Frumheimild: „Sigrdrífumál“

"Hvat beit brynju?
Hví brá ek svefni?
Hverr felldi af mér
fölvar nauðir?"
Hann svaraði:
"Sigmundar burr,
- sleit fyr skömmu
hrafn hrælundir, -
hjörr Sigurðar!"
Hon kvað:

"Lengi ek svaf,
lengi ek sofnuð var,
löng eru lýða læ;
Óðinn því veldr,
er ek eigi máttak
bregða blundstöfum."
Sigurðr settist niðr ok spyrr hana nafns. Hon tók þá horn fullt mjaðar ok gaf honum minnisveig:

"Heill dagr!
Heilir dags synir!
Heil nótt ok nift!
Óreiðum augum
lítið okkr þinig
ok gefið sitjöndum sigr!

Heilir æsir!
Heilar ásynjur!
Heil sjá in fjölnýta fold!
Mál ok mannvit
gefið okkr mærum tveim
ok læknishendr, meðan lifum."
Hon nefndist Sigrdrífa ok var valkyrja. Hon sagði, at tveir konungar börðust. Hét annarr Hjálmgunnarr. Hann var þá gamall ok inn mesti hermaðr, ok hafði Óðinn hánum sigri heitit en
"annarr hét Agnarr,
Auðu bróðir,
er vætr engi
vildi þiggja."
Sigrdrífa felldi Hjálmgunnarr í orrustunni, en Óðinn stakk hana svefnþorni í hefnd þess ok kvað hana aldri skyldu síðan sigr vega í orrustu ok kvað hana giftast skyldu - "en ek sagðak hánum, at ek strengðak heit þar í mót at giftast engum þeim manni, er hræðast kynni." Hann segir ok biðr hana kenna sér speki, ef hon vissi tíðindi ór öllum heimum. Sigrdrífa kvað:

"Bjór færi ek þér,
brynþings apaldr,
magni blandinn
ok megintíri;
fullr er hann ljóða
ok líknstafa,
góðra galdra
ok gamanrúna.

Sigrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt sigr hafa,
ok rísta á hjalti hjörs,
sumar á véttrimum,
sumar á valböstum,
ok nefna tysvar Tý.

Ölrúnar skaltu kunna,
ef þú vill annars kvæn
véli-t þik í tryggð, ef þú trúir;
á horni skal þær rísta
ok á handar baki
ok merkja á nagli Nauð.

Full skal signa
ok við fári sjá
ok verpa lauki í lög;
þá ek þat veit,
at þér verðr aldri
meinblandinn mjöðr.

Bjargrúnar skaltu kunna,
ef þú bjarga vilt
ok leysa kind frá konum;
á lófum þær skal rísta
ok of liðu spenna
ok biðja þá dísir duga.

Brimrúnar skaltu rísta,
ef þú vilt borgit hafa
á sundi seglmörum;
á stafni skal rísta
ok á stjórnarblaði
ok leggja eld í ár,
er-a svá brattr breki
né svá bláar unnir,
þó kemstu heill af hafi.

Limrúnar skaltu kunna,
af þú vilt læknir vera,
ok kunna sár at sjá;
á berki skal þær rísta
ok á baðmi viðar,
þeim er lúta austr limar.

Málrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt, at manngi þér
heiftum gjaldi harm:
þær of vindr,
þær of vefr,
þær of setr allar saman
á því þingi,
er þjóðir skulu
í fulla dóma fara.

Hugrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt hverjum vera
geðsvinnari guma;
þær of réð,
þær of reist,
þær of hugði Hroftr
af þeim legi,
er lekit hafði
ór hausi Heiðdraupnis
ok ór horni Hoddrofnis.

Á bjargi stóð
með Brimis eggjar,
hafði sér á höfði hjalm;
þá mælti Mímis höfuð
fróðligt it fyrsta orð
ok sagði sanna stafi.

