Frumheimild: „Hávamál“

Hávamál

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

1

Allar dyr
skal skoða vel
áður en gengið er inn,
og líta vandlega um sig,
því að aldrei er víst
hvar óvinir
sitja fyrir inni.

2

Heilir séu gestgjafarnir!
Gestur er kominn inn,
hvar á hann að sitja?
Mjög óþolinmóður er sá
sem við dyrnar þarf
að reyna að afla sér virðingar.

3

Elds þarfnast sá
sem er kominn inn
og er kaldur um hnén;
matar og klæða
þarfnast maður
sem hefur farið yfir fjöll.

4

Vatns þarfnast sá
sem kemur til máltíðar,
handklæðis og hlýlegra móttaka,
góðrar framkomu,
ef hann gæti fengið hana,
samræðna og þess að á hann sé hlustað.

5

Vits þarfnast sá
sem fer víða;
heima er allt auðvelt;
að athlægi verður sá
sem ekkert kann
og situr meðal viturra manna.

6

Af eigin viti
á maður ekki að hrósa sér,
heldur gæta sín í hvívetna;
þegar vitur og þögull maður
kemur heim til annarra,
verður hinn varkári sjaldan fyrir skaða,
því að traustari vin
eignast maður aldrei
en mikla skynsemi.

7

Varkár gestur
sem kemur til máltíðar
situr hljóður og hlustar,
leggur við eyrun
og horfir í kringum sig;
þannig kannar hver vitur maður aðstæður.

8

Sæll er sá
sem aflar sér
lofs og velvildar;
erfiðara er að treysta á það
sem maður þarf að sækja
í brjóst annarra.

9

Sæll er sá
sem sjálfur býr yfir
lofi og viti meðan hann lifir;
því að slæm ráð
hefur maður oft fengið
úr brjósti annarra.

10

Betri byrði
ber maður ekki með sér á leið
enda er mikil skynsemi;
betri en auður
þykir hún á ókunnum stað;
hún er athvarf þess sem er í nauðum.

11

Betri byrði
ber maður ekki með sér á leið
enda er mikil skynsemi;
verra veganesti
ber hann ekki yfir land
enda er óhófleg bjórdrykkja.

12

Ekki er bjór
jafngóður og menn
segja hann vera,
því að þeim mun minna ræður
maður yfir huga sínum
sem hann drekkur meira.

13

Óminnishegri heitir sá
sem vofir yfir drykkjuveislum;
hann stelur viti manna;
fjöðrum þess fugls
var ég fjötraður
heima hjá Gunnlöðu.

14

Drukkinn varð ég,
ofurölvi varð ég
hjá hinum fróða Fjalari;
best fer drykkjan þá
þegar hver maður endurheimtir
vit sitt.

15

Þögult og hugult
á konungsbarn að vera
og djarft í bardaga;
glaður og kátur
á hver maður að vera
þar til dauðann ber að.

16

Huglaus maður
heldur að hann muni lifa að eilífu
ef hann forðast bardaga;
en ellin gefur
honum engan frið,
þótt spjótin geri það.

17

Afglapinn glápir
þegar hann kemur í heimsókn,
þvaðrar eða þegir;
um leið
og hann fær sér sopa
kemur innræti mannsins í ljós.

18

Sá einn veit
sem fer víða
og hefur ferðast mikið,
hvers konar hugur
stýrir hverjum manni,
svo fremi hann hafi vit á að greina það.

19

Ekki skal maður halda lengi á drykkjarkerinu,
drekki þó mjöð í hófi,
tali af viti eða þegi;
enginn maður
álasar þér fyrir þá ókurteisi
að þú gangir snemma til svefns.

20

Gráðugur maður,
ef hann kann sér ekki hóf,
étur sér til heilsutjóns;
oft verður maginn
að athlægi heimskum manni
þegar hann kemur meðal viturra.

21

Hjarðirnar vita
hvenær þær eiga að fara heim
og hætta þá að bíta gras;
en heimskur maður
kann aldrei
að meta hvað maganum er nóg.

