Frumheimild: „Helgakviða Hundingsbana 2“

Helgakviða Hundingsbana II

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

1

„Segðu Hemingi
að Helgi muni
hvern kapparnir
felldu í brynju;
þið höfðuð gráan úlf
inni hjá ykkur,
þar sem Hundingur konungur
hélt að Hamall væri.“
Hamall hét sonur Hagals. Hundingur konungur sendi menn til Hagals að leita að Helga, en Helgi gat ekki komist undan með öðru móti en að fara í föt ambáttar og taka til við að mala. Þeir leituðu en fundu ekki Helga. Þá kvað Blindur hinn bölvísi:

2

„Hvöss eru augun
í ambátt Hagals;
sá sem stendur við kvörnina
er ekki af alþýðuættum;
kvarnarsteinarnir rifna,
kvarnarstokkurinn hrökk sundur.

3

Nú hefur konungurinn
hlotið hörð örlög,
þegar höfðinginn þarf
að mala úrvalsbygg;
þessari hendi
sæmdi betur
sverðshjölt
en kvarnarhandfang.“
Hagall svaraði og kvað:

4

„Það er lítið undrunarefni
þótt kvarnarstokkurinn dynji
þegar konungsdóttir
snýr kvörninni;
hún þaut áður
ofar skýjum
og þorði að berjast
eins og víkingar,
áður en Helgi
gerði hana að ambátt;
hún er systir
Sigars og Högna;
því hefur ambátt Ylfinga
svo einbeitt augu.“
Helgi komst undan og fór á herskip. Hann felldi Hunding konung og var síðan kallaður Helgi Hundingsbani. Hann lá með her sinn í Brunavogum, hjó þar búfé á ströndinni og menn hans átu kjötið hrátt. Högni hét konungur. Dóttir hans var Sigrún. Hún var valkyrja og reið um loft og yfir sjó. Hún var Sváva endurfædd. Sigrún reið að skipum Helga og kvað:

5

„Hverjir láta skipin
fljóta við bakkann?
Hvar eigið þið,
hermenn, heima?
Eftir hverju bíðið þið
í Brunavogum?
Hvaða leið viljið þið
halda héðan?“
Helgi kvað:

6

„Hagall lætur skipin
fljóta við bakkann,
við eigum heima
á Hlésey,
bíðum byrjar
í Brunavogum,
við viljum halda
leið okkar austur.“
Sigrún kvað:

7

„Hvar hefurðu, konungur,
hafið bardaga
eða fætt fugla
systra Gunnar?
Hvers vegna er brynja þín
blóði storkin?
Hvers vegna borðið þið hrátt kjöt
með hjálma á höfði?“
Helgi kvað:

8

„Það vann síðast
afkomandi Ylfinga
vestan við hafið,
ef þig langar að vita það,
að ég veiddi birni
í Bragalundi
og saddi arnarættina
með spjótsoddum.

9

Nú er þér sagt, mær,
hvernig deilurnar hófust;
þess vegna var hjá mér á sjónum
borðað lítt steikt kjöt.“
Sigrún kvað:

10

„Þú lýsir bardaga;
Hundingur konungur
varð að falla
fyrir Helga;
það sló í bardaga
þegar þið hefnduð frænda ykkar
og blóðið spratt
á sverðseggjarnar.“
Helgi kvað:

11

„Hvernig vissirðu,
vitra mær,
að við værum þeir
sem hefndu frænda síns?
Margir eru hraustir
konungssynir
og líkir
okkar ættmönnum.“
Sigrún kvað:

12

„Ég var ekki fjarri,
foringi hersins,
í gærmorgun
þegar konungurinn dó;
þó finnst mér slægur
sonur Sigmundar
þegar hann segir frá vígum
í torræðum orðum.

