Frumheimild: „Gylfaginning“

Gylfaginning

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

1

Gylfi konungur réð yfir þeim löndum sem nú heita Svíþjóð. Sagt er frá honum að hann hafi gefið konu á ferðalagi, að launum fyrir skemmtun hennar, eins mikið plógland í ríki sínu og fjórir uxar gætu plægt á einum sólarhring. En þessi kona var af ætt ása og hét Gefjun. Hún sótti fjóra uxa norður í Jötunheima, en þeir voru synir hennar og jötuns nokkurs, og beitti þeim fyrir plóg. Plógurinn gekk svo breitt og djúpt að landið losnaði upp, og uxarnir drógu það út á haf og vestur á bóginn þar til þeir námu staðar í sundi nokkru. Þar kom Gefjun landinu fyrir, gaf því nafn og kallaði Sjáland. Þar sem landið hafði losnað upp varð eftir stöðuvatn. Það er nú kallað Lögurinn í Svíþjóð, og víkurnar í Leginum samsvara nesunum á Sjálandi. Svo segir Bragi skáld gamli:

Gefjun dró glöð frá Gylfa
landspildu úr djúpum jarðvegi,
svo að rauk af rennandi uxunum,
Danmörku til viðbótar.
Uxarnir báru átta augu
og fjögur höfuð þegar þeir gengu
fyrir víðri landspildunni,
þeirri sem slitin var úr gróinni jörð.

2

Gylfi konungur var vitur maður og göldróttur. Hann undraðist mjög hversu fjölkunnugt ásafólkið var, því að allt gekk að vilja þess. Hann velti því fyrir sér hvort þetta stafaði af eigin eðli þess eða hvort guðlegir kraftar þeirra goða sem það blótaði yllu því. Hann lagði af stað til Ásgarðs og fór leynt. Hann tók á sig líki gamals manns og dulbjó sig þannig. En æsir voru honum vitrari að því leyti að þeir gátu séð fyrir óorðna hluti. Þeir sáu ferð hans fyrir áður en hann kom og gerðu sjónhverfingar til að taka á móti honum.

Þegar hann kom inn í borgina sá hann þar svo háa höll að hann sá varla yfir hana. Þakið var lagt gylltum skjöldum eins og þakspæni. Svo segir Þjóðólfur úr Hvini að Valhöll hafi verið þakin skjöldum:

Á bakinu létu þeir skína,
þegar grjóti var barið á þá,
þakskífur salar Sváfnis,
hinir hyggnu menn.

Gylfi sá mann í hallardyrunum sem lék sér að því að kasta handsöxum og hafði sjö á lofti í einu. Sá spurði hann fyrst að nafni. Hann sagðist heita Gangleri og vera kominn af afskekktum slóðum. Hann bað um næturgistingu og spurði hver ætti höllina. Maðurinn svaraði að það væri konungur þeirra: „En ég get fylgt þér til fundar við hann. Þá skaltu sjálfur spyrja hann að nafni.“

Maðurinn gekk fyrir honum inn í höllina og hann fylgdi á eftir. Jafnskjótt lokaðist hurðin að baki honum. Þar sá hann mörg salarkynni og margt fólk. Sumir voru að leika sér, sumir drukku og sumir börðust með vopnum. Hann leit í kringum sig og margt af því sem hann sá þótti honum ótrúlegt. Þá sagði hann:

Um allar dyr
skal skyggnast
áður en gengið er inn,
því að óvíst er að vita
hvar óvinir sitja
fyrir á bekkjum.

Hann sá þrjú hásæti, hvert upp af öðru, og þar sátu þrír menn, hver í sínu sæti. Hann spurði hvað höfðingjar þeirra hétu. Sá sem hafði leitt hann inn svaraði að sá sem sat í neðsta hásætinu væri konungur: „Hann heitir Hár, þar fyrir ofan situr sá sem heitir Jafnhár og efst sá sem heitir Þriðji.“

Hár spurði gestinn hvort hann ætti fleiri erindi, en sagði að honum stæði til boða matur og drykkur eins og öllum þar í höll Hárs. Hann sagðist fyrst vilja spyrja hvort nokkur fróður maður væri þar inni. Hár sagði að hann kæmist ekki heill út nema hann væri fróðari en þeir:

„Stattu fram
meðan þú spyrð;
sá skal sitja sem svarar.“

3

Gangleri hóf mál sitt þannig: „Hver er æðstur eða elstur allra goða?“

Hár sagði: „Sá heitir Alföður á okkar máli, en í hinum forna Ásgarði átti hann tólf nöfn. Eitt er Alföður, annað Herran eða Herjan, þriðja Nikar eða Hnikar, fjórða Nikuður eða Hnikuður, fimmta Fjölnir, sjötta Óski, sjöunda Ómi, áttunda Bifliði eða Biflindi, níunda Sviður, tíunda Sviðrir, ellefta Viðrir og tólfta Jálg eða Jálkur.“

Þá spurði Gangleri: „Hvar er þessi guð, hvað getur hann og hvaða afrek hefur hann unnið?“

Hár sagði: „Hann lifir um allar aldir, stjórnar öllu ríki sínu og ræður öllu, stóru sem smáu.“