22

Vesæll maður
og illa skapi farinn
hlær að öllu;
það veit hann ekki,
sem hann þyrfti að vita,
að sjálfur er hann ekki gallalaus.

23

Heimskur maður
vakir allar nætur
og hugsar um allt mögulegt;
hann er svo þreyttur
þegar morgunninn kemur,
en áhyggjurnar allar óbreyttar.

24

Heimskur maður
heldur að allir séu vinir sínir
sem brosa við honum;
hann tekur ekki eftir því,
þótt þeir tali illa um hann,
þegar hann situr meðal viturra manna.

25

Heimskur maður
heldur að allir séu vinir sínir
sem brosa við honum;
þá kemst hann að því,
þegar hann kemur á þing,
að fáir tala máli hans.

26

Heimskur maður
þykist vita allt
þegar hann situr einn í sínu horni;
en hann veit ekki
hverju hann á að svara
þegar menn reyna á vit hans.

27

Heimskum manni,
sem kemur meðal fólks,
er best að þegja;
enginn veit þá
að hann kann ekkert,
nema hann tali of mikið;
sá maður veit ekki,
sem ekkert veit,
hvenær hann talar of mikið.

28

Sá þykist fróður
sem kann að spyrja
og svara líka;
engu geta menn
haldið leyndu
sem berst manna á milli.

29

Sá sem aldrei þegir
segir ótal
marklaus orð;
hröð tunga,
ef henni er ekki haldið í skefjum,
talar sér oft til ógæfu.

30

Ekki skal maður
hafa annan að athlægi,
þótt hann komi í heimsókn;
margur þykist fróður
ef hann er einskis spurður
og fær að sitja þurr á skinninu.

31

Sá gestur þykist vitur
sem leggur á flótta
eftir að hafa hæðst að öðrum gesti;
sá veit ekki gjörla,
sem glottir yfir matnum,
hvort hann glensast meðal óvina.

32

Margir menn
eru hver öðrum velviljaðir,
en lenda í deilum við máltíð;
það mun alltaf
verða mönnum til sundurþykkju
að gestur æsi annan gest.

33

Oft ætti maður
að fá sér mat snemma
áður en hann fer í heimsókn;
annars situr hann og hangir,
lætur eins og hann sé soltinn
og getur lítils spurt.

34

Mikill krókur
er til slæms vinar,
þótt hann búi við veginn,
en til góðs vinar
liggja beinar leiðir,
þótt hann búi fjær.

35

Halda skal áfram,
gestur á ekki að vera
að eilífu á sama stað;
kær gestur verður leiður
ef hann situr lengi
heima hjá öðrum.

36

Betra er að eiga bú,
þótt lítið sé;
heima er hver maður húsbóndi;
þótt hann eigi aðeins tvær geitur
og hús með tágum í þakinu,
er það þó betra en að betla.

37

Betra er að eiga bú,
þótt lítið sé;
heima er hver maður húsbóndi;
hjartað blæðir í þeim
sem þarf að biðja sér
matar í hvert mál.

38

Frá vopnum sínum
á maður ekki úti á víðavangi
að ganga eitt skref,
því að aldrei er víst
hvenær maður þarf á spjóti að halda
á ferðum sínum.

39

Ég hef engan mann fundið svo örlátan
eða svo gjafmildan á mat
að honum væri ekki kærkomið að þiggja,
né svo fastheldinn
á fé sitt
að honum mislíkaði endurgjald fyrir gjöf.

40

Fjár síns,
sem hann hefur aflað,
á maður ekki að neita sér um að njóta;
oft sparar hann handa óvini
það sem hann ætlaði vini;
margt fer verr en menn ætla.

41

Með vopnum og klæðum
skulu vinir gleðja hver annan;
það sést á þeim sjálfum;
þeir sem gefa og endurgjalda
eru lengst vinir,
ef allt gengur vel.

42

Vini sínum
á maður að vera vinur
og gjalda gjöf með gjöf;
hlátri skulu menn
mæta með hlátri,
en lygi með svikum.

43

Vini sínum
á maður að vera vinur,
honum og vini hans;
en enginn maður
ætti að vera vinur
vinar óvinar síns.

