Frumheimild: „Hymiskviða“

Ár valtívar
veiðar námu
ok sumblsamir,
áðr saðir yrði,
hristu teina
ok á hlaut sáu;
fundu þeir at Ægis
örkost hvera.

Sat bergbúi
barnteitr fyr
mjök glíkr megi
miskorblinda;
leit í augu
Yggs barn í þrá:
"Þú skalt ásum
oft sumbl gera."

Önn fekk jötni
orðbæginn halr,
hugði at hefndum
hann næst við goð,
bað hann Sifjar ver
sér færa hver, -
"þanns ek öllum öl
yðr of heita."

Né þat máttu
mærir tívar
ok ginnregin
of geta hvergi,
unz af tryggðum
Týr Hlórriða
ástráð mikit
einum sagði:

"Býr fyr austan
Élivága
hundvíss Hymir
at himins enda;
á minn faðir
móðugr ketil,
rúmbrugðinn hver,
rastar djúpan."
Þórr kvað:

"Veiztu ef þiggjum
þann lögvelli?"
Týr kvað:
"Ef, vinr, vélar
vit gervum til."

Fóru drjúgum
dag þann fram
Ásgarði frá,
unz til Egils kvámu;
hirði hann hafra
horngöfgasta;
hurfu at höllu,
er Hymir átti.

Mögr fann ömmu
mjök leiða sér,
hafði höfða
hundruð níu,
en önnur gekk
algullin fram
brúnhvít bera
bjórveig syni:
9. "Áttniðr jötna,
ek viljak ykkr
hugfulla tvá
und hvera setja;
er minn fríi
mörgu sinni
glöggr við gesti,
görr ills hugar."

En váskapaðr
varð síðbúinn
harðráðr Hymir
heim af veiðum,
gekk inn í sal,
glumðu jöklar,
var karls, en kom,
kinnskógr frörinn.
Frilla kvað:

"Ver þú heill, Hymir,
í hugum góðum,
nú er sonr kominn
til sala þinna,
sá er vit vættum
af vegi löngum;
fylgir hánum
hróðrs andskoti,
vinr verliða;
Véurr heitir sá.

Sé þú, hvar sitja
und salar gafli,
svá forða sér,
stendr súl fyrir."
Sundr stökk súla
fyr sjón jötuns,
en áðr í tvau
áss brotnaði.

Stukku átta,
en einn af þeim
hverr harðsleginn
heill af þolli;
fram gengu þeir,
en forn jötunn
sjónum leiddi
sinn andskota.

Sagði-t hánum
hugr vel þá,
er hann sá gýgjar græti
á golf kominn,
þar váru þjórar
þrír of teknir,
bað senn jötunn
sjóða ganga.

Hvern létu þeir
höfði skemmra
ok á seyði
síðan báru;
át Sifjar verr,
áðr sofa gengi,
einn með öllu
öxn tvá Hymis.

Þótti hárum
Hrungnis spjalla
verðr Hlórriða
vel fullmikill:
"Munum at aftni
öðrum verða
við veiðimat
vér þrír lifa."

Véurr kvaðzk vilja
á vág róa,
ef ballr jötunn
beitr gæfi.
Hymir kvað:
"Hverf þú til hjarðar,
ef þú hug trúir,
brjótr berg - Dana,
beitur sækja.

Þess vænti ek,
at þér myni-t
ögn af oxa
auðfeng vera."
Sveinn sýsliga
sveif til skógar,
þar er uxi stóð
alsvartr fyrir.

Braut af þjóri
þurs ráðbani
hátún ofan
horna tveggja.
Hymir kvað:
"Verk þykkja þín
verri miklu
kjóla valdi
en þú kyrr sitir."

Bað hlunngota
hafra dróttinn
áttrunn apa
útar færa,
en sá jötunn
sína talði
lítla fýsi
at róa lengra.

Dró meir Hymir
móðugr hvali
einn á öngli
upp senn tváa,
en aftr í skut
Óðni sifjaðr
Véurr við vélar
vað gerði sér.

Egndi á öngul,
sá er öldum bergr,
orms einbani
uxa höfði;
gein við agni,
sú er goð fía,
umgjörð neðan
allra landa.

Dró djarfliga
dáðrakkr Þórr
orm eitrfáan
upp at borði;
hamri kníði
háfjall skarar
ofljótt ofan
ulfs hnitbróður.

