Frumheimild: „Hervararkviða“

Hitt hefr mær ung
í Munarvági
við sólar setr
segg at hjörðu.
Hirðir kvað:
"Hverr er einn saman
í ey kominn?
Gakk þú greiðliga
gistingar til!"
Hervör kvað:

"Muna-at ek ganga
gistingar til,
því at ek engi kann
eyjaskeggja;
segðu hraðliga,
áðr heðan líðir:
hvar eru Hjörvarði
haugar kenndir?"
Hirðir kvað:

"Spyj-at-tu at því;
spakr ertu eigi,
vinr víkinga,
ertu vanfarinn;
förum fráliga,
sem okkr fætr toga,
allt er úti
ámátt firum!"
Hervör kvað:

"Men bjóðum þér
máls at gjöldum;
mun-a drengja vin
dælt at letja:
fær engi mér
svá fríðar hnossir,
fagra bauga,
at ek fara eigi."
Hirðir kvað:

"Heimskr þykki mér,
sá er heðra ferr
maðr einn saman
myrkvar grímur;
hyrr er á sveimun,
haugar opnask,
brenn fold ok fen;
förum harðara."
Hervör kvað:

"Hirðum-at fælask
við fnösun slíka,
þótt um alla ey
eldar brenni;
látum okkr eigi
liðna rekka
skjótla skelfa,
skulum við talask."

Var þá féhirðir
fljótr til skógar
mjök frá máli
meyjar þessar;
en harðsnúinn
hugr í brjósti
um sakar slíkar
svellr Hervöru.
Hon sá nú haugeldana .... ok gengr til hauganna ok hræðist ekki, ok óð hon eldana sem reyk, þar til er hon kom at haugi berserkjanna. Þá kvað hon:

"Vaki þú, Angantýr,
vekr þik Hervör,
eingadóttir
ykkur Sváfu;
sel þú mér ór haugi
hvassan mæki,
þann er Svafrlama
slógu dvergar.

Hervarðr, Hjörvarðr,
Hrani, Angantýr!
vek ek yðr alla
undir viðar rótum,
hjálmi ok með brynju,
hvössu sverði,
rönd ok með reiði,
roðnum geiri.

Mjök eruð orðnir
Arngríms synir,
megir meinsamir,
at moldar auka,
er engi skal
sona Eyfuru
við mik mæla
í Munarvági.

Hervarðr, Hjörvarðr,
Hrani, Angantýr!
Svá sé yðr öllum
innan rifja
sem þér í maura
mornið haugi,
nema sverð selið,
þar er sló Dvalinn;
samir-a draugum
dýrt vápn fela."
Þá svarar Angantýr:

"Hervör dóttir,
hví kallar svá?
Full feiknstafa
ferr þú þér at illu!
Ær ertu orðin
ok örvita,
villhyggjandi,
vekr menn dauða.

Gróf-at mik faðir
né frændr aðrir;
þeir höfðu Tyrfing
tveir, er lifðu;
varð þó eigandi
einn um síðir."
Hervör kvað:

"Segðu einn satt mér,
svá láti áss þik
heilan í haugi,
sem þú hafir eigi
Tyrfing með þér;
trautt er þér at veita
arf, Angantýr,
eingabarni."
Angantýr kvað:

"Hnigin er helgrind,
haugar opnask,
allr er í eldi
eybarmr at sjá;
atalt er úti
um at lítask;
skyntu, mær, ef þú mátt
til skipa þinna."
Hervör kvað:

"Brennið eigi svá
bál á nóttum,
at ek við elda
yðra hræðumk;
skelfr-at meyju
muntún hugar,
þótt hon draug sjái
i durum standa."
Angantýr kvað:

"Segi ek þér, Hervör,
- hlýð þú til enn,
vísa dóttir, -
þat er verða mun:
sjá mun Tyrfingr,
ef þú trúa mættir,
ætt þinni, mær,
allri spilla.

