Frumheimild: „Hlöðskviða“

Ár kváðu Humla
Húnum ráða,
Gizur Gautum,
Gotum Angantý,
Valdarr Dönum,
en Völum Kíarr,
Alrekr inn frækni
enskri þjóðu.

Hlöðr var þar borinn
í Húnalandi
saxi ok með sverði,
síðri brynju,
hjalmi hringreifðum,
hvössum mæki,
mari vel tömum
á mörk inni helgu.

Hlöðr reið austan,
Heiðreks arfi;
kom hann at garði,
þar er Gotar byggja,
á Árheima,
arfs at kveðja;
þar drakk Angantýr
erfi Heiðreks.

Segg fann hann úti
fyr sal hávum
ok síðförlan
síðan kvaddi?
"Inn gakktu, seggr,
í sal hávan,
bið mér Angantý
andspjöll bera."
Sá gekk inn fyrir konungs borð ok kvaddi Angantý konung vel ok mælti síðan:

"Hér er Hlöðr kominn,
Heiðreks arfþegi,
bróðir þinn
inn böðskái;
mikill er sá maðr ungr
á mars baki,
vill nú, þjóðann,
við þik tala."

Rymr varð í ranni,
risu með góðum;
vildi hverr heyra,
hvat Hlöðr mælti
ok þat, er Angantýr
andsvör veitti.
Þá mælti Angantýr:

"Heill kom þú, Hlöðr,
Heiðreks arfi,
bróðir minn,
gakk á bekk sitja;
drekkum Heiðreks
hollar veigar
feðr okkrum
fyrstum manna,
vín eða mjöð,
hvárts þér vildra þykkir."
Þá kvað Hlöðr:

"Til annars vér
en öl at drekka
hingat fórum
[af Húna landi]
þigg-a-k, þjóðann,
þínar veigar.

Hafa vil ek halft allt,
þat er Heiðrekr átti,
al ok af oddi,
einum skatti,
kú ok af kalfi,
kvern þjótandi,
þý ok af þræli
ok þeira barni;

Hrís þat it mæra,
er Myrkvið heita,
gröf þá ina helgu,
er stendr á Goðþjóðu,
stein þann inn fagra,
er stendr á stöðum Danpar,
halfar herborgir,
þær er Heiðrekr átti,
lönd ok lýða
ok ljósa bauga."
Angantýr kvað:

"Bresta mun fyrr, bróðir,
in blikhvíta lind
ok kaldr geirr
koma við annan
ok margr gumi
í gras hníga,
áðr en Tyrfing
í tvau deilak
eða þér, Humlungr,
halfan arf látak.
12
Ek mun bjóða þér
bjartar vigrar,
fé ok fjölð meiðma,
sem þik fremst tíðir;
tolf hundruð gef ek þér manna,
tolf huhdruð gef ek þér mara,
tolf hundruð gef ek þér skálka,
þeira er skjöld bera.

Manni gef ek hverjum
margt at þiggja
annat æðra
en hann á at ráða;
mey gef ek hverjum
manni at þiggja,
men spenni ek hverri
meyju at halsi.

Mun ek um þik sitjanda
silfri mæla,
en ganganda þik
gulli steypa,
svá at á vega alla
velti baugar;
þriðjung Goðþjóðar, -
því skaltu ráða."
Gizurr Grýtingaliði, fóstri Heiðreks konungs, var þá með Angantý konungi. Hann var þá ofrgamall. Ok er hann heyrði boð Angantýs, þótti honum hann of mikit bjóða ok kvað þá:

"Þetta er þiggjanda
þýjar barni,
barni þýjar,
þótt sé borinn konungi;
þá hornungr
á haugi sat,
er öðlingr
arfi skipti."
Hlöðr reiddist nú mjök, er hann var þýbarn ok hornungr kallaðr, ef hann þægi boð bróður síns, ok sneri hann þá þegar í burt með alla sína menn, til þess er hann kom heim í Húnaland til Humla konungs, frænda síns, ok sagði honum, at Angantýr, bróðir hans, hefði synjat honum helmingaskiptis.
Humli spyrr nú allt tal þeira. Varð hann þá reiðr mjök, ef Hlöðr, dóttursonr hans, skyldi ambáttarsonr heita, ok kvað þá:

"Sitja skulu vér í vetr
ok sælliga lifa,
drekka ok dæma
dýrar veigar,
kenna Húnum
hervápn búa,
þau er fræknliga
skulum fram bera.