44

Ef þú átt vin,
sem þú treystir vel,
og vilt njóta góðs af honum,
skaltu deila með honum hugsunum þínum
og skiptast á gjöfum,
fara oft að hitta hann.

45

Ef þú átt annan,
sem þú treystir illa,
en vilt þó njóta góðs af honum,
skaltu tala fallega við hann,
en hafa svik í huga
og gjalda lygi með svikum.

46

Sama gildir um þann
sem þú treystir illa
og grunar um græsku:
þú skalt brosa við honum
og dylja hug þinn í tali;
endurgjaldið skal vera gjöfinni líkt.

47

Ungur var ég forðum,
ferðaðist einn saman,
þá villtist ég af leið;
ríkur þóttist ég
þegar ég fann annan mann;
maður er manns gleði.

48

Örlátir og hugrakkir
menn lifa best,
ala sjaldan á sorg;
en huglaus maður
óttast hvaðeina,
og nískur maður sér alltaf eftir gjöfum.

49

Fötin mín
gaf ég úti á velli
tveimur trémönnum;
þeir þóttust menn með mönnum
þegar þeir höfðu fengið klæði;
niðurlægður er nakinn maður.

50

Furan visnar
sem stendur ein á berangri;
hvorki börkur né barr skýlir henni;
þannig er sá maður
sem enginn ann.
Til hvers ætti hann að lifa lengi?

51

Heitari en eldur
brennur vináttan milli slæmra vina
í fimm daga,
en hún slokknar
þegar sá sjötti kemur,
og allur vinskapurinn versnar.

52

Ekki þarf maður
að gefa aðeins stórgjafir;
oft aflar lítið sér lofs;
með hálfum brauðhleif
og hallandi drykkjarkerinu
fékk ég mér félaga.

53

Litlir eru sandarnir,
lítil eru höfin,
litlir eru hugir manna;
því að allir menn
urðu ekki jafnvitir;
alls staðar er fólk aðeins hálfviturt.

54

Hóflega vitur
ætti hver maður að vera,
aldrei of vitur;
þeir menn eiga
ánægjulegasta ævi
sem vita hæfilega margt.

55

Hóflega vitur
ætti hver maður að vera,
aldrei of vitur;
því að hjarta viturs manns
verður sjaldan glatt
ef eigandinn veit allt.

56

Hóflega vitur
ætti hver maður að vera,
aldrei of vitur;
enginn ætti að vita
örlög sín fyrir fram;
þá er hugurinn lausastur við sorg.

57

Viðarbútur kviknar af viðarbúti
og brennur þar til hann er uppbrunninn;
eldur kviknar af eldi;
maður verður öðrum manni
kunnur af samræðum,
en af þögn verður hann heimskur.

58

Snemma skal sá rísa
sem vill hafa af öðrum
fé eða líf;
sjaldan fær liggjandi úlfur
lær að éta,
né sofandi maður sigur.

59

Snemma skal sá rísa
sem hefur fáa í vinnu
og ganga til verka sinna;
margt tefur þann
sem sefur á morgnana;
hálfur auðurinn er fólginn í atorku.

60

Af þurrum eldiviði
og birkiberki sem geymdur er undir þaki
þarf maður að kunna sér mát,
og af þeim viði
sem getur enst honum
um hríð og heilt misseri.

61

Þveginn og saddur
skal maður ríða á þing,
þótt hann sé ekki sérlega vel klæddur;
enginn skammist sín
fyrir skó sína og buxur,
né heldur hest sinn,
þótt hann eigi ekki góðan hest.

62

Örninn gægist og teygir fram höfuðið
þegar hann kemur til sjávar,
yfir hið forna haf;
þannig er maður
sem kemur í fjölmenni
og á fáa sem tala máli hans.

63

Spyrja og segja frá
skal hver fróður maður
sem vill teljast vitur;
einn má vita,
en ekki annar,
allir vita ef þrír vita.

64

Valdi sínu
skal hver hygginn maður
beita í hófi;
það finnur hann,
þegar hann kemur meðal hraustra manna,
að enginn er alltaf allra vaskastur.