Þá sagði Jafnhár: „Hann skapaði himin og jörð og loftið og allt sem þar er.“

Þriðji sagði: „Það er þó mest að hann skapaði manninn og gaf honum sál sem á að lifa og aldrei glatast, þótt líkaminn rotni í mold eða brenni til ösku. Allir sem lifa réttlátu lífi skulu lifa áfram og vera hjá honum sjálfum þar sem heitir Gimlé eða Vingólf. En vondir menn fara til Heljar og þaðan í Niflhel. Hún er niðri í níunda heimi.“

Þá spurði Gangleri: „Hvað gerði hann áður en himinn og jörð voru sköpuð?“

Hár svaraði: „Þá var hann hjá hrímþursum.“

4

Gangleri spurði: „Hvað var í upphafi, hvernig hófst allt og hvað var þar áður?“

Hár svaraði: „Eins og segir í Völuspá:

Í árdaga,
þegar ekkert var,
var hvorki sandur né sjór
né svalar öldur;
engin jörð var til
né himinn yfir henni,
Ginnungagap eitt var,
en ekkert gras.“

Þá sagði Jafnhár: „Niflheimur var skapaður mörgum öldum áður en jörðin varð til. Í miðjum honum er brunnurinn Hvergelmir, og þaðan renna árnar sem heita Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul, Slíð og Hríð, Sylgur og Ylgur, Víð og Leiftur. Gjöll er næst Helgrindum.“

Þá sagði Þriðji: „Fyrstur var þó sá heimur í suðri sem heitir Múspell. Hann er bjartur og heitur. Í þeirri átt logar allt og brennur. Þangað komast ekki þeir sem eru þar ókunnugir og eiga þar engin heimkynni. Surtur heitir sá sem situr þar á landamærunum til varnar landinu. Hann hefur logandi sverð, og við endalok veraldar mun hann fara í hernað, sigra öll goðin og brenna allan heiminn. Svo segir í Völuspá:

Surtur fer úr suðri
með eld sem eyðir greinum,
af sverði skín
sól hergoðanna;
klettabjörg dynja saman
og tröllkonur hrasa,
menn troða veginn til Heljar
og himinninn klofnar.“

5

Gangleri spurði: „Hvernig var umhorfs áður en ættirnar urðu til og mannfólkinu fjölgaði?“

Þá sagði Hár: „Þegar árnar sem kallast Élivágar voru komnar svo langt frá upptökum sínum að eitraði vökvinn sem fylgdi þeim harðnaði eins og gjall sem rennur úr eldi, varð hann að ís. Þegar ísinn stöðvaðist og rann ekki lengur, lagðist þar íshella yfir. Úðinn sem steig af eitrinu fraus að hrími, og hvert hrímlagið hlóðst ofan á annað, allt inn í Ginnungagap.“

Þá sagði Jafnhár: „Sá hluti Ginnungagaps sem sneri til norðurs fylltist af þungum ís og hrími, en innar voru úði og gustur. Suðurhluti Ginnungagaps varð hins vegar léttari við gneistana og glóandi agnirnar sem flugu úr Múspellsheimi.“

Þá sagði Þriðji: „Eins og kuldi og allt hið grimma kom úr Niflheimi var allt heitt og bjart nærri Múspelli. En í Ginnungagapi var eins milt og í vindlausu lofti. Þegar hrímið og heitur blærinn mættust, svo að hrímið bráðnaði og draup, kviknaði líf í dropunum fyrir kraft þess sem sendi hitann. Þar varð til vera í mannsmynd sem nefnd var Ýmir. Hrímþursar kalla hann Aurgelmi, og frá honum eru ættir hrímþursa komnar, eins og segir í Völuspá hinni skömmu:

Allar völvur eru
komnar frá Viðólfi,
allir galdramenn
frá Vilmeiði,
en seiðmenn
frá Svarthöfða,
allir jötnar
frá Ými komnir.

En hér segir Vafþrúðnir jötunn svo:

Úr Élivágum
stukku eiturdropar
og uxu þar til úr varð jötunn;
þaðan eru ættir okkar
allar saman komnar;
þess vegna er allt okkar kyn svo illt.“

Þá spurði Gangleri: „Hvernig urðu ættirnar til af honum og hvernig fjölgaði þeim svo að fleiri menn urðu til? Eða telur þú hann guð, þennan sem þú sagðir nú frá?“

Hár svaraði: „Við viðurkennum hann alls ekki sem guð. Hann er illur og allir ættingjar hans líka. Við köllum þá hrímþursa. En sagt er að hann hafi tekið að svitna í svefni. Þá uxu karl og kona undir vinstri handlegg hans, og annar fótur hans gat son með hinum. Frá þeim eru ættirnar komnar. Það eru hrímþursar. Hinn gamla hrímþurs köllum við Ými.“

6

Þá spurði Gangleri: „Hvar bjó Ýmir og á hverju lifði hann?“

Hár svaraði: „Næst gerðist það, þegar hrímið draup, að úr því varð kýr sem hét Auðhumla. Fjórar mjólkurár runnu úr spenum hennar og hún nærði Ými.“

Þá spurði Gangleri: „Á hverju nærðist kýrin?“

Hár svaraði: „Hún sleikti hrímsteinana sem voru saltir. Fyrsta daginn sem hún sleikti steinana kom mannshár úr steininum um kvöldið, annan daginn mannshöfuð og þriðja daginn var kominn fram heill maður. Hann er nefndur Búri. Hann var fríður, stór og máttugur. Hann eignaðist son sem hét Bör. Bör kvæntist konu sem hét Bestla, dóttur jötunsins Bölþorns, og þau eignuðust þrjá syni. Einn hét Óðinn, annar Vili og sá þriðji Vé. Ég trúi því að þessi Óðinn og bræður hans ráði yfir himni og jörð. Við teljum að þetta sé nafn hans. Svo heitir sá maður sem við vitum mestan og ágætastan, og þið getið vel kallað hann því nafni.“

