorum þá kölluð
hjón.
69
Þá munu ekki skella
á hæla hans
dyr hallarinnar,
skreyttar hringum,
ef föruneyti mitt
fylgir honum héðan;
ferð okkar verður
ekki aumleg.
70
Því að honum fylgja
fimm ambáttir,
átta þjónar
af góðum ættum,
þrælar sem ólust upp með mér
og föðurarfur minn,
það sem Buðli gaf
barni sínu.
71
Margt hef ég sagt,
ég myndi segja fleira,
ef örlögin gæfu mér
meiri tíma til að tala;
rödd mín dvínar,
sárin bólgna,
satt eitt hef ég sagt,
þannig mun ég deyja.“