65

-- -- -- --
Fyrir þau orð
sem maður segir öðrum
fær hann oft endurgjald.

66

Alltof snemma
kom ég á marga staði,
en of seint á suma;
bjórinn var drukkinn,
sums staðar enn óbruggaður,
sjaldan fær óvelkominn maður drykk.

67

Hér og þar
væri mér boðið heim
ef ég þyrfti ekki mat á matmálstímum,
eða hengdi upp tvö læri
heima hjá tryggum vini
þar sem ég hefði etið eitt.

68

Eldur er bestur
fyrir mannfólkið
og að sjá sólina,
góð heilsa,
ef maður fær notið hennar,
og að lifa án lasta.

69

Enginn er alls vesæll
þótt heilsan sé slæm;
sumur gleðst yfir sonum,
sumur yfir ættingjum,
sumur yfir miklum auði,
sumur yfir góðum verkum.

70

Betra er að vera lifandi
en að vera dauður,
sá lifandi getur enn eignast kú;
ég sá eld brenna
á heimili auðugs manns,
en sjálfur lá hann dauður úti við dyrnar.

71

Haltur maður ríður hesti,
einhentur rekur hjörð,
heyrnarlaus berst og dugar vel,
betra er að vera blindur
en brenndur á líkbáli,
enginn hefur gagn af líki.

72

Betra er að eiga son,
þótt hann fæðist seint,
eftir dauða föður síns;
sjaldan standa minningarsteinar
nærri vegi
nema ættingi reisi þá eftir ættingja.

73

Tveir geta ráðið við einn,
tungan getur kostað höfuðið;
undir hverjum loðfeldi
á ég von á hnefa.

74

Nóttinni fagnar
sá sem treystir á nestið sitt,
stuttar eru rár skipsins;
óstöðug er haustnóttin;
margt veðra verður
á fimm dögum,
enn fleira á mánuði.

75

Sá veit ekki,
sem ekkert veit,
að auður gerir marga að fíflum;
einn er auðugur,
annar fátækur,
enginn skyldi áfellast hann fyrir það.

76

Búfé deyr,
ættingjar deyja,
sjálfur deyr maður líka,
en gott orðspor
deyr aldrei
þeim sem ávinnur sér það.

77

Búfé deyr,
ættingjar deyja,
sjálfur deyr maður líka,
eitt veit ég
að deyr aldrei:
dómurinn um hvern látinn mann.

78

Fullar fjárgirðingar
sá ég hjá sonum Fitjungs,
nú bera þeir betlistaf;
auður hverfur
á augabragði,
hann er ótryggastur vina.

79

Heimskur maður,
ef honum tekst að eignast
fé eða ástir konu,
fyllist af hroka,
en mannvit hans vex aldrei,
hann sekkur æ dýpra í sjálfsblekkingu.

80

Það kemur í ljós
þegar þú spyrð rúnirnar
sem eiga guðlegan uppruna,
þær sem hin voldugu goð sköpuðu
og hinn mikli þulur litaði,
að best er að þegja.

81

Daginn skal lofa að kvöldi,
konu þegar hún hefur verið brennd á líkbáli,
sverð þegar það hefur verið reynt,
stúlku þegar hún er gift,
ís þegar yfir hann er komið,
bjór þegar hann hefur verið drukkinn.

82

Í vindi skal höggva við,
í góðu veðri róa á sjó,
í myrkri ræða við stúlku,
mörg eru augu dagsins;
af skipi skal krefjast hraða,
en af skildi verndar,
af sverði högga,
en af stúlku kossa.

83

Við eld skal drekka bjór,
en renna sér á ísi,
kaupa magran hest,
en ryðgað sverð,
fóðra hestinn heima,
en hundinn á bænum.
II.

84

Orðum stúlku
skyldi enginn trúa
né því sem kona segir,
því á snúningshjóli
voru hjörtu þeirra sköpuð
og brigðlyndi sett þeim í brjóst.