7

Þá spurði Gangleri: „Hvernig fór þá um samkomulag þeirra og hvorir voru máttugri?“

Hár svaraði: „Synir Bars drápu jötuninn Ými. Þegar hann féll streymdi svo mikið blóð úr sárum hans að þeir drekktu í því allri ætt hrímþursa nema einum sem komst undan með heimilisfólki sínu. Jötnar kalla hann Bergelmi. Hann fór upp á trékistu sína ásamt konu sinni og komst þar af. Frá þeim eru ættir hrímþursa komnar, eins og hér segir:

Ótal vetrum
áður en jörðin var sköpuð
fæddist Bergelmir;
það er mitt fyrsta minni,
þegar sá fróði jötunn
var lagður á trékistu.“

8

Þá spurði Gangleri: „Hvað gerðu synir Bars þá, úr því að þú trúir að þeir séu goð?“

Hár sagði: „Þar er frá miklu að segja. Þeir tóku Ými, fluttu hann í mitt Ginnungagap og gerðu úr honum jörðina, en úr blóði hans sjóinn og vötnin. Jörðin var gerð úr holdinu og fjöllin úr beinunum. Grjót og urðir gerðu þeir úr tönnum hans, jöxlum og brotnum beinum.“

Þá sagði Jafnhár: „Úr blóðinu sem rann úr sárunum og flæddi frjálst gerðu þeir sjóinn, þegar þeir mótuðu jörðina og festu hana saman. Þeir lögðu sjóinn í hring utan um hana, og flestum mun þykja ófært að komast yfir hann.“

Þá sagði Þriðji: „Þeir tóku líka höfuðkúpu hans og gerðu úr henni himininn. Þeir reistu hann yfir jörðinni með fjórum skautum og settu dverg undir hvert horn. Þeir heita Austri, Vestri, Norðri og Suðri. Síðan tóku þeir glóandi agnir og gneista sem höfðu kastast úr Múspellsheimi og fóru lausir. Þeir settu þá á himininn í miðju Ginnungagapi, bæði ofarlega og neðarlega, til að lýsa himni og jörð. Þeir ákvörðuðu öllum ljósunum stað. Sum festu þeir á himninum, önnur fóru laus undir honum, en þeim ákvörðuðu þeir einnig stað og settu þeim brautir. Í fornum fræðum er sagt að síðan hafi verið hægt að greina að dag og nótt og telja árin. Eins og segir í Völuspá:

Sólin vissi ekki
hvar hún átti heimkynni,
máninn vissi ekki
hvaða mátt hann átti,
stjörnurnar vissu ekki
hvar þær áttu stað.

Þannig var áður en þetta gerðist.“

Þá sagði Gangleri: „Þetta eru mikil tíðindi sem ég heyri nú. Þetta er furðumikið verk og haganlega gert. Hvernig var jörðin í laginu?“

Hár svaraði: „Hún er hringlaga að utan, og umhverfis hana liggur djúpur sjórinn. Meðfram sjávarströndinni gáfu þeir ættum jötna lönd til búsetu. En innar á jörðinni reistu þeir virkisgarð umhverfis heiminn til varnar árásum jötna. Í þann garð notuðu þeir augabrúnir Ýmis jötuns og kölluðu vígið Miðgarð. Þeir tóku líka heila hans, köstuðu honum upp í loftið og gerðu úr honum skýin, eins og hér segir:

Úr holdi Ýmis
var jörðin sköpuð,
en sjórinn úr blóði hans,
fjöll úr beinum,
tré úr hári,
en himinn úr höfuðkúpunni.
Úr augabrúnum hans
gerðu hin góðu goð
Miðgarð handa mannanna sonum,
en úr heila hans
voru öll hin ógnþrungnu
ský sköpuð.“

9

Þá sagði Gangleri: „Mér finnst þeir hafa komið miklu í verk þegar jörðin og himinninn voru sköpuð, sólin og himintunglin sett á sinn stað og sólarhringnum skipt í dag og nótt. En hvaðan komu mennirnir sem byggja heiminn?“

Þá sagði Hár: „Þegar synir Bors gengu með sjávarströndinni fundu þeir tvö tré. Þeir tóku þau upp og sköpuðu úr þeim menn. Sá fyrsti gaf þeim anda og líf, annar skilning og hreyfigetu og sá þriðji andlit, mál, heyrn og sjón. Þeir gáfu þeim föt og nöfn. Maðurinn hét Askur en konan Embla. Frá þeim er mannkynið komið, sem fékk að búa innan Miðgarðs.