Vel skulum þér, Hlöðr,
herlið búa
ok framliga
fylki týja;
með tolf vetra mengi
ok tvævetrum fola,
svá skal Húna
her of samna."
Þenna vetr sátu þeir Humli ok Hlöðr um kyrrt. Um várit drógu þeir her saman svá mikinn, at aleyða var eftir vígra manna í Húnalandi....
Sem þessi herr kom saman, riðu þeir skóg þann, er Myrkviðr heitir, er skilr Húnaland ok Gotaland. En sem þeir kómu af skóginum, þá váru byggðir stórar ok vellir sléttir, ok á völlunum stóð borg ein fögr, en þar réð fyrir Hervör, systir Angantýs konungs, ok Ormarr, fóstri hennar. Váru þau sett þar til landgæzlu fyrir her Húna, ok höfðu þau þar mikit lið.
Þat var einn morgun í sólar upprás, at Hervör stóð upp á kastala einum yfir borgarhliði. Hon sá jóreyki stóra suðr til skógarins, svá at löngum fal sólina. Því næst sá hon glóa undir jóreyknum, sem á gull eitt liti, fagra skjöldu ok gulli lagða, gyllta hjalma ok hvítar brynjur. Sá hon þá, at þetta var herr Húna ok mikill fjölði. Hervör gekk ofan skyndiliga ok kallar lúðrsvein ok bað blása saman lið. Ok síðan mælti Hervör: "Takið vápn yður
ok búizk til orrostu, en þú, Ormarr, ríð í mót Húnum ok bjóð þeim orrostu fyrir borgarhliði inu syðra." Ormarr kvað:

"Skal ek víst ríða
ok rönd bera,
-- -- --
Gota þjóðum
gunni at heyja."
Þá reið Ormarr af borginni ok í mót hernum. Hann kallaði hátt ok bað þá ríða til borgarinnar, -- "ok úti fyrir borgarhliðinu suðr á völlinn -- þar býð ek yðr til orrostu. Bíði þeir þar annarra, er fyrr koma."
Nú reið Ormarr aftr til borgarinnar, ok var Hervör þá albúin ok allr herr. Riðu þau nú út af borginni með hernum móti Húnum, ok hófsk þar allmikil orrosta. En með því at Húnar hafa lið miklu meira, sneri mannfallinu í lið þeira Hervarar, ok um síðir fell Hervör ok mikit lið umhverfis hana.
En er Ormarr sá fall hennar, flýði hann ok allir þeir, er lífit þágu. Ormarr reið dag ok nótt, sem mest mátti hann, á fund Angantýs konungs í Árheima. ....
Og sem Ormarr kom fyrir Angantý konung, þá kvað hann:

"Sunnan em ek kominn
at segja spjöll þessi:
Sviðin er öll in mæra
Myrkviðar heiðr,
drifin öll Goðþjóð
gumna blóði.

Mey veit ek Heiðreks,
[fyr mækis eggjum],
systur þína,
svigna til jarðar;
hafa Húnar
hana fellda
ok marga aðra
yðra þegna.

Léttari gerðisk hon at böð
en við biðil ræða
eða í bekk at fara
at brúðar gangi."
Angantýr konungr, þá er hann heyrði þetta, brá hann grönum ok varð seint til
orða ok mælti þetta um síðir:

"Óbróðurliga vartu leikin,
in ágæta systir!"
Ok síðan leit hann yfir hirðina, ok var ekki margt liðs með honum. Hann kvað þá:
"Mjök várum vér margir,
er vér mjöð drukkum,
nú erum vér færi,
er vér fleiri skyldum.