Á skildi kvað ristnar,
þeim er stendr fyr skínandi goði,
á eyra Árvakrs
ok á Alsvinns hófi,
á því hvéli, er snýsk
undir reið Hrungnis,
á Sleipnis tönnum
ok á sleða fjötrum.

Á bjarnar hrammi
ok á Braga tungu,
á ulfs klóum
ok á arnar nefi,
á blóðgum vængjum
ok á brúar sporði,
á lausnar lófa
ok á líknar spori.

Á gleri ok á gulli
ok á gumna heillum,
í víni ok í virtri
ok vilisessi,
á Gugnis oddi
ok á Grana brjósti,
á nornar nagli
ok á nefi uglu.

Allar váru af skafnar,
þær er váru á ristnar,
ok hverfðar við inn helga mjöð
ok sendar á víða vega;
þær ro með ásum,
þær ro með alfum,
sumar með vísum vönum
sumar hafa mennskir menn.

Þat eru bókrúnar,
þat eru bjargrúnar
ok allar ölrúnar
ok mætar meginrúnar,
hveim er þær kná óvilltar
ok óspilltar
sér at heillum hafa;
njóttu, ef þú namst,
unz rjúfask regin.

Nú skaltu kjósa,
alls þér er kostr of boðinn,
hvassa vápna hlynr;
sögn eða þögn
hafðu þér sjalfr í hug;
öll eru mein of metin."
Sigurðr kvað:

"Munk-a ek flæja,
þótt mik feigan vitir,
emk-a ek með bleyði borinn;
ástráð þín
ek vil öll hafa;
svá lengi sem ek lifi."
Sigrdrífa kvað:

"Þat ræð ek þér it fyrsta,
at þú við frændr þína
vammalaust verir;
síðr þú hefnir,
þótt þeir sakar geri;
þat kveða dauðum duga.

Þat ræð ek þér annat,
at þú eið né sverir,
nema þann er saðr sé;
grimmar limar
ganga at tryggðrofi;
armr er vára vargr.

Þat ræð ek þér þriðja,
at þú þingi á
deili-t við heimska hali,
því að ósviðr maðr
lætur oft kveðin
verri orð en viti.

Allt er vant,
ef þú við þegir,
þá þykkir þú með bleyði borinn
eða sönnu sagðr;
hættr er heimis kviðr,
nema sér góðan geti; -
annars dags
láttu hans öndu farit,
ok launa svá lýðum lygi.

Þat ræð ek þér it fjórða,
ef býr fordæða
vammafull á vegi,
ganga er betra
en giska sé,
þótt þik nótt of nemi.

Fornjósnar augu
þurfu fira synir,
hvars skulu vreiðir vega;
oft bölvísar konur
sitja brautu nær,
þær er deyfa sverð ok sefa.

Þat ræð ek þér it fimmta,
þóttú fagrar séir
brúðir bekkjum á,
sifja silfr
lát-a-ðu þínum svefni ráða;
teygj-at-tu þér at kossi konur.

Þat ræð ek þér it sétta,
þótt með seggjum fari
ölðrmál til öfug,
drukkin deila
skal-at-tu við dolgviðu;
margan stelr vín viti.

Söngr ok öl
hefr seggjum verit
mörgum at móðtrega,
sumum at bana,
sumum at bölstöfum;
fjölð er, þat er fira tregr.

Þat ræð ek þér it sjaunda,
ef þú sakar deilir
við hugfulla hali,
berjask er betra
en brenna sé
inni auðstöfum.

Þat ræð ek þér it átta,
at þú skalt við illu sjá
ok firrask flærðarstafi;
mey þú teygj-at
né manns konu
né eggja ofgamans.

Þat ræð ek þér it níunda,
at þú náum bjargir,
hvars þú á foldu finnr,
hvárts eru sóttdauðir
eða eru sædauðir
eða eru vápndauðir verar.

Laug skal gera,
þeim er liðnir eru,
þváa hendr ok höfuð,
kemba ok þerra,
áðr í kistu fari,
ok biðja sælan sofa.