Því næst reistu þeir sér borg í miðjum heiminum sem heitir Ásgarður. Við köllum hana Tróju. Þar bjuggu goðin og ættir þeirra og þar áttu upptök sín margir atburðir og sögur, bæði á jörðu og í lofti. Þar er staður sem heitir Hliðskjálf. Þegar Óðinn settist þar í hásæti sá hann um alla heima og allt sem hver maður aðhafðist og skildi allt sem hann sá. Kona hans hét Frigg Fjörgynsdóttir. Af ætt þeirra er það fólk komið sem við köllum ættir ása og hefur búið í hinum forna Ásgarði og þeim ríkjum sem honum tilheyra. Öll sú ætt er af guðum komin. Þess vegna má hann heita Alföður, því að hann er faðir allra goða og manna og alls þess sem hann og máttur hans komu í fullkomið horf. Jörð var dóttir hans og kona hans. Með henni eignaðist hann fyrsta son sinn, Ása-Þór. Honum fylgdi afl og styrkur og þess vegna sigrar hann allar lifandi verur.

10

Nörfi eða Narfi hét jötunn sem bjó í Jötunheimum. Hann átti dóttur sem hét Nótt. Hún var svört og dökk eins og hún átti ættir til. Hún var gift manni sem hét Naglfari. Sonur þeirra hét Auður. Því næst var hún gift þeim sem hét Ánar. Dóttir þeirra hét Jörð. Síðast giftist hún Dellingi, sem var af ætt ása. Sonur þeirra var Dagur. Hann var ljós og fagur eins og faðir hans.

Þá tók Alföður Nótt og Dag, son hennar, og gaf þeim tvo hesta og tvær kerrur. Hann sendi þau upp á himin til að þau færu hvort sinn hringinn um jörðina á hverjum sólarhring. Nótt fer á undan með hestinn sem kallast Hrímfaxi og á hverjum morgni vætir hann jörðina dögg með froðudropunum frá méli sínu. Hesturinn sem Dagur á heitir Skinfaxi og af faxi hans lýsir um allt loftið og jörðina.“

11

Þá sagði Gangleri: „Hvernig stýrir hann göngu sólar og tungls?“

Hár sagði: „Maður er nefndur Mundilfari sem átti tvö börn. Þau voru svo falleg og fríð að hann kallaði son sinn Mána en dóttur sína Sól og gifti hana manni sem hét Glenur. En goðin reiddust þessum hroka, tóku systkinin og settu þau upp á himininn. Þau létu Sól aka hestunum sem drógu sólarvagninn. Sólina höfðu goðin skapað til að lýsa heimana af neistanum sem flaug úr Múspellsheimi. Hestarnir heita Árvakur og Alsviður. Undir herðar þeirra settu goðin tvo vindbelgi til að kæla þá, en í sumum frásögnum er þetta kallað ísarnkol.

Máni stýrir göngu tunglsins og ræður því hvenær það er nýtt og hvenær það er í niðum. Hann tók tvö börn af jörðinni sem heita Bil og Hjúki. Þau voru á leið frá brunninum Byrgi og báru á öxlunum vatnsílátið Sæg á stönginni Simul. Faðir þeirra heitir Viðfinnur. Þessi börn fylgja Mána eins og sjá má frá jörðu.“

12

Þá sagði Gangleri: „Sólin fer hratt, næstum eins og hún sé hrædd. Hún myndi ekki fara hraðar þótt hún óttaðist að verða drepin.“

Þá svaraði Hár: „Það er ekkert undarlegt að hún flýti sér. Sá sem eltir hana er rétt á hælunum á henni og hún á enga aðra leið en að flýja.“

Þá sagði Gangleri: „Hver veldur henni þessum vandræðum?“

Hár sagði: „Þetta eru tveir úlfar og sá sem eltir hana heitir Sköll. Hún óttast hann og hann mun ná henni. Sá sem hleypur á undan henni heitir Hati Hróðvitnisson. Hann vill ná tunglinu og það mun honum takast.“

Þá sagði Gangleri: „Af hvaða ætt eru úlfarnir?“

Hár sagði: „Tröllkona býr austan við Miðgarð í skógi sem heitir Járnviður. Í þeim skógi búa tröllkonurnar sem heita Járnviðjur. Gamla tröllkonan eignast marga jötunssyni, alla í úlfslíki, og frá þeim eru þessir úlfar komnir. Sagt er að sá af ættinni sem kallast Mánagarmur verði allra máttugastur. Hann nærist á lífi allra manna sem deyja og gleypir tunglið, en slettir blóði um himininn og allt loftið. Við það missir sólin birtu sína og vindarnir æða ólmir og gnauða úr öllum áttum. Svo segir í Völuspá:

Í austri býr sú aldna
í Járnviði
og fæðir þar
niðja Fenrisúlfs;
einn af þeim öllum
mun verða
sá sem hrifsar tunglið
í tröllslíki.

Hann nærist á lífi
feigra manna,
roðar bústaði goðanna
rauðu blóði;
sólskinið sortnar
sumurin á eftir,
öll veður verða válynd.
Vitið þið enn meira — eða hvað?“

13

Þá sagði Gangleri: „Hvaða leið liggur frá jörðu til himins?“

Hár svaraði og hló við: „Þessi spurning ber ekki vott um mikla þekkingu. Hefur þér ekki verið sagt að goðin gerðu brú frá jörðu til himins sem heitir Bifröst? Þú hlýtur að hafa séð hana. Kannski kallarðu hana regnboga. Hún er í þremur litum og mjög sterk og smíðuð af meiri list og kunnáttu en önnur mannvirki. En þótt hún sé sterk mun hún brotna þegar synir Múspells koma og ríða yfir hana. Hestar þeirra synda þá yfir stórar ár og þannig komast þeir áfram.“

