Frumheimild: „Helgakviða Hjörvarðssonar“

"Sáttu Sigrlinn
Sváfnis dóttur,
mey ina fegrstu
í munarheimi?
Þó hagligar
Hjörvarðs konur
gumnum þykkja
at Glasislundi."
Atli kvað:

"Mundu við Atla
Iðmundar son,
fugl fróðhugaðr,
fleira mæla?"
Fuglinn kvað:
"Mun ek, ef mik buðlungr
blóta vildi
ok kýs ek þats vil
ór konungs garði."
Atli kvað:

"Kjós-at-tu Hjörvarð
né hans sonu
né inar fögru
fylkis brúðir,
eigi brúðir þær,
er buðlungr á;
kaupum vel saman,
þat er vina kynni."
Fuglinn kvað:

"Hof mun ek kjósa,
hörga marga,
gullhyrnðar kýr
frá grams búi,
ef hánum Sigrlinn
sefr á armi
ok ónauðig
jöfri fylgir."
Þetta var, áðr Atli færi, en er hann kom heim ok konungr spurði hann tíðenda, hann kvað:

"Höfum erfiði
ok ekki örindi,
mara þraut óra
á meginfjalli,
urðum síðan
Sæmorn vaða,
þá var oss synjat
Sváfnis dóttur,
hringum gæddrar,
er vér hafa vildum."
Konungr bað, at þeir skyldu fara annat sinn. Fór hann sjálfr. En er þeir kómu upp á fjall, ok sá á Sváfaland landsbruna ok jóreyki stóra. Reið konungr af fjallinu fram í landit ok tók náttból við á eina. Atli helt vörð ok fór yfir ána. Hann fann eitt hús. Fugl mikill sat á húsinu ok gætti, ok var sofnaðr. Atli skaut spjóti fuglinn til bana, en í húsinu fann hann Sigrlinn konungs dóttur ok Álofu jarls dóttur ok hafði þær báðar braut með sér. Fránmarr jarl hafði hamazt í arnar líki ok varit þær fyrir hernum með fjölkynngi. Hróðmarr hét konungr, biðill Sigrlinnar. Hann drap Sváfakonung ok hafði rænt ok brent landit. Hjörvarðr konungr fekk Sigrlinnar, en Atli Álofar.
Hjörvarðr ok Sigrlinn áttu son mikinn ok vænan. Hann var þögull. Ekki nafn festist við hann. Hann sat á haugi. Hann sá ríða valkyrjur níu ok var ein göfugligust. Hon kvað:

"Síð muntu, Helgi,
hringum ráða,
ríkr rógapaldr,
né Röðulsvöllum,
- örn gól árla, -
ef þú æ þegir,
þótt þú harðan hug,
hilmir, gjaldir."
Helgi kvað:

"Hvat lætr þú fylgja
Helga nafni,
brúðr bjartlituð,
alls þú bjóða ræðr?
Hygg þú fyr öllum
atkvæðum vel.
Þigg ek eigi þat,
nema ek þik hafa."
Valkyrja kvað:

"Sverð veit ek liggja
í Sigarsholmi
fjórum færi
en fimm tögu;
eitt er þeira
öllum betra
vígnesta böl
ok varit gulli.

Hringr er í hjalti,
hugr er í miðju,
ógn er í oddi
þeim er eiga getr;
liggr með eggju
ormr dreyrfáiðr,
en á valböstu
verpr naðr hala."
Eylimi hét konungr. Dóttir hans var Sváfa. Hon var valkyrja ok reið loft ok lög. Hon gaf Helga nafn þetta ok hlífði hánum oft síðan í orrostum. Helgi kvað:

"Ert-at-tu, Hjörvarðr
heilráðr konungr,
folks oddviti,
þótt þú frægr séir;
léztu eld eta
jöfra byggðir,
en þeir angr við þik
ekki gerðu.