13

Ég sá þig einu sinni áður
á langskipum,
þegar þú stóðst
í blóðugum stafni
og kaldar sjávaröldur
léku um skipið;
nú vill konungurinn
leynast fyrir mér,
en dóttir Högna
þekkir Helga.“
Granmarr hét voldugur konungur sem bjó á Svarinshaugi. Hann átti marga syni: Höðbroddur hét einn, annar Guðmundur og sá þriðji Starkaður. Höðbroddur var á konungafundi. Þar fékk hann loforð um að kvænast Sigrúnu Högnadóttur. Þegar hún frétti það reið hún með valkyrjum um loft og yfir sjó að leita að Helga. Helgi var þá við Logafjöll og hafði barist við syni Hundings. Þar felldi hann Álf og Eyjólf, Hjörvarð og Hervarð. Hann var örþreyttur eftir bardagann og sat undir Arasteini. Þar fann Sigrún hann, hljóp um háls honum, kyssti hann og sagði honum erindi sitt, eins og segir í Völsungakviðu hinni fornu:

14

Sigrún leitaði
hins glaða konungs,
hún tók í
hönd Helga,
kyssti konunginn og heilsaði honum
þar sem hann sat með hjálm á höfði;
þá tók konungurinn
að fella hug til konunnar.

15

Hún sagðist hafa elskað
af öllu hjarta
son Sigmundar
áður en hún hafði séð hann.
Sigrún kvað:

16

„Ég var lofuð
Höðbroddi á herþingi,
en annan konung
vildi ég eiga;
þó óttast ég, konungur,
reiði frænda minna;
ég hef gengið gegn
hjartans ósk föður míns.“

17

Dóttir Högna
talaði af einlægni;
hún sagðist vilja eiga
ást Helga.
Helgi kvað:

18

„Hafðu engar áhyggjur
af reiði Högna
né illvilja
ættmenna þinna.
Þú skalt, unga mær,
lifa hjá mér;
þú átt þér ættingja, góða mín,
sem ég óttast ekki.“
Helgi safnaði þá miklum skipaher og fór til Frekasteins. Úti á hafi lentu þeir í lífshættulegu óveðri. Þá leiftraði yfir þeim og geislar féllu á skipin. Þeir sáu níu valkyrjur ríða um loftið og þekktu Sigrúnu. Þá lægði storminn og þeir komust heilir að landi. Synir Granmars sátu á bjargi þegar skipin sigldu að landi. Guðmundur stökk á hest og reið til njósna upp á bergið við höfnina. Þá felldu Völsungar seglin. Þá kvað Guðmundur:

19

„Hvaða konungur er það
sem stýrir skipunum
og lætur gullinn herfána
blakta í stafninum?
Mér þykir fagurt
að sjá fremst í flotanum;
rauður stríðsljómi
slær um víkingana.“
Sinfjötli kvað:

20

„Hér má Höðbroddur
þekkja Helga,
sem flýr ógjarnan,
í miðjum flotanum;
hann hefur lagt
óðal ættar þinnar,
arf Fjörsunga,
undir sig.“
Guðmundur kvað:

21

„Þá skulum við fyrst
við Frekastein
útkljá saman
deilur okkar;
það er tími til kominn, Höðbroddur,
að hefna okkar
ef við höfum lengi
borið lægri hlut.“
Sinfjötli kvað:

22

„Þú ættir fremur, Guðmundur,
að gæta geita
og klífa brattar
klettaskorur,
með heslikylfu
í hendinni;
það fellur þér betur
en úrskurður sverðanna.“
Helgi kvað:

23

„Þér sæmir, Sinfjötli,
miklu betur
að heyja bardaga
og gleðja erni
en að skiptast á
gagnslausum orðum,
þótt konungar
eigi í hatrömmum deilum.

24

Mér þykja synir Granmars
ekki góðir menn,
þó ber konungum
að segja satt;
þeir hafa sýnt
á Móinsheimum
að þeir hafa hugrekki
til að bregða sverðum;
þessir konungar eru
ákaflega hraustir.“
Guðmundur reið heim með fréttir af hernum. Þá söfnuðu synir Granmars liði. Þangað komu margir konungar. Þar var Högni, faðir Sigrúnar, og synir hans, Bragi og Dagur. Þar varð mikil orrusta og féllu allir synir Granmars og allir höfðingjar þeirra, nema Dagur Högnason fékk grið og sór Völsungum eiða. Sigrún gekk meðal hinna föllnu og fann Höðbrodd nær dauða en lífi. Hún kvað:

25

„Sigrún frá Sefafjöllum
mun ekki,
Höðbroddur konungur,
hvíla í faðmi þínum;
lífi sona Granmars
er lokið
— oft nær grátt reiðstóð
tröllkonunnar í hræ.“
Þá fann hún Helga og varð mjög glöð. Hann kvað:

26

„Þér hefur ekki allt
fallið í skaut, vitra mær,
þótt ég segi að nokkru
nornir ráða:
Í morgun féllu
við Frekastein
Bragi og Högni;
ég varð þeim að bana.