Þá sagði Gangleri: „Mér finnst goðin ekki hafa vandað sig við að gera brúna ef hún getur brotnað, fyrst þau geta þó gert allt eins og þau vilja.“

Þá sagði Hár: „Goðin eiga ekki skilið ámæli fyrir þessa smíð. Bifröst er góð brú en ekkert í þessum heimi er svo traust að það megi treysta á það þegar synir Múspells herja.“

14

Þá sagði Gangleri: „Hvað tók Alföður sér fyrir hendur þegar Ásgarður var fullgerður?“

Hár sagði: „Fyrst skipaði hann stjórnendum sæti og bað þá að ákveða með sér örlög manna og ráða skipulagi borgarinnar. Þetta var á þeim stað sem heitir Iðavöllur í miðri borginni. Fyrsta verk þeirra var að reisa hof þar sem tólf sæti þeirra standa auk hásætisins sem Alföður á. Þetta er stærsta og best gerða hús á jörðu. Að utan og innan er það allt eins og úr skíru gulli. Þennan stað kalla menn Glaðsheim.

Þeir reistu annan sal, fagurt helgihús sem gyðjurnar áttu. Það hús kalla menn Vingólf. Því næst reistu þeir hús þar sem þeir komu fyrir smiðjuafli. Til þess smíðuðu þeir hamar, töng og steðja og síðan öll önnur verkfæri. Þá tóku þeir að vinna málm, stein og tré. Þeir unnu svo mikið af þeim málmi sem heitir gull að öll húsgögn þeirra og reiðtygi voru úr gulli. Þessi öld er kölluð gullöldin, tíminn áður en henni spillti koma kvennanna. Þær komu úr Jötunheimum.

Því næst settust goðin í sæti sín, kváðu upp dóma sína og rifjuðu upp hvernig dvergar höfðu kviknað í moldinni og niðri í jörðinni eins og maðkar í holdi. Dvergarnir höfðu fyrst myndast og kviknað í holdi Ýmis og voru þá maðkar. En með ákvörðun goðanna fengu þeir mannvit og mannsmynd, þótt þeir búi í jörðu og steinum. Mótsognir var æðstur og Dúrinn næstur honum. Svo segir í Völuspá:

Þá gengu öll goðin
á dómstóla sína,
hin háheilögu goð,
og ræddu það sín á milli
hver skyldi skapa
sveit dverga
úr blóðugum sjónum
og úr beinum Bláins.

Þar urðu til margar
verur í mannsmynd,
dvergar í jörðu,
eins og Dúrinn sagði.

Og þessi segir hún vera nöfn dverganna:

Nýi, Niði,
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjófur, Dvalinn,
Nár, Náinn,
Nípingur, Dáinn,
Bífur, Báfur,
Bömbur, Nóri,
Óri, Ónar,
Óinn, Mjöðvitnir.

Viggur og Gandálfur,
Vindálfur, Þorinn,
Fíli, Kíli,
Fundinn, Váli,
Þrór, Þróinn,
Þekkur, Litur og Vitur,
Nýr, Nýráður,
Rekkur, Ráðsviður.

Þessir eru líka dvergar og búa í steinum en hinir fyrrnefndu í mold:

Draupnir, Dolgþvari,
Hár, Hugstari,
Hleðjólfur, Glóinn,
Dóri, Óri,
Dúfur, Andvari,
Heftifili,
Hár, Svíar.

En þessir komu frá Svarinshaugi til Aurvanga á Jöruvöllum og af þeim er Lofar kominn. Þetta eru nöfn þeirra:

Skirfir, Virfir,
Skáfiður, Ái,
Álfur, Yngvi,
Eikinskjaldi,
Falur, Frosti,
Fiður, Ginnar.“

15

Þá sagði Gangleri: „Hvar er aðalstaður goðanna eða helgistaður þeirra?“

Hár svaraði: „Það er við askinn Yggdrasil. Þar eiga goðin að sitja á dómþingi á hverjum degi.“

Þá sagði Gangleri: „Hvað er að segja af þeim stað?“

Þá sagði Jafnhár: „Askurinn er allra trjá stærstur og bestur. Greinar hans breiðast um allan heiminn og ná upp yfir himininn. Þrjár rætur halda trénu uppi og mjög langt er á milli þeirra. Ein er hjá ásum, önnur hjá hrímþursum, þar sem Ginnungagap var forðum. Sú þriðja nær yfir Niflheim. Undir þeirri rót er Hvergelmir og Níðhöggur nagar rótina neðan frá.

Undir rótinni sem liggur til hrímþursa er Mímisbrunnur, en í honum eru viska og mannvit fólgin. Sá sem á brunninn heitir Mímir. Hann er fullur af þekkingu því að hann drekkur úr brunninum með Gjallarhorni. Þangað kom Alföður og bað um einn sopa úr brunninum en fékk ekki fyrr en hann lagði auga sitt að veði. Svo segir í Völuspá:

Allt veit ég, Óðinn,
hvar þú faldir augað,
í hinum fræga
Mímisbrunni.
Mímir drekkur mjöð
á hverjum morgni
af veði Valföður.
Vitið þið enn meira — eða hvað?

