Frumheimild: „Hálfsrekkaljóð“

"Upp mundum vér
allir ganga,
skatna beztir,
af skipum várum,
láta brenna
bragninga sveit
ok Ásmundar lið
aldri týna."
Konungr kvað:

"Vér skulum hálfir
herjar þessa
sáttir sækja
frá sjó neðan.
Ásmundr hefir
oss of boðna
hringa rauða
sem hafa viljum."
Innsteinn kvað:

"Sér eigi þú allan
Ásmundar hug,
hefir fylkir sá
flærð í brjósti.
Mundir þú, þengill,
ef vér því réðim,
mági þínum
mjök lítt trúa."
Konungr kvað:

"Ásmundr hefir
oss of unnit
margar tryggðir,
sem menn vitu.
Mun-at góðr konungr
ganga á sáttir
né gramr annan
í griðum véla."
Innsteinn kvað:

"Þér er orðinn
Óðinn til gramr,
er þú Ásmundi
allvel trúir.
Hann mun alla
oss of véla,
nema þú víti
viðsjár fáir."
Konungr kvað:

"Æ lystir þik
æðru at mæla,
mun-at sá konungr
sáttir rjúfa.
Gull eigum þar
ok gersimar,
hringa rauða,
frá hans búum."
Innsteinn kvað:

"Hálfr, dreymði mik,
- hyggðu at slíku, -
at logi léki
of liði váru,
illt væri þar
ór at leysask.
Hvat kveðr þú, þengill,
þann draum vita?"
Konungr kvað:

"Gefa mun ek hverjum
hjálm ok brynju
frækna drengja,
er fylgja mér.
Þat mun at líta
sem logi brenni
skjöldungs liði
of skarar fjöllum."
Innsteinn kvað:

"Enn dreymði mik
öðru sinni:
Hugðak á öxlum
elda brenna.
Gruna tek ek nokkut,
at þat gott viti.
Hvat kveðr þú, þengill,
þann draum vita?"
Konungr kvað:

"Hrynja um herðar
þeim, er hamalt fylkja,
grams verðungu,
gylldar brynjur.
Þat mun á öxlum
öðlings vinum
ljóst at líta,
sem logi brenni."
Innsteinn kvað:

"Þat dreymði mik
þriðja sinni,
at vér í kaf niðr
komnir værim.
Eiga mun allstórt
um at véla.
Hvat kveðr þú, þengill,
þann draum vita?"
Konungr kvað:

"Fulllangt er sjá
fíflskapr talaðr,
vera kveð ek ekki
undir slíku.
Seg þú enga,
svá at heyri,
drauma þína
í degi síðan."
Innsteinn kvað:

"Hlýði Hrókar
ok herr konungs
orðum mínum,
Útsteinn þriði:
Göngum allir
upp frá ströndu,
kunnum ekki
konungs mál of þat."
Útsteinn kvað:

"Konung látum vér
keppinn ráða
fyrir í fólki
um farir várar.
Hættum, bróðir,
svá at honum líki,
fjörvi okkru
með frömum vísi."
Innsteinn kvað:

"Hlítt hefir fylkir
í förum úti
mínum ráðum
mörgu sinni.
Nú kveð ek engu,
er ek mæli,
hlýða vilja,
síz hingat kómum."
Hálfr konungr gekk upp til bæjar Ásmundar konungs með helming liðs síns. Þar var fyrir fjölmenni mikit. Veizla var kappsamlig ok drykkr svá sterkr, at Hálfsrekkar sofnuðu fast. Ásmundr konungr ok hirðin lögðu eld í höllina. En sá, er fyrst vaknaði af Hálfsrekkum, sá höllina nær fulla af reyk. Hann mælti: "Rjúka mun um hauka vára nú," sagði hann. Síðan lagðist hann niðr ok svaf. Þá vaknaði annarr ok sá, at höllin logaði, ok mælti: "Drjúpa mun nú vax af söxum." Sá lagðist niðr. Ok þá vaknaði Hálfr konungr. Hann stóð upp ok vakti liðit ok bað þá vápnast. Þeir hlupu þá á veggina, svá at af gengu nafarnar af timbrstokkunum. Þá kvað Innsteinn:

"Rýkr um hauka
í höll konungs,
ván er, at drjúpi
vax af söxum.
Mál er gulli
ok gersimum,
hjálmum skipta
með Hálfsrekkum.

Hins fýsi ek nú,
at Hálfr vaki;
eru-t af eklu
eldar kyndir.
Áttu, menbrjótr,
mági þínum
grimmlunduðum
gjafir launa.