Þat ræð ek þér it tíunda,
at þú trúir aldregi
várum vargdropa,
hvárstu ert bróður bani
eða hafir þú felldan föður;
ulfr er í ungum syni,
þó sé hann gulli gladdr.

Sakar ok heiftir
hyggja-t svefngar vera
né harm in heldr;
vits ok vápna
vant er jöfri at fá
þeim er skal fremstr með firum.

Þat ræð ek þér it ellifta,
at þú við illu séir
hvern veg at vini;
langt líf þykkjumk-a-k
lofðungs vita;
römm eru róg of risin."

"What bit through the byrnie? how was broken my sleep?
Who made me free of the fetters pale?"

He answered:
"Sigmund's son, with Sigurth's sword,
That late with flesh hath fed the ravens."

"Hail, day! Hail, sons of day!
And night and her daughter now!
Look on us here with loving eyes,
That waiting we victory win.

"Hail to the gods! Ye goddesses, hail,
And all the generous earth!
Give to us wisdom and goodly speech,
And healing hands, life-long.

"Long did I sleep, my slumber was long,
And long are the griefs of life;
Othin decreed that I could not break
The heavy spells of sleep."

The other was Agnar, brother of Autha,
None he found who fain would shield him.

"Beer I bring thee, tree of battle,
Mingled of strength and mighty fame;
Charms it holds and healing signs,
Spells full good, and gladness-runes."

******

Winning-runes learn, if thou longest to win,
And the runes on thy sword-hilt write;
Some on the furrow, and some on the flat,
And twice shalt thou call on Tyr.

Ale-runes learn, that with lies the wife
Of another betray not thy trust; On the horn thou shalt write, and the backs of thy hands,
And Need shalt mark on thy nails.
Thou shalt bless the draught, and danger escape,
And cast a leek in the cup;
(For so I know thou never shalt see
Thy mead with evil mixed.)

Birth-runes learn, if help thou wilt lend,
The babe from the mother to bring;
On thy palms shalt write them, and round thy joints,
And ask the fates to aid.

Wave-runes learn, if well thou wouldst shelter
The sail-steeds out on the sea;
On the stem shalt thou write, and the steering-blade,
And burn them into the oars;
Though high be the breakers, and black the waves,
Thou shalt safe the harbor seek.

Branch-runes learn, if a healer wouldst be,
And cure for wounds wouldst work; On the bark shalt thou write, and on trees that be
With boughs to the eastward bent.

Speech-runes learn, that none may seek
To answer harm with hate;
Well he winds and weaves them all,
And sets them side by side,
At the judgment-place, when justice there
The folk shall fairly win.

Thought-runes learn, if all shall think
Thou art keenest minded of men.

******

Them Hropt arranged, and them he wrote,
And them in thought he made, Out of the draught that down had dropped
From the head of Heithdraupnir,
And the horn of Hoddrofnir.

On the mountain he stood with Brimir's sword,
On his head the helm he bore;
Then first the head of Mim spoke forth,
And words of truth it told.

******

He bade write on the shield before the shining goddess,
On Arvak's ear, and on Alsvith's hoof,
On the wheel of the car of Hrungnir's killer,
On Sleipnir's teeth, and the straps of the sledge.

On the paws of the bear, and on Bragi's tongue, On the wolf's claws bared, and the eagle's beak,
On bloody wings, and bridge's end,
On freeing hands and helping foot-prints.

On glass and on gold, and on goodly charms,
In wine and in beer, and on well-loved seats,
On Gungnir's point, and on Grani's breast,
On the nails of Norns, and the night-owl's beak.

******

Shaved off were the runes that of old were written,
And mixed with the holy mead,
And sent on ways so wide;
So the gods had them, so the elves got them,
And some for the Wanes so wise,
And some for mortal men.

Beech-runes are there, birth-runes are there,
And all the runes of ale, And the magic runes of might;
Who knows them rightly and reads them true,
Has them himself to help;
Ever they aid,
Till the gods are gone.