85

Boga sem brestur,
loga sem brennur,
úlfi sem gapir,
kráku sem krunkar,
svíni sem rýtur,
rótarlausu tré,
sjó sem rís,
katli sem sýður,

86

Spjóti á flugi,
öldu sem brotnar,
ís sem fraus á einni nóttu,
snáki sem liggur í hring,
ástaryrðum brúðar í rúminu
eða brotnu sverði,
leikjum bjarnar
eða konungsbarni.

87

Sjúkum kálfi,
þræl sem fer sínu fram,
fögrum loforðum völvu,
nýföllnum mönnum á vígvelli.

88

Akri sem sáð er snemma
skyldi enginn treysta
né syni of snemma;
veður ræður afdrifum akurs,
en vitið afdrifum sonar;
hvort tveggja er óvissu háð.

89

Þeim sem drap bróður þinn,
þótt þú mætir honum á vegi,
hálfbrunnu húsi,
eldfljótum hesti,
— hesturinn er ónýtur
ef einn fótur brotnar —,
enginn skyldi vera svo öruggur með sig
að hann treysti öllu þessu.

90

Ást þeirra kvenna
sem hyggja á svik
er eins og að aka óskaflajárnuðum hesti
á hálum ísi,
fjörugum, tveggja vetra
og illa tömdum,
eða sigla í ofsaveðri
skipi án stýris,
eða að haltur maður reyni að veiða
hreindýr á fjalli í leysingum.

91

Berum orðum tala ég nú,
því ég þekki hvort tveggja,
brigðull er hugur karla til kvenna;
þá mælum við fegurst
þegar við hyggjum á svik;
það tælir jafnvel viturt fólk.

92

Fallega skal tala
og fé bjóða
sá sem vill vinna ást konu,
lofa fegurð
hinnar fögru stúlku;
sá hlýtur ást sem biðlar.

93

Enginn skyldi
nokkurn tíma áfellast
annan fyrir ást;
oft hrífur vitran mann,
þótt heimskingja hrífi ekki,
fegurð sem vekur losta.

94

Enginn skyldi
áfellast annan
fyrir það sem hendir marga;
því hið volduga ástarafl
gerir vitra menn
að heimskingjum.

95

Hugurinn einn veit
hvað býr hjartanu nærri,
maður þekkir einn sinn eigin hug;
enginn sjúkdómur er verri
fyrir vitran mann
en að geta engu unað.

96

Það reyndi ég
þegar ég sat í reyrnum
og beið þeirrar sem ég þráði;
öllu holdi mínu og hjarta
elskaði ég hina vitru stúlku;
en samt fékk ég hana ekki.

97

Dóttur Billings
fann ég sofandi í rúmi,
hvíta sem sól;
öll sæla jarls
þótti mér einskis virði
nema fá að lifa með henni.

98

„Nær kvöldi
skaltu koma, Óðinn,
ef þú vilt vinna ást mína;
allt fer í óefni
nema við ein vitum
af slíkri synd okkar.“

99

Aftur sneri ég
og þóttist elskaður,
fór frá sælu sem mér virtist vís;
ég hugði
að ég myndi öðlast
alla ást hennar og yndi.

100

Þegar ég kom næst
var allur hinn vasklegi
hópur vígamanna vakandi,
með logandi ljós
og brugðin vopn;
þannig var mér vísað á raunalega leið.

101

Nær morgni,
þegar ég kom enn aftur,
svaf allt fólkið í salnum;
einn hund fann ég þá
bundinn í rúmi
hinnar góðu konu.

102

Margar góðar stúlkur eru,
ef grannt er skoðað,
brigðular í hug til karla;
það reyndi ég
þegar ég freistaði með brögðum
að tæla hina ráðsnjöllu konu;
hvers kyns háðung
bjó hin vitra stúlka mér,
og ekkert fékk ég af þeirri konu.
III.

103

Maður sé glaður heima
og kátur við gesti,
en skal gæta sín af hyggindum,
minnugur og málgefinn,
ef hann vill verða margs vís,
oft skal hann nefna það sem gott er;
reginfífl er sá kallaður
sem fátt kann að segja,
það er einkenni heimskingjans.

104

Gamla jötuninn heimsótti ég,
nú er ég kominn aftur;
lítið fékk ég þar með þögninni;
mörgum orðum
mælti ég mér til framdráttar
í sölum Suttungs.