Hraungalkn hlumðu,
en hölkn þutu,
fór in forna
fold öll saman;
sökkðisk síðan
sá fiskr í mar.

Óteitr jötunn,
er aftr reru,
svá at ár Hymir
ekki mælti,
veifði hann ræði
veðrs annars til.
Hymir kvað:

"Mundu of vinna
verk halft við mik,
at þú heim hvali
haf til bæjar
eða flotbrúsa
festir okkarn."

Gekk Hlórriði,
greip á stafni
vatt með austri
upp lögfáki,
einn með árum
ok með austskotu
bar hann til bæjar
brimsvín jötuns
ok holtriða
hver í gegnum.

Ok enn jötunn
um afrendi,
þrágirni vanr,
við Þór sennti,
kvað-at mann ramman,
þótt róa kynni
kröfturligan,
nema kálk bryti.

En Hlórriði,
er at höndum kom,
brátt lét bresta
brattstein gleri;
sló hann sitjandi
súlur í gögnum;
báru þó heilan
fyr Hymi síðan.

Unz þat in fríða
frilla kenndi
ástráð mikit,
eitt er vissi:
"Drep við haus Hymis,
hann er harðari,
kostmóðs jötuns
kálki hverjum."

Harðr reis á kné
hafra dróttinn,
færðisk allra
í ásmegin;
heill var karli
hjalmstofn ofan,
en vínferill
valr rifnaði.

"Mörg veit ek mæti
mér gengin frá,
er ek kálki sé
ór knéum hrundit;"
karl orð of kvað:
"knákat ek segja
aftr ævagi,
þú ert, ölðr, of heitt.

Þat er til kostar,
ef koma mættið
út ór óru
ölkjól hofi."
Týr leitaði
tysvar hræra;
stóð at hváru
hverr kyrr fyrir.

Faðir Móða
fekk á þremi
ok í gegnum steig
golf niðr í sal;
hóf sér á höfuð upp
hver Sifjar verr,
en á hælum
hringar skullu.

Fóru-t lengi,
áðr líta nam
aftr Óðins sonr
einu sinni;
sá hann ór hreysum
með Hymi austan
folkdrótt fara
fjölhöfðaða.

Hóf hann sér af herðum
hver standanda,
veifði hann Mjöllni
morðgjörnum fram,
ok hraunhvala
hann alla drap.

Fóru-t lengi,
áðr liggja nam
hafr Hlórriða
halfdauðr fyrir;
var skær skökuls
skakkr á beini,
en því inn lævísi
Loki of olli.

En ér heyrt hafið, -
hverr kann of þat
goðmálugra
görr at skilja? -
hver af hraunbúa
hann laun of fekk,
er hann bæði galt
börn sín fyrir.

Þróttöflugr kom
á þing goða
ok hafði hver,
þanns Hymir átti;
en véar hverjan
vel skulu drekka
ölðr at Ægis
eitt hörmeitið.

Of old the gods made feast together,
And drink they sought ere sated they were;
Twigs they shook, and blood they tried:
Rich fare in Ægir's hall they found.

The mountain-dweller sat merry as boyhood,
But soon like a blinded man he seemed;
The son of Ygg gazed in his eyes:
"For the gods a feast shalt thou forthwith get."

The word-wielder toil for the giant worked,
And so revenge on the gods he sought;
He bade Sif's mate the kettle bring:
"Therein for ye all much ale shall I brew."

The far-famed ones could find it not,
And the holy gods could get it nowhere;
Till in truthful wise did Tyr speak forth,
And helpful counsel to Hlorrithi gave.

"There dwells to the east of Elivagar
Hymir the wise at the end of heaven;
A kettle my father fierce doth own,
A mighty vessel a mile in depth."

Thor spake: 6.
“May we win, dost thou think, this whirler of water?”
Tyr spake:
“Aye, friend, we can, if cunning we are.”

Forward that day with speed they fared,
From Asgarth came they to Egil's home;
The goats with horns bedecked he guarded;
Then they sped to the hall where Hymir dwelt.

The youth found his grandam, that greatly he loathed, And full nine hundred heads she had;
But the other fair with gold came forth,
And the bright-browed one brought beer to her son.

"Kinsman of giants, beneath the kettle
Will I set ye both, ye heroes bold;
For many a time my dear-loved mate
To guests is wrathful and grim of mind."

Late to his home the misshapen Hymir,
The giant harsh, from his hunting came;
The icicles rattled as in he came,
For the fellow's chin-forest frozen was.

