Frumheimild: „Rígsþula“

Rígsþula

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

1

Sagt er að endur fyrir löngu
hafi um græna stíga gengið
öflugur og aldinn,
vitur ás,
sterkur og röskur,
Rígur á ferð.

2

Hann hélt áfram
um miðjan veginn;
hann kom að húsi,
hurðin var í dyrunum;
hann gekk inn,
eldur logaði á gólfinu;
þar sátu hjón,
gráhærð við arininn,
Ái og Edda,
hún með gamaldags fald.

3

Rígur kunni að
gefa þeim ráð;
síðan settist hann
á miðjan bekkinn,
en sitt hvorum megin
sátu húsráðendur.

4

Þá tók Edda
dökkan brauðhleif,
þungan og þykkan,
fullan af sáðum;
síðan bar hún hann
á mitt borðið,
soð var í skál,
sem hún setti á borðið;
soðið kálfakjöt var
besta kræsingin.

5

Rígur kunni að
gefa þeim ráð;
hann reis þaðan upp
og bjó sig til svefns;
síðan lagðist hann
í mitt rúmið,
en sitt hvorum megin
lágu húsráðendur.

6

Þar dvaldist hann síðan
þrjár nætur í röð,
svo hélt hann áfram
um miðjan veginn;
eftir það liðu
níu mánuðir.

7

Edda ól barn,
það var ausið vatni,
svart á hörund,
og nefnt Þræll.

8

Hann tók að vaxa
og dafna vel;
á höndum hans var
hrukkótt húð,
krepptir hnúar,
digrir fingur,
ljótt andlit,
bogið bak,
langir hælar.

9

Síðan fór hann að
reyna á kraftana,
binda bast
og búa til byrðar;
hann bar síðan heim
hrís allan liðlangan daginn.

10

Þar kom í garðinn
hjólbeinótt kona,
leðja var á iljum hennar,
handleggurinn sólbrunninn,
nefið bogið niður;
hún nefndist Þír.

11

Á miðjan bekkinn
settist hún síðan;
hjá henni sat
sonur hússins;
þau töluðu og hvísluðust á,
bjuggu sér rekkju,
Þræll og Þír,
heila daga.

12

Þau eignuðust börn,
— bjuggu saman og undu sér vel, —
ég held að þau hafi heitið
Hreimur og Fjósnir,
Klúr og Kleggi,
Kefsir, Fúlnir,
Drumbur, Digraldi,
Dröttur og Hösvir,
Lútur og Leggjaldi;
þau hlóðu garða,
báru á akra,
sáu um svín,
gættu geita,
stungu torf.

13

Dæturnar voru
Drumba og Kumba,
Ökkvinkalfa
og Arinnefja,
Ysja og Ambátt,
Eikintjasna,
Tötrughypja
og Trönubeina.
Frá þeim eru komnar
ættir þræla.

14

Rígur hélt síðan
beina leið,
hann kom að höllu,
hurðin var á hjörum,
hann gekk inn,
eldur logaði á gólfinu,
þar sátu hjón,
upptekin við störf.

15

Þar tálgaði maður
tré í vefjarbita;
skeggið var snyrt,
hárið lá fram á ennið,
skyrtan var þröng,
kista stóð á gólfinu.

16

Þar sat kona,
sveigði rokk,
teygði út faðminn,
vann að vefnaði;
höfuðband var um höfuð hennar,
hún bar smokk yfir brjóstið,
klút um hálsinn,
spennur á öxlunum.
Afi og Amma
áttu húsið.

17

Rígur kunni að
gefa þeim ráð;
[síðan settist hann
á miðjan bekkinn,
en sitt hvorum megin
sátu húsráðendur].::

18

[Þá tók Amma]
-- -- --
soðið kálfakjöt var
besta kræsingin.

19

[Rígur kunni að
gefa þeim ráð]
hann reis frá borðinu
og bjó sig til svefns;
síðan lagðist hann
í mitt rúmið,
en sitt hvorum megin
lágu húsráðendur.

20

Þar dvaldist hann síðan
þrjár nætur í röð;
eftir það liðu
níu mánuðir.

21

Amma ól barn,
það var ausið vatni,
kallað Karl;
konan vafði það klæði,
rautt og rjótt,
augun tindruðu.

22

Hann tók að vaxa
og dafna vel,
lærði að temja uxa,
smíða arð,
byggja hús
og smíða hlöður,
búa til kerrur
og aka plógi.

23

Þá óku þau heim með konu
sem bar hangandi lykla,
klædd geitaskinnskyrtli,
og giftu hana Karli;
hún heitir Snör,
hún settist undir brúðarslæðu;
þau bjuggu saman sem hjón,
skiptust á hringum,
breiddu sængurklæði
og stofnuðu bú.

24

Þau eignuðust börn,
— bjuggu saman og undu sér vel, —
þau hétu Halur og Drengur,
Höldur, Þegn og Smiður,
Breiður, Bóndi,
Bundinskeggi,
Búi og Boddi,
Brattskeggur og Seggur.

25

En önnur báru
þessi nöfn:
Snót, Brúður, Svanni,
Svarri, Sprakki,
Fljóð, Sprund og Víf,
Feima, Ristill.
Frá þeim eru komnar
ættir karla.