105

Gunnlöð gaf mér,
þar sem ég sat á gullnum stóli,
drykk af hinum dýrmæta miði;
ill laun
lét ég hana fá
fyrir einlæga ást sína
og þunga hjartans þrá.

106

Oddinn á Rata
lét ég ryðja mér rúm
og naga sig gegnum grjótið;
yfir mér og undir
lágu leiðir jötna;
þannig lagði ég höfuðið að veði.

107

Útlitið sem ég aflaði mér dýru verði
hef ég nýtt mér vel,
fátt skortir þann sem er fróður,
því Óðrerir
er nú kominn upp
að jaðri helgidóms mannanna.

108

Ég efast um
að ég væri enn kominn
úr görðum jötna
ef ég hefði ekki notið Gunnlaðar,
hinnar góðu konu
sem lagði handlegginn yfir mig.

109

Daginn eftir
gengu hrímþursar
til að spyrja Hár ráða
inn í höll hans;
þeir spurðu eftir Bölverki,
hvort hann væri kominn til goðanna
eða Suttungur hefði drepið hann.

110

Á hring hygg ég
að Óðinn hafi svarið eið;
hvernig er hægt að treysta heitum hans?
Hann skildi Suttung eftir svikinn
um drykkinn
og Gunnlöð grátandi.
IV.

111

Tími er kominn til að kveða
úr stóli þularins
við Urðarbrunn;
ég horfði og þagði,
ég horfði og hugsaði,
ég hlustaði á mál manna;
ég heyrði rætt um rúnir,
og ekki var þagað um ráð
við höll Hárs,
í höll Hárs,
ég heyrði þetta sagt:

112

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
rístu ekki upp á nóttunni
nema þú sért á verði
eða þurfir að fara út að hægja þér.

113

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
í faðmi göldróttarar konu
skaltu ekki sofa
svo hún vefji þig örmum og fótum.

114

Hún veldur því
að þú sinnir hvorki
þingi né málefnum konungs;
þú vilt hvorki mat
né gleði af samvistum við aðra,
sorgmæddur leggstu til svefns.

115

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
konu annars manns
skaltu aldrei tæla
til leynilegra ásta við þig.

116

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
um fjall eða fjörð,
ef þig langar að fara,
sjáðu þér vel fyrir nesti.

117

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
illan mann
skaltu aldrei láta
vita af óförum þínum,
því af illum manni
færðu aldrei
umbun fyrir góðan hug.

118

Ég sá orð illrar konu
særa mann
mjög djúpt;
svikul tunga
varð honum að bana,
þótt engar sannar sakir væru á hann.

119

Ég ræð þér, Loddfáfnir,
að taka ráðum mínum;
þú munt njóta þeirra ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
ef þú átt vin
sem þú treystir vel,
farðu oft að hitta hann,
því hrís vex
og hátt gras
á vegi sem enginn gengur.

120

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
góðan mann
skaltu laða til trúnaðarsamtala
og læra líknargaldra meðan þú lifir.

121

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
við vin þinn
skaltu aldrei
verða fyrri til að slíta vináttunni;
sorgin nagar hjartað
ef þú getur ekki sagt
einhverjum allan hug þinn.

122

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
orðum
skaltu aldrei skipta
við heimskan apa,

123

því að frá illum manni
muntu aldrei
fá góð laun,
en góður maður
getur gert þig
vinsælan með lofi sínu.

124

Þá tengjast menn nánum böndum
þegar einn getur sagt
öðrum allan hug sinn;
allt er betra
en að vera svikull;
sá er ekki öðrum vinur sem segir aðeins ósatt.

125

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
ekki einu sinni þremur orðum
skaltu eyða í þras við verri mann;
oft verður hinn betri undir
þegar hinn verri ræðst á.

126

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
vertu hvorki skósmiður
né skaftasmiður
nema fyrir sjálfan þig:
ef skórinn er illa gerður
eða skaftið skakkt,
þá óska menn þér ills.