En Hróðmarr skal
hringum ráða,
þeim er áttu
órir niðjar;
sá sésk fylkir
fæst at lífi,
hyggsk aldauða
arfi at ráða."
Hjörvarðr svarar, at hann mundi fá lið Helga, ef hann vill hefna móðurföður síns. Þá sótti Helgi sverðit, er Sváfa vísaði hánum til. Þá fór hann ok Atli ok felldu Hróðmar ok unnu mörg þrekvirki. Hann drap Hata jötun, er hann sat á bergi nökkuru. Helgi ok Atli lágu skipum í Hatafirði. Atli helt vörð inn fyrra hluta nætrinnar. Hrímgerðr Hatadóttir kvað:
[Hrímgerðarmál]

"Hverir ro hölðar
í Hatafirði?
Skjöldum er tjaldat á skipum;
fræknliga látið,
fátt hygg ek yðr séask,
kennið mér nafn konungs."
Atli kvað:

"Helgi hann heitir,
en þú hvergi mátt
vinna grand grami;
járnborgir ro
of öðlings flota;
knegu-t oss fálur fara."
Hrímgerðr kvað:

"Hvé þik heitir,
halr inn ámáttki,
hvé þik kalla konir?
Fylkir þér trúir,
er þik í fögrum lætr
beits stafni búa."
Atli kvað:

"Atli ek heiti,
atall skal ek þér vera,
mjök em ek gífrum gramastr;
úrgan stafn
ek hefi oft búit
ok kvalðar kveldriður.

Hvé þú heitir,
hála nágráðug?
Nefndu þinn, fála, föður;
níu röstum
er þú skyldi neðar vera
ok vaxi þér á baðmi barr."
Hrímgerðr kvað:

"Hrímgerðr ek heiti,
Hati hét minn faðir,
þann vissa ek ámáttkastan jötun;
margar brúðir
hann lét frá búi teknar,
unz hann Helgi hjó."
Atli kvað:

"Þú vart, hála,
fyr hildings skipum
ok látt í fjarðar mynni fyrir;
ræsis rekka
er þú vildir Rán gefa,
ef þér kæmi-t í þverst þvari."
Hrímgerðr kvað:

"Duliðr ertu nú, Atli,
draums kveð ek þér vera,
síga lætr þú brýnn fyr bráar;
móðir mín
lá fyrir mildings skipum;
ek drekkða Hlövarðs sonum í hafi.

Gneggja myndir þú, Atli,
ef þú geldr né værir,
brettir sinn Hrímgerðr hala;
aftarla hjarta,
hygg ek, at þitt, Atli, sé,
þótt hafir reina rödd."
Atli kvað:

"Reini mun þér ek þykkja
ef þú reyna knátt,
ok stíga ek á land af legi,
öll muntu lemjask,
ef mér er alhugat,
ok sveigja þinn, Hrímgerðr, hala."
Hrímgerðr kvað:

"Atli, gakk þú á land,
ef afli treystisk,
ok hittumk í vík Varins;
rifja rétti
er þú munt, rekkr, fáa,
ef þú mér í krummur kemr."
Atli kvað:

"Munk-a ek ganga,
áðr gumnar vakna
ok halda of vísa vörð;
er-a mér örvænt,
nær óru kemr
skass upp undir skipi."
Hrímgerðr kvað:

"Vaki þú, Helgi,
ok bæt við Hrímgerði,
er þú lézt höggvinn Hata;
eina nótt
kná hon hjá jöfri sofa,
þá hefr hon bölva bætr."
Helgi kvað:

"Loðinn heitir, er þik skal eiga,
leið ertu mannkyni,
sá býr í Þolleyju þurs,
hundvíss jötunn,
hraunbúa verstr,
sá er þér makligr maðr."
Hrímgerðr kvað:

"Hina vildu heldr, Helgi,
er réð hafnir skoða
fyrri nótt með firum;
marggullin mær
mér þótti afli bera;
hér sté hon land af legi
ok festi svá yðvarn flota;
hon ein því veldr,
er ek eigi mák
buðlungs mönnum bana."
Helgi kvað:

"Heyr nú, Hrímgerðr,
ef ek bæti harma þér,
segðu görr grami:
Var sú ein vættr,
er barg öðlings skipum,
eða fóru þær fleiri saman?"
Hrímgerðr kvað:

"Þrennar níundir meyja,
þó reið ein fyrir
hvít und hjalmi mær;
marir hristusk,
stóð af mönum þeira
dögg í djúpa dali,
hagl í háva viðu;
þaðan kemr með öldum ár,
allt var mér þat leitt, er ek leitk."
Helgi kvað:

"Austr líttu nú, Hrímgerðr,
ef þik lostna hefr
Helgi helstöfum;
á landi ok á vatni
borgit er lofðungs flota
ok siklings mönnum it sama."
Atli kvað:

"Dagr er nú, Hrímgerðr,
en þik dvalða hefr
Atli til aldrlaga;
hafnarmark
þykkir hlægligt vera,
þars þú í steins líki stendr."
Helgi konungr var allmikill hermaðr. Hann kom til Eylima konungs ok bað Sváfu dóttur hans. Þau Helgi ok Sváfa veittust várar ok unnust furðu mikit. Sváfa var heima með feðr sínum, en Helgi í hernaði. Var Sváfa valkyrja enn sem fyrr.
Heðinn var heima með föður sínum, Hjörvarði konungi, í Nóregi.
Heðinn fór einn saman heim ór skógi jólaaftan ok fann trollkonu. Sú reið vargi ok hafði orma at taumum ok bauð fylgð sína Heðni.
"Nei," sagði hann.
Hon sagði: "Þess skaltu gjalda at bragarfulli."
Um kveldit óru heitstrengingar. Var fram leiddr sónargöltr. Lögðu menn þar á hendr sínar ok strengðu menn þá heit at bragarfulli. Heðinn strengði heit til Sváfu Eylimadóttur, unnustu Helga, bróður síns, ok iðraðisk svá mjök, at hann gekk á braut villistígu suðr á lönd ok fann Helga bróður sinn. Helgi kvað:

"Kom þú heill, Heðinn,
hvat kanntu segja
nýra spjalla
ór Nóregi?
Hví er þér, stillir,
stökkt ór landi
ok ert einn kominn
oss at finna?"
Heðinn kvað:

"[Erumk-a, stillir,
stökkt ór landi],
mik hefr miklu glæpr
meiri sóttan:
Ek hefi körna
ina konungbornu
brúði þína
at bagarfulli."
Helgi kvað:

"Sakask eigi þú,
sönn munu verða
ölmál, Heðinn,
okkur beggja.
Mér hefir stillir
stefnt til eyrar,
þriggja nátta
skylak þar koma;
if er mér á því,
at ek aftr koma;
þá má at góðu
gerask slíkt, ef skal."
Heðinn kvað:

"Sagðir þú, Helgi,
at Heðinn væri
góðs verðr frá þér
ok gjafa stórra;
þér er sæmra
sverð at rjóða,
en frið gefa
fjándum þínum."
Þat kvað Helgi, því at hann grunaði um feigð sína ok þat, at fylgjur hans höfðu vitjat Heðins, þá er hann sá konuna ríða varginum.
Álfr hét konungr, son Hróðmars, er Helga hafði völl haslaðan á Sigarsvelli á þriggja nátta fresti. Þá kvað Helgi:

"Reið á vargi,
er rökvit var,
fljóð eitt, er Heðinn
fylgju beiddi;
hón vissi þat,
at veginn myndi
Sigrlinnar sonr
á Sigarsvöllum."
Þar var orrosta mikil, ok fekk þar Helgi banasár.

Sendi Helgi
Sigar at ríða
eftir Eylima
eingadóttur;
"Bið bráðliga
búna verða,
ef hon vill finna
fylki kvikvan."
Sigarr kvað:

"Mik hefr Helgi
hingat sendan
við þik, Sváfa,
sjalfa at mæla;
þik kvaðsk hilmir
hitta vilja,
áðr ítrborinn
öndu týndi."
Sváfa kvað:

"Hvat varð Helga
Hjörvarðs syni?
Mér er harðliga
harma leitat,
ef hann sær of lék
eða sverð of beit,
þeim skal ek gumna
grand of vinna."
Sigarr kvað:

"Fell hér í morgun
at Frekasteini,
buðlungr, sá er var,
baztr und sólu;
Alfr mun sigri
öllum ráða,
þótt þetta sinn
þörfgi væri."
Helgi kvað:

"Heil vertu, Sváfa,
hug skaltu deila,
sjá mun í heími
hinztr fundr vera;
téa buðlungi
blæða undir,
mér hefir hjörr komit
hjarta it næsta.

Bið ek þik, Sváfa,
- brúðr grát-at-tu -,
ef þú vill mínu
máli hlýða,
at þú Heðni
hvílu gervir
ok jöfur ungan
ástum leiðir."
Sváfa kvað:

"Mælt hafða ek þat
í munarheimi,
þá er mér Helgi
hringa valði,
myndig-a ek lostig
at liðinn fylki
jöfur ókunnan
armi verja."
Heðinn kvað:

"Kysstu mik, Sváfa,
kem ek eigi áðr
Rogheims á vit
né Röðulsfjalla,
áðr ek hefnt hefik
Hjörvarðs sonar,
þess er buðlungr var
beztr und sólu."
Helgi ok Sváfa, er sagt, at væri endrborin.