Sé ek eigi mann
í mínu liði,
þótt ek biðja
ok baugum kaupa,
er muni ríða
ok rönd bera
ok þeira Húna
herlið finna."
Gizurr gamli sagði:

"Ek mun þik einkis
eyris krefja
né skjallanda
skarfs ór gulli;
þó mun ek ríða
ok rönd bera,
Húna þjóðum
herstaf bjóða."
.... Gizurr herklæddist með góðum hervápnum ok hljóp á hest sinn, sem ungr væri. Þá mælti hann til konungs:

"Hvar skal ek Húnum
hervíg kenna?"
Angantýr kvað:

"Kenndu at Dylgju
ok á Dúnheiði
ok á þeim öldnum
Jassarfjöllum;
þar oft Gotar
gunni háðu
ok fagran sigr
frægir vágu."
Nú reið Gizurr í brott ok þar til, er hann kom í her Húna. Hann reið eigi nær
en svá, at hann mátti tala við þá. Þá kallar hann hári röddu ok kvað:

"Felmtr er yðru fylki,
feigr er yðvarr vísi,
gnæfar yðr gunnfani,
gramr er yðr Óðinn.

Býð ek yðr at Dylgju
ok á Dúnheiði
orrostu undir
Jassarfjöllum,
hræsi yður
at há hverju,
ok láti svá Óðinn flein fljúga
sem ek fyrir mæli."
Þá er Hlöðr hafði heyrt orð Gizurar, þá kvað hann:

"Taki þér Gizur
Grýtingaliða,
mann Angantýs,
kominn af Árheimum."
Humli konungr sagði:
"Eigi skulum
árum spilla,
þeim er fara
einir saman."
Gizurr drap þá hest sinn með sporum ok reið á fund Angantýs konungs. .... Angantýr spyrr, hvat mikit lið Húnar hafa. Gizurr mælti: "Mikit er þeira mengi:

Sex ein eru
seggja fylki,
í fylki hverju
fimm þúsundir,
í þúsund hverri
þrettán hundruð,
í hundraði hverju
halir fjórtalðir."
Angantýr spyrr nú til Húna hers. Þá sendi hann alla vegu menn frá sér ok stefndi hverjum manni til sín, er honum vildi lið veita ok vápnum mætti valda. Fór hann þá á Dúnheiði með lið sitt, ok var þat allmikill herr. Kom þá á móti honum herr Húna, ok höfðu þeir lið hálfu fleira.
At öðrum degi hófu þeir sína orrostu ok börðust allan þann dag ok fóru at kveldi í herbúðir sínar. Þeir börðust svá átta daga, at höfðingjar váru enn heilir, en engi vissi manntal, hvat margt fell. En bæði dag ok nótt dreif lið til Angantýs af öllum vegum, ok þá kom svá, at hann hafði eigi færa fólk en í fyrstu. Varð nú orrostan enn ákafari. Váru Húnar allákafir ok sá þá sinn kost, at sú ein var lífs ván, ef þeir sigruðust, ok illt mundi Gota griða at biðja. Gotar vörðu frelsi sitt ok fóstrjörð fyrir Húnum, stóðu því fast, ok eggjaði hverr annan. Þá er á leið daginn, gerðu Gotar atgöngu svá harða, at fylkingar Húna svignuðu fyrir. Ok er Angantyýr sá þat, gekk hann fram ór skjaldborginni ok í öndverða fylking ok hafði í hendi Tyrfing ok hjó þá bæði menn ok hesta. Raufst þá skjaldborg fyrir Húna konungum, ok skiptust þeir bræðr höggum við. Þar fell Hlöðr ok Humli konungr, ok þá brast flótti á Húnum, en Gotar drápu þá. .... Angantýr konungr gekk þá at kanna valinn ok fann Hlöð, bróður sinn. Þá kvað hann:

"Bauð ek þér, bróðir,
basmir óskerðar,
fé ok fjölð meiðma,
sem þik fremst tíddi;
nú hefir þú hvárki
hildar at gjöldum
ljósa bauga
né land ekki.

Bölvat er okkr, bróðir,
bani em ek þinn orðinn;
þat mun æ uppi;
illr er dómr norna."

Long ago, they say, Humli
ruled the Huns,
Gizur the Geats,
Angantyr the Goths,
Valdar the Danes,
and Kiar the Romans,
Alrek the bold
the English people.

Hlod was born there
in the land of the Huns,
with knife and sword,
with a long coat of mail,
a helmet wound with rings,
a sharp blade,
a well-tamed horse,
in the sacred forest.

Hlod rode from the east,
Heidrek’s heir;
he came to the stronghold
where the Goths dwell,
to Arheim,
to claim his inheritance;
there Angantyr was drinking
the funeral feast for Heidrek.