"Hail to thee, Hymir! good thoughts mayst thou have;
Here has thy son to thine hall now come;
(For him have we waited, his way was long;)
And with him fares the foeman of Hroth,
The friend of mankind, and Veur they call him.

"See where under the gable they sit!
Behind the beam do they hide themselves."
The beam at the glance of the giant broke,
And the mighty pillar in pieces fell.

Eight fell from the ledge, and one alone,
The hard-hammered kettle, of all was whole;
Forth came they then, and his foes he sought,
The giant old, and held with his eyes.

Much sorrow his heart foretold when he saw
The giantess' foeman come forth on the floor;
Then of the steers did they bring in three;
Their flesh to boil did the giant bid.

By a head was each the shorter hewed,
And the beasts to the fire straight they bore;
The husband of Sif, ere to sleep he went,
Alone two oxen of Hymir's ate.

To the comrade hoary of Hrungnir then
Did Hlorrithi's meal full mighty seem;
"Next time at eve we three must eat
The food we have s the hunting's spoil."

...............
Fain to row on the sea was Veur, he said,
If the giant bold would give him bait.

Hymir spake: 18.
"Go to the herd, if thou hast it in mind,
Thou slayer of giants, thy bait to seek;
For there thou soon mayst find, methinks,
Bait from the oxen easy to get."

Swift to the wood the hero went,
Till before him an ox all black he found;
From the beast the slayer of giants broke
The fortress high of his double horns.

Hymir spake: 20.
"Thy works, methinks, are worse by far, Thou steerer of ships, than when still thou sittest."
................
................

The lord of the goats bade the ape-begotten
Farther to steer the steed of the rollers;
But the giant said that his will, forsooth,
Longer to row was little enough.

Two whales on his hook did the mighty Hymir
Soon pull up on a single cast;
In the stern the kinsman of Othin sat,
And Veur with cunning his cast prepared.

The warder of men, the worm's destroyer,
Fixed on his hook the head of the ox;
There gaped at the bait the foe of the gods,
The girdler of all the earth beneath.

The venomous serpent swiftly up
To the boat did Thor, the bold one, pull;
With his hammer the loathly hill of the hair
Of the brother of Fenrir he smote from above.

The monsters roared, and the rocks resounded,
And all the earth so old was shaken;
................
Then sank the fish in the sea forthwith.

................
Joyless as back they rowed was the giant;
Speechless did Hymir sit at the oars,
With the rudder he sought a second wind.

Hymir spake: 27.
"The half of our toil wilt thou have with me, And now make fast our goat of the flood;
Or home wilt thou bear the whales to the house,
Across the gorge of the wooded glen?"

Hlorrithi stood and the stem he gripped,
And the sea-horse with water awash he lifted;
Oars and bailer and all he bore
With the surf-swine home to the giant's house.

His might the giant again would match,
For stubborn he was, with the strength of Thor;
None truly strong, though stoutly he rowed,
Would he call save one who could break the cup.

Hlorrithi then, when the cup he held,
Struck with the glass the pillars of stone;
As he sat the posts in pieces he shattered,
Yet the glass to Hymir whole they brought.

But the loved one fair of the giant found
A counsel true, and told her thought: Smite the skull of Hymir, heavy with food,
For harder it is than ever was glass."

The goats' mighty ruler then rose on his knee,
And with all the strength of a god he struck;
Whole was the fellow's helmet-stem,
But shattered the wine-cup rounded was.

Hymir spake: 33.
"Fair is the treasure that from me is gone,
Since now the cup on my knees lies shattered;"
So spake the giant: "No more can I say
In days to be, 'Thou art brewed, mine ale.'

"Enough shall it be if out ye can bring
Forth from our house the kettle here."
Tyr then twice to move it tried,
But before him the kettle twice stood fast.

The father of Mothi the rim seized firm,
And before it stood on the floor below;
Up on his head Sif's husband raised it,
And about his heels the handles clattered.

Not long had they fared, ere backwards looked
The son of Othin, once more to see;
From their caves in the east beheld he coming
With Hymir the throng of the many-headed.

He stood and cast from his back the kettle,
And Mjollnir, the lover of murder, he wielded;
................
So all the whales of the waste he slew.

Not long had they fared ere one there lay
Of Hlorrithi's goats half-dead on the ground;
In his leg the pole-horse there was lame;
The deed the evil Loki had done.