"Sawest thou Sigrlin, Svafnir's daughter,
The fairest maid in her home-land found?
Though Hjorvath's wives by men are held
Goodly to see in Glasir's wood."

Atli spake: 2.
"Now with Atli, Ithmund's son,
Wilt thou say more, thou bird so wise?"

The bird spake:
"I may if the prince an offering makes,
And I have what I will from the house of the king."

Atli spake: 3.
"Choose not Hjorvarth, nor sons of his,
Nor the wives so fair of the famous chief;
Ask not the brides that the prince's are;
Fair let us deal in friendly wise."

The bird spake: 4.
"A fane will I ask, and altars many,
Gold-horned cattle the prince shall give me,
If Sigrlin yet shall sleep in his arms,
Or free of will the hero shall follow."

"Trouble we had, but tidings none,
Our horses failed in the mountains high,
The waters of Sæmorn we needs must wade;
Svafnir's daughter, with rings bedecked,
She whom we sought, was still denied us."

"Late wilt thou, Helgi, have hoard of rings,
Thou battle-tree fierce, or of shining fields,—
The eagle screams soon,— if never thou speakest,
Though, hero, hard thy heart may cry."

Helgi spake: 7.
"What gift shall I have with Helgi's name,
Glorious maid, for the giving is thine? All thy words shall I think on well,
But I want them not if I win not thee."

The Valkyrie spake: 8.
"Swords I know lying in Sigarsholm,
Fifty there are save only four;
One there is that is best of all,
The shield-destroyer, with gold it shines.

"In the hilt is fame, in the haft is courage,
In the point is fear, for its owner's foes;
On the blade there lies a blood-flecked snake,
And a serpent's tail round the flat is twisted."

"Hjorvarth, king, unwholesome thy counsels,
Though famed thou art in leading the folk, Letting fire the homes of heroes eat,
Who evil deed had never done thee.

"Yet Hrothmar still the hoard doth hold,
The wealth that once our kinsmen wielded;
Full seldom care the king disturbs,
Heir to dead men he deems himself."

"Who are the heroes in Hatafjord?
The ships are covered with shields; Bravely ye look, and little ye fear,
The name of the king would I know."

Atli spake: 13.
"Helgi his name, and never thou mayst
Harm to the hero bring;
With iron is fitted the prince's fleet,
Nor can witches work us ill."

Hrimgerth spake: 14.
"Who now, thou mighty man, art thou?
By what name art thou known to men?
He trusts thee well, the prince who wills
That thou stand at the stem of his ship."

Atli spake: 15.
"Atli am I, and ill shalt thou find me,
Great hate for witches I have;
Oft have I been in the dripping bows,
And to dusk-riders death have brought.

"Corpse-hungry giantess, how art thou called?
Say, witch, who thy father was! Nine miles deeper down mayst thou sink,
And a tree grow tall on thy bosom."

Hrimgerth spake: 17.
"Hrimgerth am I, my father was Hati,
Of giants the most in might;
Many a woman he won from her home,
Ere Helgi hewed him down."

Atli spake: 18.
"Witch, in front of the ship thou wast,
And lay before the fjord;
To Ron wouldst have given the ruler's men,
If a spear had not stuck in thy flesh."

Hrimgerth spake: 19.
"Dull art thou, Atli, thou dreamest, methinks,
The lids lie over thine eyes;
By the leader's ships my mother lay,
Hlothvarth's sons on the sea I slew.

"Thou wouldst neigh, Atli, but gelded thou art,
See, Hrimgerth hoists her tail;
In thy hinder end is thy heart, methinks,
Though thy speech is a stallion's cry."

Atli spake: 21.
"A stallion I seem if thou seekest to try me,
And I leap to land from the sea;
I shall smite thee to bits, if so I will,
And heavy sinks Hrimgerth's tail."

Hrimgerth spake: 22.
"Go ashore then, Atli, if sure of thy might,
Let us come to Varin's cove;
Straight shall thy rounded ribs be made
If thou comest within my claws."

Atli spake: 23.
"I will not go till the warriors wake,
Again their chief to guard;
I should wonder not, foul witch, if up
From beneath our keel thou shouldst come."

Hrimgerth spake: 24.
"Awake now, Helgi, and Hrimgerth requite,
That Hati to death thou didst hew; If a single night she can sleep by the prince,
Then requited are all her ills."