26

Rígur hélt þaðan
beina leið;
hann kom að sal,
dyrnar sneru í suður,
hurðin stóð opin,
hringur var í dyrastafnum.

27

Hann gekk þá inn,
gólfið var stráð;
þar sátu hjón,
horfðust í augu,
Faðir og Móðir,
og léku sér að fingrunum.

28

Húsbóndinn sat
og sneri bogastreng,
sveigði álmboga,
setti skaft á örvar;
en húsfreyjan
skoðaði handleggi sína,
sléttaði klæðið
og lagaði ermarnar.

29

Hún reigði faldinn,
næla var á brjósti hennar,
slæðurnar síðar,
serkurinn skærblár;
ennið var bjartara,
brjóstið ljósara,
hálsinn hvítari
en hrein mjöll.

30

Rígur kunni að
gefa þeim ráð;
síðan settist hann
á miðjan bekkinn,
en sitt hvorum megin
sátu húsráðendur.

31

Þá tók Móðir
mynstraðan dúk,
hvítan úr hör,
og huldi borðið;
síðan tók hún
þunna brauðhleifa,
hvíta úr hveiti,
og huldi með þeim dúkinn.

32

Hún bar fram
full föt,
silfurbúin, á borðið,
hlaðin svínakjöti
og steiktum fuglum;
vín var í könnu,
bikararnir málmbúnir;
þau drukku og ræddu saman,
dagurinn leið.

33

Rígur kunni að
gefa þeim ráð;
síðan reis hann upp
og bjó um rúmið.
Þar dvaldist hann síðan
þrjár nætur í röð;
svo hélt hann áfram
um miðjan veginn;
eftir það liðu
níu mánuðir.

34

Móðir ól svein,
vafði hann silki,
hann var ausinn vatni
og látinn heita Jarl;
hárið var ljóst,
kinnarnar bjartar,
augun voru hvöss
eins og á snák.

35

Þar ólst upp
Jarl í húsinu;
hann lærði að sveifla skildi,
festa bogastrengi,
sveigja boga,
setja skaft á örvar,
kasta spjóti,
sveifla lensum,
ríða hestum,
sleppa hundum lausum,
bregða sverðum,
iðka sund.

36

Þar kom úr runna
Rígur gangandi,
Rígur gangandi,
kenndi honum rúnir;
gaf honum nafn sitt,
kvað hann vera son sinn;
hann bað hann eignast
óðalslönd,
óðalslönd,
fornar byggðir.

37

Hann reið síðan þaðan
um dimman skóg,
hrímug fjöll,
þar til hann kom að höllu;
hann tók að sveifla spjóti,
hristi skjöldinn,
hleypti hestinum
og brá sverði;
hann hóf bardaga,
rauð völlinn blóði,
felldi menn
og vann lönd með vopnum.

38

Síðan réð hann einn
yfir átján búum,
tók að skipta auði,
gefa öllum
dýrgripi og gersemar,
gránna hesta með grannar síður,
útbýtti hringum,
hjó sundur armhring.

39

Sendimenn óku
um blauta vegi,
k komu að höllu,
þar sem Hersir bjó;
hann átti dóttur
með granna fingur,
ljósa og vitra,
sem hét Erna.

40

Þeir báðu hennar
og óku með hana heim,
giftu hana Jarli,
hún gekk undir brúðarlín;
þau bjuggu saman
og undu sér vel,
juku ættir sínar
og nutu lífsins.

41

Bur var elstur,
en Barn annar,
Jóð og Aðal,
Arfi, Mögur,
Niður og Niðjungur,
— þeir lærðu leiki, —
Sonur og Sveinn,
— sund og tafl, —
enn einn hét Kundur,
Konur var yngstur.

42

Þar uxu upp
synir Jarls,
tömdu hesta,
sveigðu skildi,
tálguðu örvar,
hristu spjót.

43

En Konur ungi
kunni rúnir,
eilífðarrúnir
og lífsrúnir;
hann kunni líka
að bjarga mönnum,
slæva eggjar,
lægja hafið.

44

Hann skildi kvak fugla,
kunni að slökkva elda,
sefa hugann og svæfa,
lægja sorgir,
hafði afl og þrek
átta manna.

45

Hann keppti við Ríg jarl
í rúnakunnáttu,
beitti brögðum
og kunni betur;
þá ávann hann sér
og öðlaðist rétt til
að heita Rígur
og kunna rúnir.

46

Konur ungi reið
um kjarr og skóga,
kastaði kólfi,
felldi fugla.

47

Þá sagði kráka,
sem sat ein á grein:
„Hvers vegna ertu, Konur ungi,
að fella fugla?
Betur færi ykkur
að ríða hestum,
[bregða sverði]
og fella her.

48

Danur og Danpur eiga
dýrar hallir,
veglegra óðal
en þið hafið;
þeir kunna vel
að sigla skipi,
láta finna fyrir egginni,
veita svöðusár.“

49

Ennið var bjartara,
brjóstið ljósara,
hálsinn hvítari
en hrein mjöll.

50

Þau bjuggu saman sem hjón,
skiptust á hringum.