Muntu son geta,
þann er síðan mun
Tyrfing bera
ok trúa magni;
þann munu Heiðrek
heita lýðar,
sá mun ríkstr alinn
und röðuls tjaldi."
Hervör kvað:

"Ek vígi svá
virða dauða,
at ér skuluð
allir liggja
dauðir með draugum
í dys fúnir;
sel mér, Angantýr,
út ór haugi
dverga smíði;
dugir-a þér at leyna."
Angantýr kvað:

"Kveðk-at þik, mær ung,
mönnum líka,
er þú um hauga
hvarfar á nóttum
gröfnum geiri
ok með Gota málmi,
hjálmi ok með brynju
fyrir hallar dyrr."
Hervör kvað:

"Maðr þóttumk ek
mennskr til þessa,
áðr ek sali yðra
sækja réðak;
sel þú mér ór haugi,
þann er hatar brynjur,
hlífum hættan
Hjálmars bana."
Angantýr kvað:

"Liggr mér und herðum
Hjálmars bani,
allr er hann útan
eldi sveipinn;
mey veit ek enga
moldar hvergi,
at þann hjör þori
í hendr nema."
Hervör kvað:

"Ek mun hirða
ok í hendr nema
hvassan mæki,
ef ek hafa mættak;
uggi ek eigi
eld brennanda,
þegar loga lægir,
er ek lít yfir."
Angantýr kvað:

"Heimsks ertu, Hervör,
hugar eigandi,
er þú at augum
í eld hrapar;
heldr vil ek selja þér
sverð ór haugi,
mær in unga,
mák-at ek þér synja."
Hervör kvað:

"Vel gerðir þú,
víkinga niðr,
er þú seldir mér
sverð ór haugi;
betr þykkjumk nú,
bragningr, hafa
en ek Nóregi
næðak öllum."
Angantýr kvað:

"Veizt eigi þú,
- vesöl ertu mála,
fláráð kona, -
hví þú fagna skalt;
sjá mun Tyrfingr,
ef þú trúa mættir,
ætt þinni, mær,
allri spilla."
Hervör kvað:

"Ek mun ganga
til gjálfrmara;
nú er hilmis mær
í hugum góðum;
lítt ræki ek þat,
lofðunga niðr,
hvé synir mínir
síðan deila."
Angantýr kvað:

"Þú skalt eiga
ok una lengi,
hafðu á hulðu
Hjálmars bana;
tak-at-tu á eggjum,
eitr er í báðum;
sá er manns mjötuðr
meini verri.

Far vel, dóttir,
fljótt gæfak þér
tolf manna fjör,
ef þú trúa mættir,
afl ok eljun,
allt it góða,
þat er synir Arngríms
at sik leifðu."
Hervör kvað:

"Búið ér allir,
- brott fýsir mik, -
heilir í haugi,
heðan vil ek skjótla;
helzt þóttumk nú
heima í millim,
er mik umhverfis
eldar brunnu."

A young maiden has met
in Munarvag,
at sunset,
a man tending a herd.
The herdsman said:
“Who has come alone
to the island?
Go quickly
to find lodging!”
Hervor said:

“I will not go
to find lodging,
for I know none
of the islanders;
tell me quickly,
before you leave here:
where are the burial mounds
said to be Hjorvard’s?”
The herdsman said:

“Do not ask about that;
you are not wise,
friend of Vikings,
you have lost your way;
let us hurry away
as fast as our feet can carry us;
everything out here
is uncanny to men!”
Hervor said:

“I offer you a necklace
in payment for your words;
a friend of warriors
will not be easily deterred:
no one can give me
treasures so lovely,
rings so fair,
that I will not go.”
The herdsman said:

“Foolish, I think,
is the man who ventures here
all alone
in the dark night;
fire is abroad,
the mounds are opening,
earth and marsh are burning;
let us hurry faster.”
Hervor said:

“Let us not take fright
at such snorting,
though all over the island
fires may burn;
let us not allow
dead warriors
to scare us so quickly;
let us talk together.”