But ye all have heard,— for of them who have
The tales of the gods, who better can tell?—
What prize he won from the wilderness-dweller,
Who both his children gave him to boot.

The mighty one came to the council of gods,
And the kettle he had that Hymir's was;
So gladly their ale the gods could drink
In Ægir's hall at the autumn-time.

Forðum stunduðu hergoðin
veiðar
og þyrsti í veislu;
áður en þau urðu södd
hristu þau spáteina
og skoðuðu fórnarblóðið;
þau sáu að hjá Ægi
var gnægð af kötlum.

Bergbúinn sat
kátur sem barn,
mjög líkur syni
Miskorblinda;
sonur Yggs horfði
fast í augu hans:
„Þú skalt ásunum
oft halda drykkjuveislu.“

Orðhvass maðurinn
fékk jötninum annir;
hann hugðist næst
hefna sín á goðunum,
bað mann Sifjar
færa sér ketil:
„Í honum get ég bruggað bjór
handa ykkur öllum.“

En hin frægu goð
og máttugu regin
gátu hvergi
útvegað hann,
þar til Týr, í trúnaði,
sagði Hlórriða einum
mikið heilræði
af vináttu:

„Fyrir austan
Élivága býr
hinn margfróði Hymir
við enda himins;
faðir minn, sá hugmikli,
á ketil,
víðan hver,
eina röst á dýpt.“
Þór sagði:

„Heldurðu að við fáum
þennan ketil sem sýður vökva?“
Týr sagði:
„Ef við, vinur,
beitum brögðum til þess.“

Þeir fóru langa leið
þann dag
frá Ásgarði,
þar til þeir komu til Egils;
hann gætti hafranna
með tignarlegu hornin;
þeir héldu til hallarinnar
sem Hymir átti.

Sonurinn hitti ömmu sína,
sem honum var mjög illa við;
hún hafði höfuð,
níu hundruð talsins,
en önnur kona gekk fram,
öll gulli búin,
björt á brún og bar
syni sínum bjór:
9. „Ættingi jötna,
ég vil setja ykkur,
hugrökku mennina tvo,
undir katlana;
elskhugi minn er
oft og tíðum
naumur við gesti
og fullur illsku.“

En hinn afskræmdi,
harðlyndi Hymir,
kom seint
heim úr veiðum;
hann gekk inn í salinn,
og grýlukertin glumdu;
skegg karlsins var
frosið þegar hann kom.
Frillan sagði:

„Komdu sæll, Hymir,
og vertu í góðu skapi;
nú er sonur þinn kominn
í sali þína,
sá sem við höfum vænst
úr langri ferð;
honum fylgir
óvinur Hróðurs,
vinur mannanna;
Véur heitir hann.

Sjáðu hvar þeir sitja
undir gafli salarins;
þeir leynast þar,
með súlu fyrir framan sig.“
Súlan sprakk í sundur
undan augnaráði jötunsins,
en áður hafði þverbjálkinn
brotnað í tvennt.

Átta katlar brotnuðu,
en einn þeirra,
rammlega smíðaður ketill,
féll heill af bjálkanum;
þeir gengu fram,
og hinn aldni jötunn
fylgdi óvini sínum
eftir með augunum.

Hann grunaði
þá ekkert gott,
þegar hann sá þann sem grætir tröllkonur
kominn inn á gólfið;
þar voru þrjú naut
tekin til slátrunar,
og jötunninn bauð að þau færu
öll í suðu í einu.

Þeir hjuggu höfuðið
af hverju þeirra
og báru þau síðan
í suðuna;
maður Sifjar át,
áður en hann fór að sofa,
alveg einn
tvo uxa Hymis.

Hinum gráhærða
félaga Hrungnis
þótti máltíð Hlórriða
heldur betur stór:
„Annað kvöld
verðum við þrír
að lifa á því
sem við veiðum.“

Véur sagðist vilja
róa á sjó,
ef hinn djarfi jötunn
gæfi sér beitu.
Hymir sagði:
„Farðu til hjarðarinnar,
ef þú treystir hugrekki þínu,
þú sem brýtur berg-Dani,
og sæktu beitu.

Ég býst við
að þér verði ekki
auðvelt að ná
ögn af uxa.“
Ungi maðurinn sneri sér
rösklega til skógar,
þar sem stóð fyrir honum
alsvartur uxi.