127

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
hvar sem þú veist af böli,
líttu á það sem þitt eigið böl
og gefðu óvinum þínum engan frið.

128

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
yfir illu
skaltu aldrei gleðjast,
en láttu hið góða gleðja þig.

129

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
upp
skaltu ekki líta í orrustu,
— vitskertum mönnum líkir
verða menn þá —
svo að menn nái síður að leggja á þig álög.

130

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
ef þú vilt góða konu
laða til ástarsamtala
og njóta gleði af,
skaltu lofa henni fögru
og standa við það;
engum leiðist það góða sem hann fær.

131

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
ég bið þig að vera varkár
en ekki um of;
vertu allra varastur við bjórdrykkju
og við konu annars manns
og í þriðja lagi við því
að þjófar leiki á þig.

132

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
að háði eða athlægi
skaltu aldrei hafa
gest eða vegfaranda.

133

Oft vita þeir lítið,
sem sitja inni fyrir,
hvers konar menn þeir eru sem koma;
enginn maður er svo góður
að honum fylgi enginn galli,
né svo vondur að hann sé til einskis nýtur.

134

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
að gráhærðum spekingi
skaltu aldrei hlæja;
oft er gott það sem gamlir menn segja;
oft úr skorpnum belg
koma skynsamleg orð,
þeim sem hangir meðal húða
og dinglar meðal skinna
og ráfar meðal vesalinga.

135

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
ekki skamma gest
né reka hann út fyrir hliðið;
komdu vel fram við bágstadda.

136

Rammgerður er sá viður
sem þarf að lyfta
til að opna fyrir öllum;
gefðu hring,
annars mun hann biðja
um alls kyns mein á limi þína.

137

Ég gef þér ráð, Loddfáfnir,
og taktu ráðum mínum;
þú munt njóta þess ef þú lærir þau,
þau verða þér til góðs ef þú tileinkar þér þau:
hvar sem þú drekkur bjór,
leitaðu þér styrks í jörðinni,
því að jörðin tekur við ölvun,
en eldur við sjúkdómum,
eik við hægðatregðu,
öx við göldrum,
höll við deilum heimilisfólks,
— gegn heift skal ákalla mánann —
beitilyng við bitsóttum,
en rúnir við böli;
jörðin skal taka við flóðinu.
V.

138

Ég veit að ég hékk
á vindbörðu tré
níu heilar nætur,
særður spjóti
og færður Óðni að fórn,
sjálfur sjálfum mér,
á því tré
sem enginn veit
af hvaða rótum sprettur.

139

Enginn hressti mig með brauði
né drykk úr horni;
ég rýndi niður,
nam upp rúnir,
nam þær æpandi,
féll svo aftur þaðan.

140

Níu máttug galdraljóð
lærði ég af hinum fræga syni
Bölþorns, föður Bestlu,
og fékk að drekka
af hinum dýrmæta miði,
sem ausið var úr Óðreri.

141

Þá tók ég að þroskast
og verða fróður
og vaxa og dafna;
eitt orð leiddi mig
til annars orðs,
eitt verk leiddi mig
til annars verks.

142

Þú munt finna rúnir
og tákn sem hafa verið ráðin,
afarmikil tákn,
afaröflug tákn,
sem hinn mikli spekingur litaði
og hin máttugu goð gerðu
og Hroftur goðanna skar.

143

Óðinn skar rúnir meðal ása,
en Dáinn fyrir álfa,
og Dvalinn fyrir dverga,
Ásviður fyrir jötna;
ég skar sjálfur sumar.

144

Veistu hvernig á að rista?
Veistu hvernig á að ráða?
Veistu hvernig á að lita?
Veistu hvernig á að reyna?
Veistu hvernig á að biðja?
Veistu hvernig á að blóta?
Veistu hvernig á að senda?
Veistu hvernig á að fórna?

145

Betra er að biðja ekki
en að blóta um of;
gjöf væntir alltaf endurgjalds;
betra er að senda ekkert
en að fórna um of.
Þannig skar Þundur rúnir
áður en þjóðir urðu til,
þar reis hann upp
þegar hann kom aftur.
VI.