Then the herdsman
hurried to the woods,
far from speech
with this maiden;
but a stubborn
spirit in her breast
at such things
swells within Hervor.
She now saw the mound-fires .... and walks towards the mounds without fear, and she waded through the fires as through smoke, until she came to the berserks’ mound. Then she said:

“Wake, Angantyr!
Hervor wakes you,
the only daughter
of you and Svava;
give me from the mound
the sharp sword
that the dwarfs forged
for Svafrlami.

Hervard, Hjorvard,
Hrani, Angantyr!
I wake you all
beneath the roots of trees,
with helmet and mail-coat,
with sharp sword,
with shield and war-gear,
with blood-red spear.

You have become indeed,
sons of Arngrim,
you harmful sons,
nothing but more earth,
since not one
of Eyfura’s sons
will speak with me
in Munarvag.

Hervard, Hjorvard,
Hrani, Angantyr!
May you all feel
within your ribs
as though you were withering
in a mound of ants,
unless you give me the sword
that Dvalin forged;
it ill befits the dead
to hide a precious weapon.”
Then Angantyr answers:

“Hervor, daughter,
why do you call so?
Full of dreadful spells,
you go to your own ruin!
You have become mad
and lost your senses,
your thoughts gone astray,
waking dead men.

My father did not bury me,
nor did other kinsmen;
the two who survived
had Tyrfing;
yet in the end
one alone became its owner.”
Hervor said:

“Tell me only the truth:
may the god leave you
unharmed in your mound
only if you do not have
Tyrfing with you;
you are reluctant to grant
an inheritance, Angantyr,
to your only child.”
Angantyr said:

“Hel’s gate has fallen,
the mounds are opening,
the whole island’s rim
seems wrapped in fire;
it is dreadful outside
to look around;
hurry, maiden, if you can,
to your ships.”
Hervor said:

“No pyres you kindle
at night burn so fiercely
that I am afraid
of your fires;
the maiden’s heart
does not tremble,
though she sees a dead man
standing in the doorway.”
Angantyr said:

“I tell you, Hervor,
—listen further,
wise daughter—
what will come to pass:
this Tyrfing will,
if you could believe it,
maiden, destroy
your entire family.

You will bear a son
who will later
carry Tyrfing
and trust in its might;
Heidrek is the name
people will give him;
he will be the mightiest man raised
beneath the sun’s canopy.”
Hervor said:

“I lay this curse
upon you dead men:
you shall
all lie
dead among the dead,
rotting in the grave;
give me, Angantyr,
out of the mound
the dwarfs’ handiwork;
you cannot keep it hidden.”
Angantyr said:

“I say you are unlike,
young maiden,
other mortals,
for you roam among mounds at night
with an engraved spear
and Gothic steel,
with helmet and mail-coat,
before the hall’s doors.”
Hervor said:

“I thought myself
a human being until now,
before I resolved
to visit your halls;
give me from the mound
the hater of mail-coats,
the peril of shields,
Hjalmar’s bane.”
Angantyr said:

“Beneath my shoulders lies
Hjalmar’s bane,
wrapped all around
in fire;
I know no maiden
anywhere on earth
who would dare take
that sword in her hands.”
Hervor said:

“I will take it
and hold in my hands
the sharp sword,
if I can have it;
I do not fear
the burning fire;
the flames subside at once
when I look across them.”
Angantyr said:

“You have a foolish
mind, Hervor,
for with open eyes
you rush into fire;
I would sooner give you
the sword from the mound,
young maiden;
I cannot deny you.”
Hervor said:

“You have done well,
descendant of Vikings,
in giving me
the sword from the mound;
I think myself better off now,
prince,
than if I had gained
all of Norway.”
Angantyr said:

“You do not know
—wretched is your lot,
woman of treacherous counsels—
what you should rejoice in;
this Tyrfing will,
if you could believe it,
maiden, destroy
your entire family.”
Hervor said:

“I will go
to the steed of the waves;
the ruler’s daughter
is in good spirits now;
little do I care,
descendant of princes,
how my sons
may quarrel hereafter.”
Angantyr said:

“You shall possess it
and long enjoy it;
keep sheathed
Hjalmar’s bane;
do not touch the edges,
poison is in both;
that bringer of men’s doom
is worse than sickness.