Hrindum heilir
hallar bjóri.
Nú taka súlur
í sundr þoka.
Æ mun uppi,
meðan öld lifir,
Hálfsrekka för
til hertoga.

Hart skulum ganga
ok hliða ekki við,
verðr vísis lið
at vega með söxum.
Þeir skulu sjálfir
á sér bera
blóðgar benjar,
áðr braki létti.

Snúizk snarliga,
snyrtidrengir,
út ór eldi
með auðbrota.
Engi er ýta,
sá er æ lifir.
Mun-at baugbroti
við bana kvíða."
Svá er hér sagt, at Hálfr konungr ok Hálfsrekkar kæmist út ór eldinum ok Hálfr konungr felli fyrir ofrefli liðs ok sveit hans. Innsteinn kvað, er konungr var fallinn:

"Hér sá ek alla
einum fylgja
jafnröskliga
öðlings syni.
Hittumk heilir,
þá heðan líðum,
er-at léttara
líf en dauði."
Þá kómu Hálfsrekkar til orrustu, þeir sem við skip höfðu verit. Þar fell mikill hlutr Hálfsrekka. Orrustan helzt allt til nætr, áðr Innsteinn fell. Innsteinn kvað:

"Hrókr er fallin
með hertoga
frækn at fótum
fólks oddvita.
Eigum Óðni
illt at gjalda,
er hann slíkan konung
sigri rænti.

Ek hefi úti
átján sumur
fylgt fullhuga
flein at rjóða.
Skalk-at annan
eiga dróttin
gunnar gjarnan
né gamall verða.

Hér mun Innsteinn
til jarðar hníga
horskr at höfði
hers oddvita.
Þat munu seggir
at sögum gera,
at Hálfr konungr
hlæjandi dó."

“We should all
march ashore,
best of warriors,
from our ships,
let the band
of princes burn,
and Asmund’s men
lose their lives.”
The king said:

“Half of us
in this host shall
peacefully make our way
up from the sea.
Asmund has offered us
as many
red-gold rings
as we wish to have.”
Innsteinn said:

“You do not see all
of Asmund’s mind;
that ruler has
deceit in his breast.
You would, king,
if we had our way,
put very little trust
in your kinsman by marriage.”
The king said:

“Asmund has sworn
many pledges
of loyalty to us,
as men know.
A good king will not
break a peace,
nor deceive another king
under a truce.”
Innsteinn said:

“Odin has grown
too angry with you,
since you trust Asmund
so completely.
He will betray
us all,
unless you take
precautions against harm.”
The king said:

“You always delight
in speaking fearfully;
that king will not
break his pledges.
We shall have gold there
and precious things,
red-gold rings,
from his estates.”
Innsteinn said:

“Half, I dreamed—
give thought to this—
that flames played
about our company;
it was hard
to escape from there.
What do you say, king,
that dream foretells?”
The king said:

“I shall give a helmet
and a mailcoat
to each brave warrior
who follows me.
It will look
as though flames burn
above the heads
of the king’s company.”
Innsteinn said:

“Again I dreamed,
a second time:
I thought fires burned
upon our shoulders.
I begin to doubt
that this bodes well.
What do you say, king,
that dream foretells?”
The king said:

“About the shoulders
of those who form the battle wedge,
the king’s retainers,
gilded mailcoats will fall.
Upon the shoulders
of the prince’s friends,
they will gleam
as though flames burn.”
Innsteinn said:

“I dreamed this
a third time:
that we had sunk
deep beneath the water.
Something very grave
must be afoot.
What do you say, king,
that dream foretells?”
The king said:

“This foolish talk
has gone on long enough;
I say there is nothing
behind such things.
Tell no more,
within my hearing,
of your dreams
for the rest of this day.”
Innsteinn said:

“Let the Hroks
and the king’s host
heed my words,
and Utstein as the third:
let us all go
up from the shore;
let us disregard
the king’s orders in this.”
Utstein said:

“Let us allow
the eager king to decide,
at the head of his host,
where we shall go.
Let us risk, brother,
as he wishes,
our lives
with the bold ruler.”
Innsteinn said:

“The ruler has listened,
while abroad on voyages,
to my counsel
many times.
Now I say he will
heed nothing
that I tell him,
since we came here.”
King Half went up to King Asmund’s homestead with half his company. A great crowd was already there. The feast was lavish and the drink so strong that Half’s warriors fell fast asleep. King Asmund and his retainers set fire to the hall. The first of Half’s warriors to wake saw the hall almost full of smoke. He said, “There must be smoke about our hawks now.” Then he lay down and slept. Another woke and saw that the hall was ablaze, and said, “Wax must be dripping from the short swords now.” He lay down. Then King Half woke. He stood up, roused his company, and told them to arm themselves. They rushed against the walls so hard that the notched ends broke off the timber logs. Then Innsteinn said:

“Smoke swirls about the hawks
in the king’s hall;
we may expect wax
to drip from the short swords.
It is time to share out gold
and precious things,
and helmets,
among Half’s warriors.