27

En við Styrkleifar féll
Starkaður konungur,
og við Hlébjörg
synir Hrollaugs;
þann konung sá ég
berjast af mestri heift,
þegar bolurinn barðist
þótt höfuðið væri höggvið af.

28

Á jörðinni liggja
langflestir
ættmenn þínir,
orðnir að líkum;
þú ollir ekki mannvígunum,
þér var það áskapað
að þú yrðir voldugum mönnum
að stríðsefni.“
Þá grét Sigrún. Hann sagði:

29

„Huggaðu þig, Sigrún!
Þú hefur verið okkur Hildur;
konungar fá ekki sigrað örlögin.“
Sigrún sagði:
„Ég kysi nú að þeir lifðu
sem eru látnir,
og samt gæti ég falið mig í faðmi þínum.“
Helgi kvæntist Sigrúnu og þau eignuðust syni. Helgi varð ekki gamall. Dagur Högnason færði Óðni blót til að hefna föður síns. Óðinn lánaði Degi spjót sitt. Dagur hitti Helga, mág sinn, þar sem heitir við Fjöturlund. Hann lagði spjótinu í gegnum Helga. Þar féll Helgi, en Dagur reið til Sefafjalla og sagði Sigrúnu tíðindin.

30

„Ófús er ég, systir,
að segja þér sorgartíðindi,
því að nauðugur hef ég
komið frændkonu minni til að gráta;
í morgun féll
undir Fjöturlundi
sá konungur sem var
bestur í heimi
og stóð með fótinn
á hálsi annarra konunga.“
Sigrún sagði:

31

„Megi allir eiðarnir
koma þér í koll,
þeir sem þú hafðir
svarið Helga
við hið bjarta
vatn Leifturs
og við hrásvalan
Unnarstein.

32

Megi skipið ekki hreyfast
sem ber þig,
þótt óskabyr
blási á eftir;
megi hesturinn ekki hlaupa
sem ber þig,
þótt þú þurfir
að flýja óvini þína.

33

Megi sverðið ekki bíta
sem þú bregður,
nema það syngi
um höfuð þér sjálfum.
Þá væri dauða Helga
hefnt á þér,
ef þú værir úlfur
úti í skógi,
án auðs
og allrar gleði,
hefðir ekkert að eta
nema þú sprengdir þig á hræjum.“
Dagur sagði:

34

„Þú ert ær, systir,
og viti þínu fjær,
þegar þú biður bróður þínum
slíkra örlaga;
Óðinn einn veldur
öllu bölinu,
því að meðal ættingja
bar hann sundrungarrúnir.

35

Bróðir þinn býður þér
hringa úr rauðagulli,
öll Vandilsvé
og Vígdali;
þú og synir þínir
skuluð fá hálft ríkið
í bætur fyrir sorgina,
hringaskreytta brúður.“
Sigrún sagði:

36

„Ég mun aldrei sitja svo sæl
á Sefafjöllum,
snemma dags eða um nætur,
að ég uni lífinu,
nema ljóma bregði
á lið konungsins,
Vígblær hlaupi hingað
með konunginn á baki,
vanur gullbeisli,
og ég fái að fagna honum.

37

Svo hafði Helgi
skelft
alla óvini sína
og ættingja þeirra
sem undan úlfi
ryki í ofboði
geitur af fjalli,
fullar ótta.

38

Svo bar Helgi
af öðrum konungum
sem fagurvaxinn
askur af þyrnirunna,
eða sá hjartarkálfur,
döggu sleginn,
sem gnæfir hærra
öllum öðrum dýrum
og horn hans glóa
við sjálfan himininn.“
Haugur var reistur yfir Helga. Þegar hann kom til Valhallar bauð Óðinn honum að ráða öllu með sér. Helgi sagði:

39

„Þú skalt, Hundingur,
útvega hverjum manni
vatn til fótaþvottar
og kveikja eld,
binda hunda,
gæta hesta,
gefa svínum soð
áður en þú ferð að sofa.“
Ambátt Sigrúnar gekk eitt kvöld hjá haugi Helga og sá að Helgi reið til haugsins með marga menn. Ambáttin sagði:

40

„Er þetta tóm sjónhverfing
sem ég þykist sjá,
eða ragnarök
— ríða dauðir menn,
þið sem knýið hesta ykkar
áfram með spjótoddum —
eða hafa konungar
fengið heimfararleyfi?“
Helgi sagði:

41

„Það er engin sjónhverfing
sem þú þykist sjá,
né heimsendir,
þótt þú sjáir okkur,
þótt við knýjum hesta okkar
áfram með spjótoddum,
og konungar hafa ekki
fengið heimfararleyfi.“
Ambáttin gekk heim og sagði Sigrúnu:

42

„Gakktu út, Sigrún,
frá Sefafjöllum,
ef þig langar
að hitta verndara hersins;
haugurinn er opinn,
Helgi er kominn,
blóð rennur úr sárunum;
konungurinn bað þig
að stöðva blóðið
sem drýpur úr þeim.“
Sigrún gekk í hauginn til Helga og sagði:

43

„Nú gleðst ég svo
yfir fundi okkar
sem gráðugir
haukar Óðins,
þegar þeir vita af fallnum,
heitri bráð,
eða sjá, döggvotir,
fyrstu skímu dags.

44

Ég vil fyrst kyssa
látinn konunginn
áður en þú kastar
af þér blóðugri brynjunni;
hár þitt, Helgi,
er þakið hélu,
allur er konungurinn
sleginn dauðadögg,
hendur mágs Högna
eru hrásvalar;
hvernig get ég, konungur,
bætt þér þetta?“
Helgi sagði:

45

„Þú ein veldur því, Sigrún
frá Sefafjöllum,
að Helgi er
sleginn sorgardögg;
þú grætur, gullskreytta kona,
sárum tárum,
sólbjört kona að sunnan,
áður en þú ferð að sofa;
hvert tár fellur blóðugt
á brjóst konungsins,
hrásvalt, heitt að innan,
þrungið ekka.

46

Við skulum drekka vel
dýrar veigar,
þótt við höfum misst
ást og lönd;
enginn skal
kveða sorgarljóð,
þótt á brjósti mér
sjáist sár;
nú eru brúðir
lokaðar inni í haugi,
konur höfðingja,
hjá okkur látnum.“
Sigrún bjó um rúm í hauginum.

47

„Hér hef ég búið þér, Helgi,
hvílu
þar sem sorgin fær varla náð þér,
afleiddur af Ylfingum;
ég vil í faðmi þínum,
konungur, sofna,
eins og ég myndi
hjá lifandi konungi.“
Helgi sagði:

48

„Nú segi ég að einskis
sé vonlaust að vænta,
snemma eða seint
á Sefafjöllum,
þegar þú sefur
á armi látins manns,
ljós yfirlitum, í haugi,
dóttir Högna,
og ert sjálf lifandi,
þú konungborna.

49

Tími er kominn til að ríða
roðnar brautir,
láta fölan hestinn
troða loftstíg;
ég verð að vera vestan
við brú himinsins
áður en Salgófnir
vekur sigurlið.“
Helgi og menn hans riðu leið sína, en konurnar fóru heim til bæjar. Næsta kvöld lét Sigrún ambáttina halda vörð við hauginn. Við sólsetur, þegar Sigrún kom til haugsins, sagði hún:

50

„Nú væri hann kominn,
ef hann hygðist koma,
sonur Sigmundar,
frá sölum Óðins;
ég segi að vonin dvíni
um komu konungsins hingað,
þegar á greinum asksins
ernir sitja
og allir flykkjast
til funda við drauma.“
Ambáttin sagði:

51

„Vertu ekki svo ær
að fara ein,
konunglega kona,
til bústaða drauga;
allir látnir óvinir
verða máttugri á nóttunni,
mær,
en um bjartan dag.“
Sigrún lifði stutt af sorg og trega. Í fornöld var því trúað að fólk endurfæddist, en það er nú kallað kerlingavilla. Sagt er að Helgi og Sigrún hafi endurfæðst. Þá hét hann Helgi Haddingjaskati en hún Kára Hálfdanardóttir, eins og kveðið er í Káruljóðum, og var hún valkyrja.