He found a man outside
before the lofty hall,
and the far-travelled man
then greeted him:
“Go inside, man,
into the lofty hall;
ask Angantyr
to speak with me.”
The man went in before the king’s table, greeted King Angantyr courteously, and then said:

“Hlod has come here,
Heidrek’s heir,
your brother,
bold in battle;
tall is that young man
on his horse’s back;
now he wishes, king,
to speak with you.”

A din arose in the hall;
the nobles rose;
everyone wished to hear
what Hlod said
and what Angantyr
gave in answer.
Then Angantyr said:

“Welcome, Hlod,
Heidrek’s heir,
my brother;
come and sit on the bench.
Let us drink Heidrek’s
kindly funeral draughts,
to our father,
foremost of men,
wine or mead,
whichever you prefer.”
Then Hlod said:

“For another purpose
than drinking ale
we have come here
[from the land of the Huns].
I will not accept, king,
your drinks.

I want half of everything
that Heidrek owned,
of awl and spearpoint,
of every treasure,
of cow and calf,
the whirring millstone,
of bondwoman and thrall
and their child;

that renowned forest
which is called Mirkwood,
that sacred grave
which stands in Gothland,
that beautiful stone
which stands on the banks of the Danpar,
half the strongholds
that Heidrek owned,
lands and people
and shining rings.”
Angantyr said:

“Sooner, brother, will
the gleaming white shield split,
and cold spear
strike against spear,
and many a man
sink into the grass,
than I divide Tyrfing
in two,
or let you, Humli’s descendant,
have half the inheritance.
12
I will offer you
shining spears,
wealth and many treasures,
as much as you most desire;
twelve hundred men I give you,
twelve hundred horses I give you,
twelve hundred warriors I give you,
men who bear shields.

To each man I give
many things to receive,
other things more precious
than those he now possesses;
a maiden I give each
man to receive;
a necklace I fasten around each
maiden’s neck.

Around you as you sit
I will measure out silver,
and as you walk
I will shower you with gold,
so that on every side
rings roll about;
a third of Gothland—
that you shall rule.”
Gizur of the Grytingar, King Heidrek’s foster-father, was then with King Angantyr. He was very old by then. When he heard Angantyr’s offer, he thought he was offering too much, and said:

“This is worth accepting
for a bondwoman’s child,
a bondwoman’s child,
though born to a king;
the bastard then
sat on a burial mound
while the prince
divided the inheritance.”
Hlod now grew very angry at being called a bondwoman’s child and a bastard if he accepted his brother’s offer. He immediately turned away with all his men and travelled until he came home to the land of the Huns, to King Humli, his kinsman. He told him that Angantyr, his brother, had refused him an equal division.
Humli now learned all that they had said. He grew very angry that Hlod, his daughter’s son, should be called a slave-woman’s son, and then said:

“We shall stay here this winter
and live in comfort,
drink and discuss
precious draughts,
teach the Huns
to prepare weapons of war,
which we shall boldly
carry forward.

For you, Hlod, we shall
prepare an army,
and boldly
help you in battle;
with twelve-year-old boys
and two-year-old colts,
thus shall the Huns’
army be gathered.”
Humli and Hlod stayed quietly at home that winter. In spring they gathered so great an army that the land of the Huns was left entirely empty of fighting men....
When this army had assembled, they rode through the forest called Mirkwood, which separates the land of the Huns from the land of the Goths. When they emerged from the forest, there were large settlements and level plains, and on the plains stood a beautiful stronghold. Hervor, King Angantyr’s sister, and Ormar, her foster-father, ruled there. They had been stationed there to defend the country against the army of the Huns, and had a large force there.
One morning at sunrise, Hervor stood on a tower above the stronghold’s gate. She saw great clouds of dust from horses southward toward the forest, so that the sun was hidden for long stretches. Then she saw a gleam beneath the dust, as though she were looking at nothing but gold: beautiful shields overlaid with gold, gilded helmets, and bright coats of mail. She saw then that this was the army of the Huns, a vast multitude. Hervor hurried down, called the trumpeter, and told him to sound the assembly. Then Hervor said: “Take up your weapons and prepare for battle; and you, Ormar, ride out to meet the Huns and offer them battle before the southern gate of the stronghold.” Ormar said:

“I shall certainly ride
and bear a shield,
— — —
for the people of the Goths
to wage war.”
Then Ormar rode out of the stronghold to meet the army. He called loudly and told them to ride to the stronghold—“and outside the gate, southward on the plain—there I challenge you to battle. Let those who arrive first wait there for the others.”
Ormar now rode back to the stronghold, and Hervor and the whole army were fully prepared. They rode out of the stronghold with their army against the Huns, and a great battle began there. But because the Huns had a much larger force, the losses fell heavily on Hervor’s army, and at last Hervor fell, with many men around her.
When Ormar saw her fall, he fled, along with all those who survived. Ormar rode day and night, as fast as he could, to find King Angantyr at Arheim. ....
When Ormar came before King Angantyr, he said:

“From the south I have come
to tell these tidings:
burned is all the renowned
heath of Mirkwood,
all Gothland drenched
with the blood of men.

I know Heidrek’s daughter,
[beneath the sword’s edges],
your sister,
has sunk to the earth;
the Huns have
struck her down,
and many others
of your warriors.

More readily she went to battle
than to speak with a suitor
or to take her seat on the bench
at her wedding.”
When King Angantyr heard this, his lips drew back, and he was slow to speak. At last he said:

“You were treated without brotherly love,
my noble sister!”
Then he looked over his household warriors, and there were few men with him. He said:
“We were very many
when we drank mead;
now we are fewer,
when we should be more.

I see no man
among my followers,
though I ask
and offer rings in payment,
who will ride
and bear a shield
and seek out the Huns’
army.”
Old Gizur said:

“I will demand of you
not a single ounce of silver,
nor a clinking
piece of gold;
yet I will ride
and bear a shield,
to carry a challenge to war
to the people of the Huns.”
.... Gizur armed himself with good weapons of war and sprang onto his horse as though he were young. Then he said to the king:

“Where shall I summon the Huns
to battle?”
Angantyr said:

“Summon them to Dylgja
and to Dunheath
and to the ancient
Jassar Mountains;
there the Goths have often
waged war,
and won glorious victory,
renowned men in battle.”
Gizur now rode away until he reached the army of the Huns. He rode only close enough to speak to them. Then he called in a loud voice and said:

“Terror has seized your army;
your leader is doomed;
the battle-banner towers over you;
Odin is angry with you.

I challenge you at Dylgja
and on Dunheath
to battle beneath
the Jassar Mountains;
may corpses of you lie heaped
at every mound,
and may Odin let the spear fly
as I decree.”
When Hlod had heard Gizur’s words, he said:

“Seize Gizur
of the Grytingar,
Angantyr’s man,
who has come from Arheim.”
King Humli said:
“We must not
harm messengers
who travel
alone.”
Gizur then struck his horse with his spurs and rode to King Angantyr. .... Angantyr asked how large a force the Huns had. Gizur said: “Great is their host:

Six alone are
the armies of men;
in every army
five thousand;
in every thousand
thirteen hundred;
in every hundred
men counted fourfold.”
Angantyr now learned of the Huns’ army. Then he sent men out in every direction and summoned to him every man who was willing to aid him and able to wield weapons. He then went to Dunheath with his force, and it was a very large army. The army of the Huns came to meet him, and their force was half as large again.
The next day they began their battle and fought all that day, returning to their camps in the evening. They fought like this for eight days; the leaders were still unharmed, but no one knew the number of men who had fallen. Both day and night, men streamed to Angantyr from every direction, until he had no fewer men than at the beginning. The battle now grew still fiercer. The Huns fought with great fury, seeing that their only hope of life lay in victory, and that it would go badly for them to ask the Goths for quarter. The Goths were defending their freedom and native land against the Huns, and so stood firm, each urging the others on. As the day wore on, the Goths made so fierce an assault that the Huns’ ranks gave way before them. When Angantyr saw this, he stepped forward out of the shield-wall and into the opposing ranks, holding Tyrfing in his hand, and cut down both men and horses. The shield-wall around the Hunnish kings then broke, and the brothers exchanged blows. Hlod and King Humli fell there, and then the Huns broke into flight, while the Goths slaughtered them. .... King Angantyr then went to examine the slain and found Hlod, his brother. Then he said:

“I offered you, brother,
undiminished riches,
wealth and many treasures,
as much as you most desired;
now you have neither,
as the wages of battle,
shining rings
nor any land.