Þriðja rót asksins er á himni og undir henni er mjög heilagur brunnur sem heitir Urðarbrunnur. Þar er dómstaður goðanna. Á hverjum degi ríða æsir þangað upp um Bifröst. Hún heitir líka Ásbrú. Hestar ásanna heita þessum nöfnum: Sleipnir er bestur og hann á Óðinn. Hann hefur átta fætur. Annar er Glaður, þriðji Gyllir, fjórði Glenur, fimmti Skeiðbrimir, sjötti Silfrintoppur, sjöundi Sinir, áttundi Gísl, níundi Falhófnir, tíundi Gulltoppur og ellefti Léttfeti. Hestur Baldurs var brenndur með honum en Þór gengur til dómþingsins og veður árnar sem heita svo:

Körmt og Örmt
og Kerlaugar tvær,
þær skal Þór vaða
á hverjum degi
þegar hann fer að dæma
við askinn Yggdrasil,
því að Ásbrú
stendur öll í logum,
heilög vötn sjóða.“

Þá sagði Gangleri: „Brennur eldur yfir Bifröst?“

Hár sagði: „Það sem þú sérð rautt í boganum er brennandi eldur. Hrímþursar og bergrisar myndu ganga upp á himininn ef Bifröst væri fær öllum sem vildu fara yfir hana. Margir fagrir staðir eru á himni og allt þar er varið af guðlegum mætti. Þar stendur fagur salur undir askinum við brunninn og úr þeim sal koma þrjár meyjar sem heita Urður, Verðandi og Skuld. Þær ákveða mönnum ævi. Við köllum þær nornir. Enn eru fleiri nornir sem koma til hvers barns sem fæðist til að ákveða ævi þess. Sumar eru af guðum komnar, aðrar af ætt álfa og enn aðrar af ætt dverga, eins og hér segir:

Af mjög ólíkum uppruna
segi ég nornir vera,
þær eru ekki allar af sömu ætt;
sumar eru af ætt ása,
sumar eru af ætt álfa,
sumar dætur Dvalins.“

Þá sagði Gangleri: „Ef nornir ráða örlögum manna úthluta þær mjög ójafnt. Sumir eiga gott líf og ríkulegt en aðrir fá lítið af gæðum eða lofi, sumir lifa lengi en aðrir stutt.“

Hár sagði: „Góðar nornir af góðum ættum ákveða mönnum góða ævi en þegar menn verða fyrir óförum valda illar nornir því.“

16

Þá spurði Gangleri: „Hvað er fleira stórmerkilegt að segja frá askinum?“

Hár svaraði: „Margt er af honum að segja. Örn situr í greinum asksins og veit margt, en milli augna hans situr haukur sem heitir Veðurfölnir. Íkorni sem heitir Ratatoskur hleypur upp og niður eftir askinum og ber illmæli milli arnarins og Níðhöggs. Fjórir hirtir hlaupa um í greinum asksins og bíta barr hans. Þeir heita Dáinn, Dvalinn, Duneyr og Duraþrór. En svo margir ormar eru í Hvergelmi hjá Níðhöggi að enginn getur talið þá. Svo segir hér:

Askur Yggdrasils
þolir meiri þjáningar
en menn vita;
hjörtur bítur hann að ofan,
en hlið hans fúnar,
Níðhöggur nagar hann að neðan.

Enn er sagt:

Fleiri ormar liggja
undir aski Yggdrasils
en nokkurn fávísan apa grunar.
Góinn og Móinn,
þeir eru synir Grafvitnis,
Grábakur og Grafvölluður,
Ófnir og Sváfnir,
hygg ég að muni sífellt
naga kvisti trésins.

Einnig er sagt að nornirnar sem búa við Urðarbrunn taki á hverjum degi vatn úr brunninum ásamt aurnum sem liggur umhverfis hann og ausi yfir askinn svo að greinar hans skrælni ekki eða fúni. Þetta vatn er svo heilagt að allt sem kemur í brunninn verður jafnhvítt og himnan sem nefnist skjall og liggur innan á eggjaskurn, eins og hér segir:

Ég veit um ask sem er ausinn,
Yggdrasill heitir hann,
hátt og heilagt tré,
hvítum auri;
þaðan kemur döggin
sem fellur í dali;
hann stendur sígrænn yfir
Urðarbrunni.

Döggina sem fellur af honum til jarðar kalla menn hunangfall og á henni nærast býflugur. Tveir fuglar nærast í Urðarbrunni. Þeir heita svanir og frá þeim er komin sú fuglategund sem ber það nafn.“

17

Þá sagði Gangleri: „Þú kannt að segja merkilega hluti frá himninum. Hvaða aðrir helstu staðir eru þar en Urðarbrunnur?“

Hár svaraði: „Þar eru margir tignarlegir staðir. Einn þeirra heitir Álfheimur. Þar býr sú þjóð sem nefnist ljósálfar, en dökkálfar búa niðri í jörðinni. Þeir eru ólíkir ljósálfum í útliti og enn ólíkari að eðli. Ljósálfar eru fegurri en sólin á að líta, en dökkálfar svartari en bik. Þar er staður sem heitir Breiðablik og enginn staður þar er fegurri. Þar er einnig sá sem heitir Glitnir. Veggir hans, undirstöður og stólpar eru úr rauðu gulli, en þakið úr silfri. Enn er þar staður sem heitir Himinbjörg. Hann stendur við enda himinsins, við brúarsporðinn þar sem Bifröst nær til himins. Þar er líka mikill staður sem heitir Valaskjálf. Óðinn á hann. Goðin reistu hann og þöktu hreinu silfri. Í þeim sal er Hliðskjálf, hásætið sem svo heitir, og þegar Alföður situr þar sér hann um alla heima. Við suðurenda himinsins er salur sem heitir Gimlé, fegurstur allra og bjartari en sólin. Hann mun standa þegar bæði himinn og jörð eru farin forgörðum og þar munu góðir og réttlátir menn búa um alla eilífð. Svo segir í Völuspá:

Ég veit um sal sem stendur,
fegurri en sólin,
þakinn gulli,
á Gimlé;
þar skulu dyggar
þjóðir búa
og um alla eilífð
njóta yndis.“

Þá spurði Gangleri: „Hvað verndar þann stað þegar eldur Surts brennir himin og jörð?“

Hár svaraði: „Sagt er að annar himinn sé suður og upp frá þessum himni og heiti Andlangur. Þriðji himinninn sé enn ofar og heiti Víðbláinn. Á þeim himni teljum við þennan stað vera. Við teljum að ljósálfar einir búi nú á þeim stöðum.“

18

Þá spurði Gangleri: „Hvaðan kemur vindurinn? Hann er svo sterkur að hann hrærir upp stór höf og magnar eld. En þótt hann sé svo sterkur er ekki hægt að sjá hann. Undarlega er hann því gerður.“

Þá sagði Hár: „Það get ég vel sagt þér. Við norðurenda himinsins situr jötunn sem heitir Hræsvelgur. Hann er í arnarham og þegar hann þenur vængina til flugs koma vindar undan þeim. Svo segir hér:

Hræsvelgur heitir
jötunninn sem situr við enda himinsins
í arnarham;
undan vængjum hans
segja menn vindinn koma
yfir alla menn.“

19

Þá spurði Gangleri: „Hvers vegna er munurinn svo mikill að sumarið er heitt en veturinn kaldur?“

Hár svaraði: „Svo fróður maður ætti ekki að spyrja að þessu, því að þetta kunna allir að segja. En ef þú einn ert svo fáfróður að hafa ekki heyrt þetta skal ég þó virða þér það til vorkunnar að þú spyrjir einu sinni fávíslega fremur en að vera lengur ókunnugt um það sem þér ber að vita. Faðir Sumars heitir Svásuður og lifir svo sælu lífi að af nafni hans er dregið orðið sváslegt um það sem er blítt. Faðir Vetrar er aftur á móti ýmist kallaður Vindlóni eða Vindsvalur. Hann er sonur Vásaðar og þeir ættingjar voru grimmir og kaldlyndir. Vetur hefur skapgerð þeirra.“

20

Þá spurði Gangleri: „Hvaða æsir eru það sem mönnum ber að trúa á?“

Hár svaraði: „Tólf eru æsirnir af guðaætt.“

Þá sagði Jafnhár: „Ásynjurnar eru ekki síður heilagar og máttur þeirra er ekki minni.“

Þá sagði Þriðji: „Óðinn er æðstur og elstur ásanna. Hann ræður öllu og þótt hin goðin séu máttug þjóna þau honum öll eins og börn föður sínum. Frigg er kona hans og hún veit örlög manna þótt hún segi ekki fyrir um þau, eins og hér kemur fram þar sem Óðinn talar sjálfur við ásinn sem heitir Loki:

Óður ertu, Loki,
og viti þínu fjær,
hvers vegna læturðu ekki af þessu, Loki?
Frigg hygg ég
vita öll örlög,
þótt hún segi ekki sjálf frá þeim.

Óðinn heitir Alföður af því að hann er faðir allra goða. Hann heitir líka Valföður af því að allir sem falla í bardaga eru óskasynir hans. Hann veitir þeim vist í Valhöll og Vingólfi og þá kallast þeir einherjar. Hann heitir líka Hangaguð, Haftaguð og Farmaguð. Enn fleiri nöfnum nefndi hann sig þegar hann var kominn til Geirröðar konungs:

Ég nefndist Grímur
og Gangleri,
Herjann, Hjálmberi,
Þekkur, Þriðji,
Þuður, Uður,
Helblindi, Hár, Sannur, Svipall,
Sanngetall,
Herteitur, Hnikar,
Biley gur, Báleygur,
Bölverkur, Fjölnir,
Grímnir, Glapsviður, Fjölsviður,
Síðhöttur, Síðskeggur,
Sigföður, Hnikuður,
Alföður, Atríður, Farmatýr,
Óski, Ómi,
Jafnhár, Biflindi,
Göndlir, Hárbarður,
Sviður, Sviðrir,
Jálkur, Kjalar, Viður,
Þrór, Yggur, Þundur,
Vakur, Skilfingur,
Váfuður, Hroftatýr,
Gautur, Veratýr.“

Þá sagði Gangleri: „Geysimörg nöfn hafið þið gefið honum. Ég trúi því sannarlega að mikill fróðleikur felist í því að þekkja skýringar og sagnir um þá atburði sem hafa orðið tilefni hvers þessara nafna.“

Hár svaraði: „Það krefst mikillar þekkingar að rifja þetta allt vandlega upp. En styst er að segja þér að flest nöfnin hafa orðið til af því að tungumál heimsins eru mörg og allar þjóðir telja sig þurfa að laga nafn hans að sinni tungu til að geta sjálfar ákallað hann og beðið til hans. Sum nöfnin eiga þó rætur í atburðum á ferðum hans og um það eru til frásagnir. Þú munt ekki geta talist fróður maður ef þú kannt ekki að segja frá þeim stórviðburðum.“