Farewell, daughter;
readily would I give you
the lives of twelve men,
if you could believe it,
strength and endurance,
all the good things
that Arngrim’s sons
left behind them.”
Hervor said:

“Dwell, all of you,
—I long to be gone—
unharmed in the mound;
I want to leave here quickly;
I felt most of all
between worlds just now,
when all around me
fires were burning.”

Ung stúlka hefur hitt
í Munarvogi
við sólarlag
mann við hjarðgæslu.
Hirðirinn sagði:
„Hver er kominn einn
út í eyna?
Gakktu rakleitt
þangað sem þú færð gistingu!“
Hervör sagði:

„Ég mun ekki ganga
þangað til gistingar,
því ég þekki engan
af eyjarskeggjum;
segðu mér strax,
áður en þú ferð héðan:
hvar eru haugarnir
sem kenndir eru við Hjörvarð?“
Hirðirinn sagði:

„Spyrðu ekki að því;
þú ert ekki skynsamur,
vinur víkinga,
þú ert ókunnugur hér;
förum sem hraðast,
eins hratt og fæturnir bera okkur,
allt hér úti
er mönnum fjandsamlegt!“
Hervör sagði:

„Ég býð þér hálsmen
í laun fyrir svarið;
það verður ekki auðvelt
að letja vin hetjanna:
enginn gefur mér
svo fallega dýrgripi,
svo fagra hringa,
að ég hætti við förina.“
Hirðirinn sagði:

„Heimskur þykir mér
sá maður sem fer hingað
einn síns liðs
á dimmum nóttum;
eldur er á sveimi,
haugar opnast,
jörð og fen brenna;
förum hraðar.“
Hervör sagði:

„Við skulum ekki hræðast
slíkt fnæs,
þótt um alla eyna
brenni eldar;
látum ekki
látna menn
skelfa okkur svona auðveldlega,
við skulum tala saman.“

Þá var fjárhirðirinn
fljótur inn í skóg,
langt burt frá tali
þessarar stúlku;
en óbilandi
kjarkur í brjósti
vex Hervöru
við slíkar aðstæður.
Hún sá nú haugeldana .... og gengur að haugunum án þess að hræðast. Hún óð eldana eins og reyk þar til hún kom að haugi berserkjanna. Þá sagði hún:

„Vaknaðu, Angantýr,
Hervör vekur þig,
einkadóttir
þín og Sváfu;
réttu mér úr hauginum
hvasst sverðið,
það sem dvergarnir
smíðuðu handa Svafrlama.

Hervarður, Hjörvarður,
Hrani, Angantýr!
Ég vek ykkur alla
undir trjárótunum,
með hjálmi og brynju,
hvössu sverði,
skildi og herklæðum,
blóðroðnu spjóti.

Þið eruð sannarlega orðnir,
synir Arngríms,
þið skaðræðismenn,
að engu nema mold,
þegar enginn
af sonum Eyfuru
vill tala við mig
í Munarvogi.

Hervarður, Hjörvarður,
Hrani, Angantýr!
Ykkur öllum líði
innan rifjanna
eins og þið visnuðuð
í mauraþúfu,
nema þið afh tripið sverðið
sem Dvalinn smíðaði;
draugum sæmir ekki
að fela dýrmætt vopn.“
Þá svarar Angantýr:

„Hervör, dóttir mín,
hvers vegna kallarðu svona?
Full af bölbænum
leiðirðu ógæfu yfir þig!
Þú ert orðin ær
og frá þér numin,
með villur í huga,
og vekur dauða menn.