Helgi spake: 25.
"'Tis Lothin shall have thee,— thou'rt loathsome to men,—
His home in Tholley he has;
Of the wild-dwellers worst is the giant wise,
He is meet as a mate for thee."

Hrimgerth spake: 26.
"More thou lovest her who scanned the harbor,
Last night among the men;
(The gold-decked maid bore magic, methinks,
When the land from the sea she sought,
And fast she kept your fleet;)
She alone is to blame that I may not bring
Death to the monarch's men."

Helgi spake: 27.
"Hrimgerth, mark, if thy hurts I requite,
Tell now the truth to the king; Was there one who the ships of the warrior warded,
Or did many together go?"

Hrimgerth spake: 28.
"Thrice nine there were, but one rode first,
A helmed maid white of hue;
Their horses quivered, there came from their manes
Dew in the dales so deep,
(Hail on the woods so high,
Thence men their harvest have,
But ill was the sight I saw.)"

Atli spake: 29.
"Look eastward, Hrimgerth, for Helgi has struck thee
Down with the runes of death;
Safe in harbor floats the prince's fleet,
And safe are the monarch's men."

Helgi spake: 30.
"It is day, Hrimgerth, for Atli held thee
Till now thy life thou must lose; As a harbor mark men shall mock at thee,
Where in stone thou shalt ever stand."

"Welcome, Hethin! what hast thou to tell
Of tidings new that from Norway come?
Wherefore didst leave thy land, O prince,
And fared alone to find us here?"

Hethin spake: 32.
"A deed more evil I have done
Than, brother mine, thou e'er canst mend;
For I have chosen the child of the king,
Thy bride, for mine at the monarch's toast."

Helgi spake: 33.
"Grieve not, Hethin, for true shall hold
The words we both by the beer have sworn;
To the isle a warrior wills that I go,
(There shall I come the third night hence;)
And doubtful must be my coming back,
(So may all be well, if fate so wills.)"

Hethin spake: 34.
"Thou saidst once, Helgi, that Hethin was
A friend full good, and gifts didst give him;
More seemly it were thy sword to redden,
Than friendship thus to thy foe to give."

"On a wolf there rode, when dusk it was,
A woman who fain would have him follow;
Well she knew that now would fall
Sigrlin's son at Sigarsvoll."

Sigar riding did Helgi send
To seek out Eylimi's only daughter:
"Bid her swiftly ready to be,
If her lover alive she would find."

Sigar spake: 37.
"Hither now has Helgi sent me,
With thee, Svava, thyself to speak;
The hero said he fain would see thee
Ere life the nobly born should leave."

Svava spake: 38.
"What chanced with Helgi, Hjorvarth's son?
Hard to me is harm now come;
If the sea smote him, or sword bit him,
Ill shall I bring to all his foes."

Sigar spake: 39.
"In the morn he fell at Frekastein,
The king who was noblest beneath the sun;
Alf has the joy of victory all,
Though need therefor is never his."

Helgi spake: 40.
"Hail to thee, Svava! thy sorrow rule,
Our meeting last in life is this;
Hard the wounds of the hero bleed,
And close to my heart the sword has come.

"I bid thee, Svava,— weep not, bride,—
If thou wilt hearken to these my words,
The bed for Hethin have thou ready,
And yield thy love to the hero young."

Svava spake: 42.
"A vow I had in my dear-loved home,
When Helgi sought with rings to have me,
That not of my will, if the warrior died,
Would I fold in my arms a man unfamed."

Hethin spake: 43.
"Kiss me, Svava, I come not back, Rogheim to see, or Rothulsfjoll,
Till vengeance I have for the son of Hjorvarth,
The king who was noblest beneath the sun."

„Sástu Sigrlinni,
dóttur Sváfnis,
fegurstu stúlkuna
í þessum unaðslega heimi?
Þó þykja mönnum
konur Hjörvarðar
fagrar
í Glasislundi.“
Atli sagði:

„Viltu við Atla,
son Iðmundar,
vitri fugl,
tala meira?“
Fuglinn sagði:
„Það vil ég, ef konungurinn
vill færa mér fórnir
og ég má velja það sem ég vil
úr garði konungs.“
Atli sagði:

„Veldu ekki Hjörvarð
né syni hans
né fagrar
konur konungsins,
ekki þær konur
sem konungurinn á;
gerum góð kaup,
þannig kynnast vinir.“
Fuglinn sagði:

„Ég mun velja mér hof,
mörg fórnaraltari,
kýr með gyllt horn
úr búi konungs,
ef Sigrlinn
sefur í faðmi hans
og af fúsum vilja
fylgir konunginum.“
Þetta gerðist áður en Atli fór, en þegar hann kom heim og konungurinn spurði hann frétta, sagði hann:

„Við lögðum hart að okkur
en höfðum ekkert upp úr ferðinni,
hestarnir okkar örmögnuðust
á fjallinu mikla,
síðan urðum við
að vaða Sæmorn;
þá var okkur synjað
um dóttur Sváfnis,
hringum prýdda,
sem við vildum fá.“
Konungurinn bað þá að fara aftur og fór sjálfur með. Þegar þeir komu upp á fjall sáu þeir elda brenna um Sváfaland og mikla rykmekki eftir hesta. Konungurinn reið ofan af fjallinu inn í landið og bjó sér náttstað við á nokkra. Atli stóð vörð og fór yfir ána. Hann fann hús. Stór fugl sat á húsinu og gætti þess, en var sofnaður. Atli skaut fuglinn til bana með spjóti. Í húsinu fann hann Sigrlinni konungsdóttur og Álöfu jarlsdóttur og hafði þær báðar á brott með sér. Fránmar jarl hafði tekið á sig arnarham og varið þær fyrir hernum með göldrum. Hróðmar hét konungur sem bað Sigrlinnar. Hann drap konung Sváva og hafði rænt landið og brennt. Hjörvarður konungur gekk að eiga Sigrlinni, en Atli Álöfu.
Hjörvarður og Sigrlinn áttu stóran og myndarlegan son. Hann var þögull. Ekkert nafn festist við hann. Hann sat á haugi og sá níu valkyrjur ríða hjá. Ein þeirra var tignarlegust. Hún sagði:

„Seint muntu, Helgi,
eignast hringa,
voldugi stríðsmaður,
eða Röðulsvelli,
— örninn gól árla —
ef þú þegir alltaf,
þótt þú búir yfir hörðum hug,
konungur.“
Helgi sagði:

„Hvað læturðu fylgja
nafninu Helgi,
bjarta mær,
þar sem þú ræður hvað þú býður?
Hugsaðu vel
um allt sem þú segir.
Ég þigg það ekki
nema ég fái þig.“
Valkyrjan sagði:

„Ég veit um sverð
sem liggja í Sigarshólmi,
fjórum færri
en fimmtíu;
eitt þeirra er
betra en öll hin,
skjöldum til tjóns
og búið gulli.

Hringur er í hjaltinu,
hugrekki í miðjunni,
ógn í oddinum
fyrir þann sem eignast það;
meðfram egginni liggur
blóðlitaður ormur,
en á blaðinu
sveiflar naðra halanum.“
Eylimi hét konungur. Dóttir hans var Sváva. Hún var valkyrja og reið um loft og yfir sjó. Hún gaf Helga þetta nafn og verndaði hann oft síðan í orrustum. Helgi sagði:

„Þú ert ekki, Hjörvarður,
ráðhollur konungur,
leiðtogi hersins,
þótt þú sért frægur;
þú lést eld eyða
byggðum höfðingja,
en þeir höfðu þér
ekkert mein gert.

En Hróðmar skal
eiga hringana
sem ættingjar okkar
áttu áður;
sá konungur óttast
lítið um líf sitt,
hann hyggst taka arf
þegar allir eru dauðir.“
Hjörvarður svarar að hann muni láta Helga fá herlið ef hann vill hefna móðurföður síns. Þá sótti Helgi sverðið sem Sváva hafði vísað honum á. Síðan fóru hann og Atli og felldu Hróðmar og unnu mörg stórvirki. Helgi drap jötuninn Hata þar sem hann sat á kletti nokkrum. Helgi og Atli lágu með skip sín í Hatafirði. Atli stóð vörð fyrri hluta nætur. Hrímgerður Hatadóttir sagði:
[Hrímgerðarmál]

„Hvaða menn eru
í Hatafirði?
Skjöldum er tjaldað yfir skipin;
þið látið hraustlega,
ég held að þið óttist fátt,
segið mér nafn konungsins.“
Atli sagði:

„Helgi heitir hann,
en þú getur alls ekki
unnið konunginum mein;
járnvarnir eru
um flota höfðingjans;
tröllkonur geta ekki grandað okkur.“
Hrímgerður sagði:

„Hvað heitirðu,
þú voldugi maður,
hvað kalla menn þig?
Konungurinn treystir þér
þar sem hann lætur þig standa
í fögrum stafni skipsins.“
Atli sagði:

„Atli heiti ég,
illur skal ég reynast þér,
ég er tröllkonum mjög fjandsamlegur;
í votum stafni
hef ég oft staðið
og kvalið næturflögð.