******

Brynhild spake: 20.
"Now shalt thou choose, for the choice is given,
Thou tree of the biting blade;
Speech or silence, 'tis thine to say,
Our evil is destined all."

Sigurth spake: 21.
"I shall not flee, though my fate be near,
I was born not a coward to be; Thy loving word for mine will I win,
As long as I shall live."

******

Then first I rede thee, that free of guilt
Toward kinsmen ever thou art;
No vengeance have, though they work thee harm,
Reward after death thou shalt win.

Then second I rede thee, to swear no oath
If true thou knowest it not;
Bitter the fate of the breaker of troth,
And poor is the wolf of his word.

Then third I rede thee, that thou at the Thing
Shalt fight not in words with fools;
For the man unwise a worser word
Than he thinks doth utter oft.

Ill it is if silent thou art,
A coward born men call thee,
And truth mayhap they tell; Seldom safe is fame,
Unless wide renown be won;
On the day thereafter send him to death,
Let him pay the price of his lies.

Then fourth I rede thee, if thou shalt find
A wily witch on thy road,
It is better to go than her guest to be,
Though night enfold thee fast.

Eyes that see need the sons of men
Who fight in battle fierce;
Oft witches evil sit by the way,
Who blade and courage blunt.

Then fifth I rede thee, though maidens fair
Thou seest on benches sitting,
Let the silver of kinship not rob thee of sleep,
And the kissing of women beware.

Then sixth I rede thee, if men shall wrangle,
And ale-talk rise to wrath,
No words with a drunken warrior have,
For wine steals many men's wits.

Brawls and ale full oft have been
An ill to many a man,
Death for some, and sorrow for some;
Full many the woes of men.

Then seventh I rede thee, if battle thou seekest
With a foe that is full of might;
It is better to fight than to burn alive
In the hall of the hero rich.

Then eighth I rede thee, that evil thou shun,
And beware of lying words;
Take not a maid, nor the wife of a man,
Nor lure them on to lust.

Then ninth I rede thee: burial render
If thou findest a fallen corpse,
Of sickness dead, or dead in the sea,
Or dead of weapons' wounds.

A bath shalt thou give them who corpses be, And hands and head shalt wash;
Wipe them and comb, ere they go in the coffin,
And pray that they sleep in peace.

Then tenth I rede thee, that never thou trust
The word of the race of wolves,
(If his brother thou broughtest to death,
Or his father thou didst fell;)
Often a wolf in a son there is,
Though gold he gladly takes.

Battle and hate and harm, methinks,
Full seldom fall asleep;
Wits and weapons the warrior needs
If boldest of men he would be.

Then eleventh I rede thee, that wrath thou shun,
And treachery false with thy friends;
Not long the leader's life shall be,
For great are the foes he faces.

„Hvað beit sundur brynjuna?
Hvers vegna vaknaði ég?
Hver losaði af mér
hina fölu fjötra?“
Hann svaraði:
„Sonur Sigmundar,
— fyrir skömmu sleit
hrafninn hold af líkum, —
sverð Sigurðar!“
Hún sagði:

„Lengi svaf ég,
lengi var ég sofandi,
langvinnar eru þjáningar manna;
Óðinn veldur því
að ég gat ekki
rofið svefngaldrana.“
Sigurður settist niður og spurði hana að nafni. Hún tók þá horn fullt af miði og gaf honum minnisdrykk:

„Heill sért þú, dagur!
Heilir séuð þið, synir dagsins!
Heilar séuð þið, nótt og frænka hennar!
Lítið hingað til okkar
með mildum augum
og gefið okkur sigur þar sem við sitjum!