Faðir minn jarðaði mig ekki
né aðrir frændur;
þeir tveir sem lifðu
höfðu Tyrfing;
þó varð aðeins annar þeirra
eigandi hans að lokum.“
Hervör sagði:

„Segðu mér aðeins satt;
megi guð láta þig
óskaddaðan í hauginum
ef satt er að þú hafir ekki
Tyrfing hjá þér;
tregur ertu, Angantýr,
að afhenda einkabarni þínu
arf þess.“
Angantýr sagði:

„Hlið Heljar er fallið,
haugar opnast,
öll eyjarströndin
sýnist standa í ljósum logum;
ógnvænlegt er
við að litast úti;
flýttu þér, stúlka, ef þú getur,
til skipa þinna.“
Hervör sagði:

„Engin bál brenna
svo á nóttunni
að ég hræðist
eldana ykkar;
hjarta stúlkunnar
skelfur ekki,
þótt hún sjái draug
standa í dyrunum.“
Angantýr sagði:

„Ég segi þér, Hervör,
— hlustaðu enn,
vitra dóttir mín, —
hvað mun gerast:
þessi Tyrfingur mun,
ef þú gætir trúað því,
stúlka mín, tortíma
allri ætt þinni.

Þú munt eignast son
sem síðar mun
bera Tyrfing
og treysta á mátt hans;
Heiðrek munu
menn kalla hann,
hann verður valdamestur manna
sem fæðast undir himninum.“
Hervör sagði:

„Ég legg þau álög
á ykkur dauðu menn
að þið skuluð
allir liggja
dauðir meðal drauga,
rotna í gröfinni;
réttu mér, Angantýr,
út úr hauginum
smíðisgrip dverganna;
það stoðar þig ekki að fela hann.“
Angantýr sagði:

„Ég segi að þú, unga stúlka,
sért ekki lík öðru fólki,
þar sem þú ráfar um hauga
á nóttunni
með skreytt spjót
og sverð Gota,
með hjálm og brynju,
fyrir dyrum hallar minnar.“
Hervör sagði:

„Mér þótti ég vera
mennsk manneskja hingað til,
áður en ég ákvað
að sækja ykkur heim;
réttu mér úr hauginum
þann sem eyðir brynjum,
er skjöldum hættulegur,
banasverð Hjálmars.“
Angantýr sagði:

„Undir herðum mér liggur
banasverð Hjálmars,
það er allt
sveipað eldi;
ég veit hvergi
um nokkra stúlku á jörðu
sem þorir að taka
það sverð í hendur.“
Hervör sagði:

„Ég mun taka
og handleika
hvasst sverðið,
ef ég fæ það;
ég óttast ekki
brennandi eld,
logann lægir strax
þegar ég lít yfir hann.“
Angantýr sagði:

„Hervör, hugsun þín
er heimskuleg,
þegar þú æðir
opnum augum í eldinn;
ég vil heldur rétta þér
sverðið úr hauginum,
unga stúlka,
ég get ekki synjað þér um það.“
Hervör sagði:

„Vel gerðirðu,
afkomandi víkinga,
þegar þú réttir mér
sverðið úr hauginum;
mér finnst ég nú,
höfðingi, betur sett
en þótt ég eignaðist
allan Noreg.“
Angantýr sagði:

„Þú veist ekki,
— þú talar af fávisku,
svikráða kona, —
yfir hverju þú átt að fagna;
þessi Tyrfingur mun,
ef þú gætir trúað því,
stúlka mín, tortíma
allri ætt þinni.“
Hervör sagði:

„Ég mun ganga
til skipanna á sjónum;
nú er dóttir höfðingjans
í góðu skapi;
ég hirði lítt um það,
afkomandi konunga,
hvernig synir mínir
munu síðar deila.“
Angantýr sagði:

„Þú skalt eiga það
og njóta þess lengi,
hafðu í slíðrum
banasverð Hjálmars;
snertu ekki eggjarnar,
eitur er í þeim báðum;
þetta banavopn
er verra en sjúkdómur.

Farðu vel, dóttir mín,
fúslega gæfi ég þér
lífsþrótt tólf manna,
ef þú gætir trúað því,
afl og þrek,
allt það góða
sem synir Arngríms
létu eftir sig.“
Hervör sagði:

„Dveljið þið allir,
— mig langar burt, —
heilir í hauginum,
ég vil komast fljótt héðan;
helst fannst mér ég nú
stödd milli heima,
þegar allt í kringum mig
eldar brunnu.“