We are accursed, brother;
I have become your slayer;
this will live on forever;
evil is the Norns’ judgment.”

Fyrr á tímum var sagt að Humli
réði yfir Húnum,
Gissur yfir Gautum,
Angantýr yfir Gotum,
Valdar yfir Dönum,
en Kíar yfir Völum,
Alrekur hinn frækni
yfir ensku þjóðinni.

Hlöður fæddist þar
í Húnalandi
með sax og sverð,
síða brynju,
hjálm vafinn hringum,
hvassan mæki,
vel taminn hest
í skóginum helga.

Hlöður reið að austan,
erfingi Heiðreks;
hann kom að bænum
þar sem Gotar búa,
til Árheima,
að krefjast arfs;
þar hélt Angantýr
erfidrykkju Heiðreks.

Hann hitti mann úti
fyrir háum salnum
og ávarpaði síðan
þennan víðförla mann:
„Gakktu inn, maður,
í háan salinn,
biddu Angantý
að koma og tala við mig.“
Maðurinn gekk inn að borði konungs, heilsaði Angantý konungi vel og sagði síðan:

„Hér er Hlöður kominn,
erfingi Heiðreks,
bróðir þinn,
sá vígreifi;
tilkomumikill er þessi ungi maður
á hestbaki,
hann vill nú, konungur,
tala við þig.“

Gnýr varð í höllinni,
menn risu með höfðingjunum;
allir vildu heyra
hvað Hlöður sagði
og hverju Angantýr
svaraði.
Þá sagði Angantýr:

„Velkominn, Hlöður,
erfingi Heiðreks,
bróðir minn,
komdu og sestu á bekk;
drekkum Heiðreki til heiðurs
góðar veigar,
föður okkar,
öðrum mönnum fremri,
vín eða mjöð,
hvort sem þér líkar betur.“
Þá kvað Hlöður:

„Í öðrum erindum
en að drekka öl
komum við hingað
[frá Húnalandi];
ég þigg ekki, konungur,
veigarnar þínar.

Ég vil fá helming alls
sem Heiðrekur átti,
af al og vopnsoddi,
af hverjum fjársjóði,
af kú og kálfi,
af þjótandi kvörn,
af ambátt og þræli
og barni þeirra;

hinn fræga skóg,
sem heitir Myrkviður,
hina helgu gröf,
sem stendur í Goðþjóð,
hinn fagra stein,
sem stendur á bökkum Danpar,
helming herborganna
sem Heiðrekur átti,
landa og þegna
og bjartra hringa.“
Angantýr kvað:

„Fyrr mun, bróðir,
bjartur hvítur skjöldur bresta
og kaldur geir
rekast á annan
og margur maður
falla í grasið
en ég skipti Tyrfingi
í tvennt
eða láti þig, Humlungur,
fá hálfan arfinn.
12
Ég skal bjóða þér
björt spjót,
fé og fjölda gersema,
það sem þig langar mest í;
tólf hundruð manna gef ég þér,
tólf hundruð hesta gef ég þér,
tólf hundruð þjóna gef ég þér,
þeirra sem bera skjöld.

Hverjum manni gef ég
margt að þiggja,
hvað öðru dýrmætara
en það sem hann á fyrir;
hverjum manni gef ég
mey að þiggja,
og hálsmen spenni ég
um háls hverrar meyjar.

Ég mun mæla silfur
allt í kringum þig sitjandi,
en þegar þú gengur
steypa yfir þig gulli,
svo að í allar áttir
velti hringar;
þriðjungi Goðþjóðar,
þeim skaltu ráða.“
Gissur Grýtingaliði, fóstri Heiðreks konungs, var þá hjá Angantý konungi. Hann var þá orðinn mjög gamall. Þegar hann heyrði boð Angantýs fannst honum hann bjóða allt of mikið og kvað þá:

„Þetta má barn ambáttar
vel þiggja,
ambáttar barn,
þótt konungur sé faðir þess;
þá sat launsonurinn
á haugi
þegar konungssonurinn
skipti arfinum.“
Hlöður reiddist nú mjög að vera kallaður ambáttarbarn og launsonur ef hann þægi boð bróður síns. Hann sneri þegar burt með alla menn sína og hélt heim til Húnalands, til Humla konungs, frænda síns, og sagði honum að Angantýr, bróðir hans, hefði neitað honum um helmingaskipti.
Humli spurði nú út í allt samtal þeirra. Hann varð mjög reiður yfir því að Hlöður, dóttursonur hans, skyldi vera kallaður ambáttarsonur og kvað þá:

„Við skulum sitja hér í vetur
og lifa sælir,
drekka og meta
dýrar veigar,
kenna Húnum
að búa hervopn
sem við skulum af hreysti
bera fram.

Vel skulum við, Hlöður,
búa þér her
og af kappi
veita herliðinu styrk;
með tólf ára drengjum
og tveggja vetra folum
skal þannig safna
her Húna.“
Þennan vetur sátu Humli og Hlöður um kyrrt. Um vorið söfnuðu þeir svo miklum her að enginn vopnfær maður var eftir í Húnalandi …
Þegar herinn var saman kominn riðu þeir um skóginn sem heitir Myrkviður og skilur að Húnaland og Gotaland. Þegar þeir komu úr skóginum voru þar miklar byggðir og sléttir vellir. Á völlunum stóð fögur borg, og þar réðu Hervör, systir Angantýs konungs, og Ormar, fóstri hennar. Þau höfðu verið sett þar til að verja landið gegn her Húna og höfðu mikið lið.
Einn morgun við sólarupprás gekk Hervör upp í turn yfir borgarhliðinu. Hún sá mikil rykský eftir hesta suður við skóginn, svo að löngum huldu þau sólina. Því næst sá hún glampa undir rykskýinu eins og þar væri eintómt gull: fagra, gullbúna skildi, gyllta hjálma og hvítar brynjur. Hún sá þá að þetta var her Húna, afar fjölmennur. Hervör gekk í skyndi niður, kallaði á lúðrasvein og bað hann að blása liðið saman. Síðan sagði Hervör: „Takið vopnin ykkar og búist til bardaga, en þú, Ormar, ríður á móti Húnum og býður þeim til bardaga fyrir sunnan borgarhliðið.“ Ormar kvað:

„Vissulega skal ég ríða
og bera skjöld,
— — —
fyrir Gota þjóð
til að heyja stríð.“
Þá reið Ormar úr borginni á móti hernum. Hann kallaði hátt og bað þá að ríða til borgarinnar: „Og fyrir utan borgarhliðið, suður á völlinn — þar býð ég ykkur til bardaga. Þeir sem koma fyrst bíði þar hinna.“
Nú reið Ormar aftur til borgarinnar og var Hervör þá albúin með allan herinn. Þau riðu út úr borginni með herinn á móti Húnum og hófst þar mjög hörð orrusta. En þar sem Húnar voru miklu liðfleiri varð mannfallið meira í liði Hervarar og að lokum féll Hervör ásamt miklu liði umhverfis hana.
Þegar Ormar sá hana falla flýði hann ásamt öllum þeim sem héldu lífi. Ormar reið dag og nótt eins hratt og hann gat á fund Angantýs konungs í Árheimum. …
Þegar Ormar kom fyrir Angantý konung kvað hann:

„Ég er kominn að sunnan
til að færa þessi tíðindi:
öll er sviðin hin fræga
Myrkviðarheiði,
öll Goðþjóð drifin
blóði manna.

Ég veit að dóttir Heiðreks,
[fyrir sverðseggjum],
systir þín,
hefur hnigið til jarðar;
Húnar hafa
fellt hana
og marga aðra
af þegnum ykkar.

Fúsari var hún til bardaga
en að ræða við biðil
eða setjast á bekk
við brúðkaup sitt.“
Þegar Angantýr konungur heyrði þetta kipraði hann varirnar og kom lengi ekki upp orði. Að lokum sagði hann:

„Óbróðurlega var farið með þig,
ágæta systir!“
Síðan leit hann yfir hirðina, en hann hafði ekki mikið lið hjá sér. Hann kvað þá:
„Við vorum mjög margir
þegar við drukkum mjöð,
nú erum við færri
þegar við þyrftum að vera fleiri.