Hvað heitirðu,
líksólgna tröllkona?
Nefndu föður þinn, flagð;
níu röstum
ættirðu að vera neðar
og barr vaxa á brjósti þínu.“
Hrímgerður sagði:

„Hrímgerður heiti ég,
Hati hét faðir minn,
hann var voldugasti jötunn sem ég þekkti;
margar konur
lét hann taka af heimilum sínum,
þar til Helgi felldi hann.“
Atli sagði:

„Þú varst, tröllkona,
fyrir skipum konungsins
og lást fyrir í fjarðarmynninu;
menn konungsins
vildirðu gefa Rán,
hefði spjót ekki komið þvert á þig.“
Hrímgerður sagði:

„Þú ert ruglaður núna, Atli,
ég segi að þig sé að dreyma,
þú lætur brúnirnar síga yfir augun;
móðir mín
lá fyrir skipum konungsins;
ég drekkti sonum Hlöðvarðar í sjó.

Þú myndir hneggja, Atli,
ef þú værir ekki geltur,
þegar Hrímgerður lyftir halanum;
í rassinum held ég
að hjarta þitt sé, Atli,
þótt þú hafir rödd graðhests.“
Atli sagði:

„Ég mun þér þykja graðhestur
ef þú færð að reyna mig
og ég stíg á land úr sjónum;
öll muntu lemjast
ef mér er full alvara,
og beygja halann, Hrímgerður.“
Hrímgerður sagði:

„Atli, gakktu á land
ef þú treystir afli þínu,
og hittumst í vík Varins;
þú munt fá rifin rétt,
kappi,
ef þú lendir í krumlunum á mér.“
Atli sagði:

„Ég fer ekki
fyrr en mennirnir vakna
og standa vörð um konunginn;
mér kæmi ekki á óvart
þótt skessa kæmi upp
undir skip okkar.“
Hrímgerður sagði:

„Vaknaðu, Helgi,
og bættu Hrímgerði það
að þú lést höggva Hata;
eina nótt
fái hún að sofa hjá konungi,
þá hefur hún fengið þjáningar sínar bættar.“
Helgi sagði:

„Loðinn heitir sá sem skal eiga þig,
þú ert mannkyninu viðurstyggileg,
sá þurs býr í Þolley,
þaulvís jötunn,
verstur allra hraunbúa,
hann er þér verðugur eiginmaður.“
Hrímgerður sagði:

„Þú vildir frekar hina, Helgi,
sem fór að kanna hafnir
með mönnum í fyrrinótt;
gulli skreytta mærin
virtist mér búa yfir mætti;
hún steig hér úr sjó á land
og batt þannig flota ykkar;
hún ein veldur því
að ég get ekki
orðið mönnum konungs að bana.“
Helgi sagði:

„Hlustaðu nú, Hrímgerður,
ef ég á að bæta þér sorgir þínar,
segðu konunginum nánar frá:
Var það ein vera
sem bjargaði skipum konungs,
eða fóru þær fleiri saman?“
Hrímgerður sagði:

„Þrisvar níu meyjar,
en ein reið fremst,
ljós mær með hjálm á höfði;
hestarnir hristu sig,
af mönum þeirra féll
dögg í djúpa dali,
hagl í háa skóga;
þaðan fá menn góða uppskeru,
mér þótti allt það sem ég sá illt.“
Helgi sagði:

„Líttu nú í austur, Hrímgerður,
og sjáðu hvort Helgi hefur
lostið þig banagöldrum;
á landi og á sjó
er floti konungs óhultur
og menn hans sömuleiðis.“
Atli sagði:

„Nú er dagur, Hrímgerður,
og Atli hefur tafið þig
þar til þú beiðst bana;
þú þykir hlægilegt
hafnarmerki,
þar sem þú stendur í steinslíki.“
Helgi konungur var mikill hermaður. Hann kom til Eylima konungs og bað um hönd Sváfu dóttur hans. Helgi og Sváfa hétu hvort öðru tryggð og elskuðu hvort annað ákaflega. Sváfa var heima hjá föður sínum en Helgi í hernaði. Sváfa var enn valkyrja eins og áður.
Héðinn var heima hjá föður sínum, Hjörvarði konungi, í Noregi.
Héðinn var einn á heimleið úr skógi á aðfangadagskvöld jóla og hitti tröllkonu. Hún reið úlfi og hafði snáka að taumum og bauð Héðni fylgd sína.
„Nei,“ sagði hann.
Hún sagði: „Þess skaltu gjalda við heitabikarinn.“
Um kvöldið strengdu menn heit. Fórnargöltur var leiddur fram. Menn lögðu hendur sínar á hann og strengdu síðan heit við heitabikarinn. Héðinn strengdi þess heit að eignast Sváfu Eylimadóttur, unnustu Helga bróður síns, og iðraðist þess svo mikið að hann hélt burt um óbyggðir suður á bóginn og fann Helga bróður sinn. Helgi sagði:

„Komdu sæll, Héðinn,
hvaða nýjar fréttir
geturðu sagt
frá Noregi?
Hvers vegna hefur þér, höfðingi,
verið stökkt úr landi
og hvers vegna kemurðu einn
að hitta okkur?“
Héðinn sagði:

„[Mér hefur ekki, höfðingi,
verið stökkt úr landi],
miklu verra brot
hefur lagst á mig:
Ég hef valið mér
konungborna
brúði þína
við heitabikarinn.“
Helgi sagði:

„Ásakaðu þig ekki,
heit okkar beggja
við bjórinn, Héðinn,
munu rætast.
Konungur hefur
skorað á mig til bardaga á eyri,
að þremur nóttum liðnum
á ég að koma þangað;
ég efast um
að ég komi aftur;
þá getur þetta farið vel,
ef svo á að verða.“
Héðinn sagði:

„Þú sagðir, Helgi,
að Héðinn væri
verður góðs af þér
og stórra gjafa;
þér sæmir betur
að rjóða sverðið blóði
en að gefa
óvinum þínum frið.“
Helgi sagði þetta vegna þess að hann grunaði að hann væri feigur og að fylgjur hans hefðu vitjað Héðins þegar hann sá konuna ríða úlfinum.
Álfur hét konungur, sonur Hróðmars, sem hafði afmarkað Helga bardagavöll með heslistöngum á Sigarsvöllum og veitt honum þriggja nátta frest. Þá sagði Helgi:

„Á úlfi reið,
þegar rökkva tók,
kona ein sem bað Héðin
um fylgd;
hún vissi
að veginn yrði
sonur Sigurlinnar
á Sigarsvöllum.“
Þar varð mikil orrusta og fékk Helgi þar banasár.

Helgi sendi
Sigar ríðandi
eftir einkadóttur
Eylima;
„Biddu hana að verða
ferðbúna sem fyrst,
ef hún vill hitta
konunginn á lífi.“
Sigar sagði:

„Helgi hefur
sent mig hingað
til að tala við þig sjálfa,
Sváfa;
konungurinn sagðist
vilja hitta þig
áður en hann, af göfugum ættum,
léti lífið.“
Sváfa sagði:

„Hvað kom fyrir Helga
Hjörvarðsson?
Ég er þungum
harmi slegin;
ef sjórinn hefur leikið hann grátt
eða sverð bitið hann,
þá skal ég þeim mönnum
mein vinna.“
Sigar sagði:

„Hér féll í morgun
við Frekastein
sá konungur sem var
bestur undir sólinni;
Álfur mun einn
hrósa sigri,
þótt þess í þetta sinn
þörf væri ekki.“
Helgi sagði:

„Vertu sæl, Sváfa,
stilltu sorg þína,
þetta verður í þessum heimi
síðasti fundur okkar;
sár konungs
eru farin að blæða,
sverðið hefur komið mér
rétt við hjartað.

Ég bið þig, Sváfa,
— gráttu ekki, brúður —,
ef þú vilt
hlýða orðum mínum,
að þú búir Héðni
hvílu hjá þér
og takir ungum konungi
með ást.“
Sváfa sagði:

„Ég hafði sagt það
í heimi ástarinnar,
þegar Helgi
valdi mér hringa,
að ég myndi ekki fús,
þegar konungurinn væri látinn,
vefja ókunnan höfðingja
örmum mínum.“
Héðinn sagði:

„Kysstu mig, Sváfa,
ég kem ekki aftur
til Rogheims
né Röðulsfjalla
fyrr en ég hef hefnt
sonar Hjörvarðs,
sem var bestur konunga
undir sólinni.“
Sagt er að Helgi og Sváfa hafi endurfæðst.