Sá sem ræður þursum bana
braut af nautinu
höfuðið hátt
sem bar hornin tvö.
Hymir sagði:
„Verk þín þykja mér
miklu verri,
skipstjóri,
en þegar þú situr kyrr.“

Drottinn hafranna
bað afkomanda apanna
að færa skipið
lengra út,
en jötunninn sagði
að sig langaði
lítið til
að róa lengra.

Hinn hugmikli Hymir
dró því næst hvali,
tvo í einu
á einum öngli,
en aftur í skut
útbjó Véur,
frændi Óðins,
sér veiðarfæri af kænsku.

Sá sem bjargar mönnum,
eini banamaður ormsins,
beitti öngulinn
með uxahöfðinu;
sú sem goðin hata,
sú sem umlykur
öll lönd að neðan,
gapti yfir agninu.

Hinn hugdjarfi Þór
dró af áræði
eiturgljáandi orminn
upp að borðstokknum;
með hamrinum sló hann
hið afar ljóta höfuð,
hárfjall náins bróður úlfsins,
þungu höggi ofan frá.

Hraunskrímslin öskruðu
og klettarnir dundu;
öll hin forna jörð
gekk til og skalf;
síðan sökk
sá fiskur í sjóinn.

Jötunninn var ókátur
þegar þeir reru til baka;
Hymir við árina
sagði ekki orð,
en sveiflaði stýrinu
til að ná öðrum vindi.
Hymir sagði:

„Þú skalt vinna
helming verksins með mér:
annaðhvort berðu hvalina
heim til bæjar
eða bindur
bátinn okkar.“

Hlórriði gekk fram,
greip í stafninn,
svipti sjóhestinum upp
með austrinum í;
einn bar hann árar
og austurtrog
með brimsvíni jötunsins
heim til bæjar,
yfir skógi vaxnar hæðir
alla leið.

Og enn deildi jötunninn,
vanur þrjósku,
við Þór
um afl hans;
hann kvað engan mann sterkan,
þótt hann kynni að róa
afmiklum tökum,
nema hann bryti bikar.

Þegar Hlórriði
fékk hann í hendur
lét hann glerið þegar
brjóta harðan klett;
sitjandi sló hann því
þvert í gegnum súlur;
þó var það síðan borið
heilt fyrir Hymi.

Þá gaf hin fagra
frilla honum
mikið heilræði,
það eina sem hún kunni:
„Sláðu honum í höfuð Hymis;
haus þess fullsadda jötuns
er harðari
hverjum bikar.“

Hinn harði drottinn hafranna
reis upp á hné,
safnaði saman
öllum ásmætti sínum;
haus karlsins,
sem hjálmur hvílir á, var heill,
en hinn ávali vínbikar
rifnaði í sundur.

„Margar gersemar veit ég
frá mér farnar,
þegar ég sé bikarinn
fallinn frá hnjám mér.“
Karlinn sagði þessi orð:
„Aldrei framar
get ég sagt:
Þú ert bruggaður, bjór.

Það er ykkur þó heimilt,
ef þið getið borið
bjórketilinn út
úr húsi okkar.“
Týr reyndi
tvisvar að hreyfa hann;
í bæði skiptin
stóð ketillinn kyrr.

Faðir Móða
greip í barminn
og steig í gegnum
gólfið niður í salnum;
maður Sifjar lyfti
katlinum upp á höfuðið,
og hringarnir
skullu á hælum hans.

Þeir höfðu ekki farið lengi
þegar sonur Óðins
leit einu sinni
aftur fyrir sig;
hann sá austan úr hellunum
fjölhöfðaðan her
koma á eftir þeim
með Hymi.

Hann tók ketilinn af herðum sér
og lét hann standa,
sveiflaði fram Mjölni,
þeim drápgjarna,
og drap alla
þá hraunhvali.

Þeir höfðu ekki farið lengi
þegar einn hafur Hlórriða
lá fram undan þeim
hálfdauður;
dráttardýrið
var halt á fæti,
og því hafði
hinn lævísi Loki valdið.

En þið hafið heyrt
— hver þeirra sem kunna
goðasögur getur
sagt betur frá því? —
hvaða bætur hann fékk
frá hraunbúanum,
sem greiddi honum
með báðum börnum sínum.

Hinn afar sterki kom
á þing goðanna
og hafði með sér ketilinn
sem Hymir hafði átt;
og goðin skulu
hvert haust
drekka bjór af vild
hjá Ægi.