Ég sé engan mann
í liði mínu,
þótt ég bæði hann
og byði hringum fyrir,
sem muni ríða
og bera skjöld
og leita á fund
hers þessara Húna.“
Gissur gamli sagði:

„Ég mun ekki krefja þig
um einn einasta eyri
né gjallandi
skarf úr gulli;
þó skal ég ríða
og bera skjöld,
færa Húna þjóð
herboð.“
… Gissur klæddist góðum herklæðum og stökk á bak hesti sínum eins og ungur væri. Þá sagði hann við konung:

„Hvar á ég að vísa Húnum
á vígvöll?“
Angantýr kvað:

„Vísaðu þeim að Dylgju
og á Dúnheiði
og að hinum fornu
Jassarfjöllum;
þar háðu Gotar
oft bardaga
og frægir unnu
fagran sigur.“
Nú reið Gissur burt og hélt áfram þar til hann kom að her Húna. Hann reið ekki nær en svo að hann gæti talað við þá. Þá kallaði hann hárri röddu og kvað:

„Skelfdur er herinn ykkar,
feigur er konungur ykkar,
orrustufáninn gnæfir yfir ykkur,
Óðinn er ykkur reiður.

Ég býð ykkur að Dylgju
og á Dúnheiði
til bardaga undir
Jassarfjöllum,
hræ ykkar verði hrúgað
á hvern hól,
og láti Óðinn spjótið fljúga
svo sem ég mæli fyrir.“
Þegar Hlöður hafði heyrt orð Gissurar kvað hann:

„Handtakið Gissur
Grýtingaliða,
mann Angantýs,
kominn frá Árheimum.“
Humli konungur sagði:
„Ekki skulum við
vinna sendimönnum mein,
þeim sem fara
einir síns liðs.“
Gissur rak þá spora í hest sinn og reið á fund Angantýs konungs. … Angantýr spurði hversu mikið lið Húnar hefðu. Gissur sagði: „Mikill er mannfjöldinn hjá þeim:

Sex eru alls
fylkingar manna,
í hverri fylkingu
fimm þúsundir,
í hverri þúsund
þrettán hundruð,
í hverju hundraði
menn taldir fjórum sinnum.“
Angantýr spurði nú frétta af her Húna. Þá sendi hann menn í allar áttir og kallaði til sín hvern þann sem vildi veita honum lið og gat beitt vopnum. Síðan fór hann á Dúnheiði með lið sitt og var það allmikill her. Þar kom her Húna á móti honum og höfðu þeir helmingi meira lið.
Daginn eftir hófu þeir orrustu, börðust allan daginn og héldu um kvöldið í herbúðir sínar. Þeir börðust þannig í átta daga og voru höfðingjarnir enn ómeiddir, en enginn vissi tölu þeirra sem féllu. Bæði dag og nótt streymdi lið til Angantýs úr öllum áttum og kom svo að hann hafði ekki færri menn en í upphafi. Orrustan varð nú enn harðari. Húnar börðust af mikilli ákefð og sáu að eini kostur þeirra til að halda lífi væri að sigra, því erfitt yrði að biðja Gota um grið. Gotar vörðu frelsi sitt og föðurland gegn Húnum, stóðu því fastir fyrir og hvatti hver annan. Þegar leið á daginn gerðu Gotar svo harða atlögu að fylkingar Húna létu undan. Þegar Angantýr sá það gekk hann fram úr skjaldborginni og fremst í fylkinguna, með Tyrfing í hendi, og hjó bæði menn og hesta. Þá rofnaði skjaldborgin fyrir konungum Húna og bræðurnir skiptust á höggum. Þar féllu Hlöður og Humli konungur. Þá brustu Húnar á flótta en Gotar drápu þá. … Angantýr konungur gekk þá að skoða hina föllnu og fann Hlöð, bróður sinn. Þá kvað hann:

„Ég bauð þér, bróðir,
óskerta fjársjóði,
fé og fjölda gersema,
það sem þig langaði mest í;
nú hefurðu í laun
fyrir bardagann
hvorki bjarta hringa
né nokkurt land.

Bölvun hvílir á okkur, bróðir,
ég er orðinn bani þinn;
þess mun ætíð minnst;
illur er dómur nornanna.“