Now I wish
that Half would wake;
these fires were kindled
from no need for warmth.
You ought, necklace-breaker,
to repay the gifts
of your kinsman by marriage,
that cruel-hearted man.

Let us, still unharmed, thrust down
the hall’s gable.
Now the pillars begin
to shift apart.
Forever will be remembered,
while humankind lives,
the journey of Half’s warriors
to the war-leader.

We must advance fiercely
and give no ground;
the ruler’s company must
fight with short swords.
They themselves shall
bear on their bodies
bloody wounds
before the din subsides.

Move swiftly,
valiant warriors,
out of the fire
with the treasure-giver.
There is no man
who lives forever.
The ring-breaker will not
shrink from death.”
It is told here that King Half and Half’s warriors escaped from the fire, and that King Half and his company fell before an overwhelming force. Innsteinn spoke when the king had fallen:

“Here I saw them all
follow one man,
the prince’s son,
with equal courage.
May we meet unharmed
when we pass from here;
life is no easier
than death.”
Then those of Half’s warriors who had stayed by the ships joined the battle. A great many of Half’s warriors fell there. The battle lasted until nightfall, before Innsteinn fell. Innsteinn said:

“Hrok has fallen
beside the war-leader,
brave at the feet
of the host’s commander.
We owe Odin
an evil repayment,
for robbing such a king
of victory.

For eighteen summers
I have campaigned abroad,
following the fearless man
to redden the spear.
I shall have
no other battle-eager
lord,
nor shall I grow old.

Here Innsteinn will
sink to the ground,
wise, at the head
of the host’s commander.
Men will make this
part of their tales:
that King Half
died laughing.”

„Við ættum að ganga
allir upp á land,
þið bestu kappar,
frá skipum okkar,
láta konungssveitina
brenna
og svipta lið Ásmundar
lífinu.“
Konungur sagði:

„Helmingur okkar
úr þessum her
skal ganga í friði
upp frá sjónum.
Ásmundur hefur
boðið okkur
rauða hringa
eins og við viljum hafa.“
Innsteinn sagði:

„Þú sérð ekki allt
sem Ásmundur hefur í huga,
þessi konungur býr
yfir svikum.
Þú myndir, konungur,
ef við fengjum að ráða,
mági þínum
harla lítið treysta.“
Konungur sagði:

„Ásmundur hefur
svarið okkur
marga trúnaðareiða,
eins og menn vita.
Góður konungur mun ekki
rjúfa sættir
né svíkja annan konung
meðan grið standa.“
Innsteinn sagði:

„Óðinn er orðinn
þér of reiður,
þegar þú treystir Ásmundi
svona vel.
Hann mun svíkja
okkur alla,
nema þú varist
hættunni.“
Konungur sagði:

„Þig langar alltaf
að tala af ótta,
þessi konungur mun ekki
rjúfa sættir.
Þar eigum við gull
og dýrgripi,
rauða hringa,
úr búum hans.“
Innsteinn sagði:

„Hálfur, mig dreymdi,
— hugleiddu það, —
að eldur léki
um lið okkar,
erfitt væri
að komast þaðan út.
Hvað segir þú, konungur,
að sá draumur boði?“
Konungur sagði:

„Ég mun gefa hverjum
hjálm og brynju,
hverjum hraustum kappa
sem fylgir mér.
Það mun sýnast
sem eldur logi
hjá konungsmönnum
yfir höfðum þeirra.“
Innsteinn sagði:

„Aftur dreymdi mig,
í annað sinn:
Mér fannst á öxlum okkar
eldar brenna.
Ég efast nokkuð um
að það boði gott.
Hvað segir þú, konungur,
að sá draumur boði?“
Konungur sagði:

„Um herðar falla
þeim sem skipa sér í svínfylkingu,
hirðmönnum konungs,
gylltar brynjur.
Það mun á öxlum
vina konungs
skína svo bjart
sem eldur logi.“
Innsteinn sagði:

„Það dreymdi mig
í þriðja sinn,
að við værum komnir
niður í kaf.
Þarna mun mikið
vera í húfi.
Hvað segir þú, konungur,
að sá draumur boði?“
Konungur sagði:

„Nú hefur þessi
heimskutal staðið nógu lengi,
ég segi að ekkert
sé að marka slíkt.
Segðu ekki fleiri,
svo ég heyri,
drauma þína
það sem eftir er dagsins.“
Innsteinn sagði:

„Hlustið, Hrókar
og her konungs,
á orð mín,
og Útsteinn þriðji:
Göngum allir
upp frá ströndinni,
tökum ekkert tillit
til orða konungs um það.“
Útsteinn sagði:

„Við látum konunginn
hinn kappfúsa ráða,
sem leiðtoga hersins,
ferðum okkar.
Hættum, bróðir,
eins og honum líkar,
lífi okkar beggja
með hinum ágæta konungi.“
Innsteinn sagði:

„Konungur hefur hlýtt,
á ferðum okkar erlendis,
ráðum mínum
mörgum sinnum.
Nú segi ég að hann vilji
engu hlýða
af því sem ég segi,
síðan við komum hingað.“
Hálfur konungur gekk upp til bæjar Ásmundar konungs með helming liðs síns. Þar var mikill mannfjöldi fyrir. Veislan var íburðarmikil og drykkurinn svo sterkur að Hálfsrekkar sofnuðu fast. Ásmundur konungur og hirðin kveiktu í höllinni. Sá Hálfsrekka sem vaknaði fyrstur sá höllina nær fulla af reyk. Hann sagði: „Nú mun reykja um haukana okkar.“ Síðan lagðist hann niður og sofnaði. Þá vaknaði annar og sá að höllin stóð í ljósum logum og sagði: „Nú mun vax drjúpa af saxinu.“ Hann lagðist niður. Þá vaknaði Hálfur konungur. Hann stóð upp, vakti liðið og bað menn að vopnast. Þeir hlupu þá á veggina svo að festingarnar losnuðu af timburstokkunum. Þá sagði Innsteinn:

„Reykur liggur um haukana
í höll konungs,
búast má við að drjúpi
vax af söxunum.
Tími er kominn til að deila gulli
og dýrgripum,
hjálmum,
með Hálfsrekkum.

Nú vil ég
að Hálfur vakni;
þessir eldar eru ekki
kveiktir af skorti.
Þú átt, örláti konungur,
að endurgjalda mági þínum,
hinum grimmlynda,
gjafirnar.

Hrindum heilir á húfi
stafni hallarinnar.
Nú taka súlurnar
að færast í sundur.
Æ mun í minnum höfð,
meðan mannkyn lifir,
för Hálfsrekka
til herstjórans.

Göngum hart fram
og víkjum hvergi,
lið konungs verður
að berjast með söxum.
Þeir skulu sjálfir
bera á sér
blóðug sár
áður en átökunum lýkur.

Snúist skjótt,
þið glæstu kappar,
út úr eldinum
með örlátum konungi.
Enginn maður er til
sem lifir að eilífu.
Hinn örláti konungur mun ekki
óttast dauðann.“
Hér er sagt að Hálfur konungur og Hálfsrekkar hafi komist út úr eldinum og að Hálfur konungur og sveit hans hafi fallið fyrir ofurefli liðs. Innsteinn sagði þegar konungur var fallinn:

„Hér sá ég alla
fylgja einum,
jafnhraustlega,
konungssyninum.
Megum við hittast heilir
þegar við förum héðan,
lífið er ekki léttbærara
en dauðinn.“
Þá komu þeir Hálfsrekkar til bardaga sem höfðu verið við skipin. Þar féll stór hluti Hálfsrekka. Bardaginn stóð fram á nótt, þar til Innsteinn féll. Innsteinn sagði:

„Hrókur er fallinn
með konungi,
hinn hrausti, við fætur
leiðtoga hersins.
Við eigum Óðni
illt að gjalda,
því hann svipti slíkan konung
sigrinum.

Ég hef erlendis
í átján sumur
fylgt hugrökkum manni
til að rjóða spjót blóði.
Ég mun ekki annan
hafa að drottni,
orrustuglaðan,
né verða gamall.

Hér mun Innsteinn
hníga til jarðar,
hinn vitri, við höfuð
leiðtoga hersins.
Menn munu
segja frá því
að Hálfur konungur
dó hlæjandi.“