146

Ég kann þau ljóð
sem hvorki kona konungs kann
né nokkurs manns sonur.
Hjálp heitir hið fyrsta,
og það mun hjálpa þér
í sökum og sorgum
og öllum áhyggjum.

147

Ég kann annað ljóð,
sem menn þurfa að kunna,
þeir sem vilja starfa sem læknar.

148

Ég kann hið þriðja:
ef ég þarf nauðsynlega
að hefta óvini mína,
slævi ég eggjar
andstæðinga minna;
hvorki vopn þeirra né stafir bíta.

149

Ég kann hið fjórða:
ef menn leggja á mig
bönd um sveigjanlega limi,
þá syng ég galdur
svo að ég geti gengið;
fjötrarnir hrökkva af fótum mér
og böndin af höndunum.

150

Ég kann hið fimmta:
ef ég sé af fjandskap skotið
spjót þjóta í orrustu,
flýgur það ekki svo af krafti
að ég geti ekki stöðvað það,
ef ég kem auga á það.

151

Ég kann hið sjötta:
ef maður særir mig
með rótum úr ferskum viði,
þá mun sá maður,
sem vekur fjandskap minn,
verða fyrir meinum fremur en ég.

152

Ég kann hið sjöunda:
ef ég sé háa loga
um sal þar sem menn sitja,
breiðist eldurinn ekki svo út
að ég geti ekki bjargað salnum;
þann galdur kann ég að syngja.

153

Ég kann hið áttunda,
sem öllum er
gagnlegt að læra:
hvar sem hatur vex
meðal konungssona
get ég fljótt sætt þá.

154

Ég kann hið níunda:
ef nauðsyn ber til
að bjarga skipi mínu á sjó,
kyrri ég vindinn
yfir öldunum
og svæfi allan sæinn.

155

Ég kann hið tíunda:
ef ég sé galdrakonur
ríða um loftið,
veldi ég því
að þær villist frá
sínum eigin líkama,
sinni eigin sál.

156

Ég kann hið ellefta:
ef ég á að leiða til orrustu
vini sem ég hef lengi átt,
syng ég undir skjöldum þeirra,
og þeir fara af krafti,
heilir til bardaga,
heilir úr bardaga,
heilir koma þeir hvaðan sem er.

157

Ég kann hið tólfta:
ef ég sé uppi í tré
hengdan mann sveiflast,
risti ég
og lita rúnir þannig
að maðurinn gengur
og talar við mig.

158

Ég kann hið þrettánda:
ef ég á að ausa ungan mann
vatni,
mun hann ekki falla,
þótt hann fari í orrustu;
sá maður hnígur ekki fyrir sverðum.

159

Ég kann hið fjórtánda:
ef ég á fyrir hópi manna
að telja upp goðin,
þá kann ég skil
á öllum ásum og álfum;
fáir óvitrir kunna slíkt.

160

Ég kann hið fimmtánda,
sem Þjóðrörir söng,
dvergur, fyrir dyrum Dellings:
hann söng ásum afl,
en álfum frama,
visku Hroftatý.

161

Ég kann hið sextánda:
ef ég vil njóta allrar ástar
og ástargleði viturrar konu,
sný ég hug
konunnar með hvítu armana
og breyti öllum tilfinningum hennar.

162

Ég kann hið sautjánda,
sem veldur því að seint mun
ung kona yfirgefa mig.
Þessi ljóð
munt þú, Loddfáfnir,
lengi skorta;
þó verða þau þér til góðs ef þú tileinkar þér þau,
til gagns ef þú lærir þau,
til hjálpar ef þú þiggur þau.

163

Ég kann hið átjánda,
sem ég kenni aldrei
meyju né konu annars manns,
— allt er betra
sem maður einn kann;
það fylgir lokum ljóðanna —
nema henni einni
sem vefur mig örmum
eða er systir mín.
VII.

164

Nú hafa orð Hárs
verið kveðin í höll Hárs,
mönnum afar gagnleg,
jötnum gagnslaus;
heill sé sá sem kvað,
heill sé sá sem kann,
njóti sá sem lærði,
heilir séu þeir sem hlýddu.