Heilir séuð þið, æsir!
Heilar séuð þið, ásynjur!
Heil sért þú, gjöfula jörð!
Gefið okkur tveimur, hinum mætu,
málsnilld og mannvitið
og læknandi hendur meðan við lifum.“
Hún sagðist heita Sigrdrífa og var valkyrja. Hún sagði að tveir konungar hefðu barist. Annar hét Hjálmgunnar. Hann var þá gamall og hinn mesti hermaður og hafði Óðinn heitið honum sigri, en
„hinn hét Agnar,
bróðir Auðu,
sem enginn
vildi veita neitt.“
Sigrdrífa felldi Hjálmgunnar í orrustunni, en Óðinn stakk hana svefnþorni í hefndarskyni og sagði að hún skyldi aldrei framar ráða sigri í orrustu og að hún yrði að giftast — „en ég sagði honum að á móti hefði ég heitið því að giftast engum manni sem kynni að hræðast.“ Hann tók til máls og bað hana kenna sér visku, ef hún vissi tíðindi úr öllum heimum. Sigrdrífa sagði:

„Bjór færi ég þér,
þú eplatré orrustunnar,
blandaðan krafti
og mikilli frægð;
hann er fullur af töfraljóðum
og líknandi táknum,
góðum göldrum
og gleðirúnum.

Sigurrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt vinna sigur,
og rista þær á sverðshjaltið,
sumar á hlífarnar,
sumar á meðalkaflann,
og nefna Tý tvisvar.

Ölrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt að eiginkona annars manns
svíki ekki traust þitt, ef þú treystir henni;
á drykkjarhorn skaltu rista þær
og á handarbakið
og merkja nöglina með Nauð.

Þú skalt blessa bikarinn
og gæta þín á hættu
og kasta lauk í drykkinn;
þá veit ég
að þér verður aldrei
borinn eiturblandaður mjöður.

Bjargrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt hjálpa
og leysa börn úr móðurkviði;
í lófana skaltu rista þær
og vefja þeim um liðamótin
og biðja þá dísirnar að hjálpa.

Brimrúnir skaltu rista,
ef þú vilt bjarga
seglhestum á sjó;
á stafninn skaltu rista þær
og á stýrisblaðið
og brenna þær í árarnar;
engin brotsjór er svo brattur
né öldurnar svo dimmbláar
að þú komist ekki heill af hafi.

Limrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt vera læknir
og kunna að meðhöndla sár;
á börk skaltu rista þær
og á stofn trés
sem hallar greinunum í austur.

Málrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt að enginn
hefni þín með heift fyrir misgert verk;
þeim skaltu snúa,
þær skaltu vefa,
þeim skaltu raða öllum saman
á því þingi
þar sem menn skulu
hljóta fullnaðardóm.

Hugrúnir skaltu kunna,
ef þú vilt vera
hverjum manni hyggnari;
þær réð,
þær reist,
þær hugsaði upp Hroftur
úr þeim vökva
sem hafði lekið
úr höfði Heiðdraupnis
og úr horni Hoddrofnis.

Á bjargi stóð hann
með sverð Brimis,
með hjálm á höfði;
þá mælti höfuð Mímis
sitt fyrsta viturlega orð
og sagði sanna rúnastafi.

Hann sagði þær ristar á skjöldinn
sem stendur fyrir skínandi goðinu,
á eyra Árvakurs
og á hófi Alsviðs,
á hjólinu sem snýst
undir vagni Hrungnis,
á tönnum Sleipnis
og á ólum sleðans.

Á hrammi bjarnar
og á tungu Braga,
á klóm úlfs
og á nefi arnar,
á blóðugum vængjum
og á brúarenda,
á frelsandi lófa
og á líknandi fótspori.

Á gleri og á gulli
og á verndargripum manna,
í víni og í virti
og á kærum sessi,
á oddi Gungnis
og á brjósti Grana,
á nögl nornar
og á nefi uglu.

Allar voru þær skafnar af
þar sem þær höfðu verið ristar
og blandaðar hinum helga miði
og sendar víða vegu;
þær eru hjá ásum,
þær eru hjá álfum,
sumar hjá vitrum vönum,
sumar eiga mennskir menn.

Þetta eru bókrúnir,
þetta eru bjargrúnir
og allar ölrúnir
og dýrmætar máttarrúnir
hverjum þeim sem getur haft þær réttar
og óspilltar
sér til heilla;
njóttu þeirra, ef þú lærðir þær,
þar til guðin líða undir lok.

Nú skaltu velja,
því að þér er boðið val,
þú hlynur hvassra vopna;
hvort ég tali eða þegi
skaltu sjálfur hugleiða;
allar þjáningar eru fyrirfram ákveðnar.“
Sigurður sagði:

„Ég mun ekki flýja,
þótt þú vitir mig feigan,
ég er ekki fæddur hugleysingi;
öll þín ástúðlegu ráð
vil ég þiggja
svo lengi sem ég lifi.“
Sigrdrífa sagði:

„Það ræð ég þér fyrst
að þú komir flekklaust fram
við frændur þína;
vertu tregur til hefnda,
þótt þeir geri þér rangt;
það er sagt koma mönnum að gagni eftir dauðann.

Það ræð ég þér í öðru lagi
að þú sverjir engan eið
nema hann sé sannur;
grimmar afleiðingar
fylgja tryggðrofi;
aumur er sá sem rýfur heit sín.

Það ræð ég þér í þriðja lagi
að þú deilir ekki á þingi
við heimska menn,
því að óvitur maður
lætur oft falla
verri orð en hann meinar.

Vandinn er mikill
ef þú þegir við því;
þá þykir þú fæddur hugleysingi
eða réttilega sakaður;
hættulegur er dómur almennings
nema þú aflar þér góðs orðstírs;
daginn eftir
skaltu láta hann týna lífinu
og gjalda mönnum þannig fyrir lygar.

Það ræð ég þér í fjórða lagi:
ef illgjörn galdrakona
býr á leið þinni,
er betra að halda áfram
en gista hjá henni,
þótt nóttin komi yfir þig.

Framsýn augu
þurfa menn að hafa
hvar sem reiðir menn eiga að berjast;
oft sitja fjölkunnugar konur
nærri veginum
og slæva sverð og hugrekki.

Það ræð ég þér í fimmta lagi:
þótt þú sjáir fagrar
konur sitja á bekkjum,
skaltu ekki láta silfur frændseminnar
ráða svefni þínum;
lokkaðu ekki konur til að kyssa þig.

Það ræð ég þér í sjötta lagi:
þótt ölvað tal manna
snúist til hins verra,
skaltu ekki drukkinn deila
við stríðsmenn;
vínið rænir marga vitinu.

Söngur og öl
hafa valdið
mörgum manni hugarangri,
sumum bana,
sumum bölvun;
margt veldur mönnum sorg.

Það ræð ég þér í sjöunda lagi:
ef þú átt í deilum
við hugrakka menn,
er betra fyrir auðmenn
að berjast
en brenna inni.

Það ræð ég þér í áttunda lagi
að þú varist illt
og forðist svik;
lokkaðu hvorki mey
né eiginkonu annars manns
né hvettu þær til lostafulls leiks.

Það ræð ég þér í níunda lagi
að þú búir um lík
hvar sem þú finnur þau á jörðu,
hvort sem mennirnir dóu úr sótt,
drukknuðu
eða féllu fyrir vopnum.

Þú skalt baða
þá sem látnir eru,
þvo hendur þeirra og höfuð,
kemba þeim og þerra þá
áður en þeir fara í kistu
og biðja þeim sæls svefns.

Það ræð ég þér í tíunda lagi
að þú treystir aldrei
heitum afkvæmis vargs,
hvort sem þú hefur vegið bróður hans
eða fellt föður hans;
úlfur býr í ungum syni,
þótt þú gleðjir hann með gulli.

Ekki skaltu halda að deilur og heift
sofi,
né heldur sorgin;
erfitt er þeim höfðingja að afla
nægs vits og vopna
sem á að vera fremstur meðal manna.

Það ræð ég þér í ellefta lagi
að þú gætir að illu
úr öllum áttum, jafnvel hjá vini;
ekki þykist ég sjá
höfðingjanum langt líf;
miklar deilur hafa risið.“