21

Þá spurði Gangleri: „Hvað heita hinir æsirnir, hvað fást þeir við og hvaða afrek hafa þeir unnið sér til frægðar?“

Hár svaraði: „Fremstur þeirra er Þór, sem kallaður er Ása-Þór eða Öku-Þór. Hann er sterkastur allra goða og manna. Hann á ríki sem heitir Þrúðvangar, en höll hans heitir Bilskírnir. Í þeim sal eru fimm hundruð og fjörutíu gólf. Það er stærsta hús sem menn vita um. Svo segir í Grímnismálum:

Fimm hundruð gólfa
og fjörutíu að auki
hygg ég vera í Bilskírni með öllum álmum;
af þeim húsum
sem ég veit að hafa verið reist
veit ég hús sonar míns stærst.

Þór á tvo hafra sem heita Tanngnjóstur og Tanngrisnir og vagn sem hann ekur í, en hafrarnir draga vagninn. Þess vegna er hann kallaður Öku-Þór. Hann á líka þrjá dýrgripi. Einn þeirra er hamarinn Mjölnir, sem hrímþursar og bergrisar þekkja þegar honum er brugðið á loft. Það er ekki undarlegt, því að hann hefur brotið margan haus á feðrum þeirra og frændum. Annan afbragðsgrip á hann, megingjarðirnar. Þegar hann spennir þær um sig eykst ásmáttur hans um helming. Þriðja hlutinn á hann sem er mikill dýrgripur. Það eru járnhanskar. Hann má ekki vera án þeirra þegar hann grípur um hamarskaftið. Enginn er svo fróður að hann geti talið upp öll stórvirki Þórs, en ég get sagt þér svo margar sögur af honum að langur tími mun líða áður en ég hef sagt allt sem ég veit.“

22

Þá sagði Gangleri: „Ég vil heyra sögur af fleiri ásum.“

Hár svaraði: „Annar sonur Óðins er Baldur og af honum er gott að segja. Hann er bestur og allir lofa hann. Hann er svo fagur á að líta og svo bjartur að af honum lýsir. Ein jurt er svo hvít að henni er líkt við brá Baldurs. Hún er allra jurta hvítust og af því geturðu gert þér grein fyrir fegurð hans, bæði hárs hans og líkama. Hann er vitrastur ásanna, talar fegurst og er miskunnsamastur. En það fylgir honum að enginn dómur hans getur náð fram að ganga. Hann býr á stað sem heitir Breiðablik. Það er á himni. Þar má ekkert óhreint vera, eins og hér segir:

Breiðablik heitir staðurinn
þar sem Baldur hefur
reist sér sali,
á því landi
þar sem ég veit
að fæst böl er að finna.

23

Þriðji ásinn heitir Njörður. Hann býr á himni á stað sem heitir Nóatún. Hann ræður ferðum vindsins og stillir sjó og eld. Á hann skal heita til sjóferða og veiða. Hann er svo auðugur og fésæll að hann getur veitt mönnum auð í löndum eða lausafé. Til þess skal heita á hann. Njörður er ekki af ásaætt. Hann ólst upp í Vanaheimi, en vanir afhentu goðunum hann sem gísl og fengu í staðinn að gísli þann sem heitir Hænir. Hann varð þannig sáttatrygging milli goða og vana.

Njörður á konu sem heitir Skaði, dóttur jötunsins Þjaza. Skaði vill eiga heima þar sem faðir hennar bjó, á fjöllum þar sem heitir Þrymheimur, en Njörður vill vera nálægt sjó. Þau komu sér saman um að dvelja níu nætur í Þrymheimi og síðan aðrar níu í Nóatúnum. En þegar Njörður kom aftur til Nóatúna úr fjöllunum kvað hann þetta:

Mér leiðast fjöllin,
ég var þar ekki lengi,
aðeins níu nætur;
úlfaþyturinn
þótti mér illur
hjá söng svananna.

Þá kvað Skaði þetta:

Ég gat ekki sofið
í hvílu við sjóinn
fyrir fuglagargi;
það er márinn sem vekur mig
þegar hann kemur af hafinu
á hverjum morgni.

Þá fór Skaði upp í fjöllin og settist að í Þrymheimi. Hún fer mikið á skíðum með boga og skýtur dýr. Hún er kölluð skíðagoð eða skíðadís. Svo er sagt:

Þrymheimur heitir staðurinn
þar sem Þjazi bjó,
sá afar máttugi jötunn;
en nú býr Skaði,
skær brúður goðanna,
á fornu bæjarstæði föður síns.

24

Njörður í Nóatúnum eignaðist síðan tvö börn. Sonurinn hét Freyr en dóttirin Freyja. Þau voru falleg og máttug. Freyr er einn ágætasti ásinn. Hann ræður yfir regni og sólskini og þar með gróðri jarðar, og gott er að heita á hann til að fá gott árferði og frið. Hann ræður líka auðsæld manna. Freyja er aftur á móti ágætust ásynjanna. Hún á bústað á himni sem heitir Fólkvangur. Hvert sem hún ríður til bardaga fær hún helming hinna föllnu en Óðinn hinn helminginn, eins og hér segir:

Fólkvangur heitir staðurinn,
en þar ræður Freyja
skipan sæta í sal;
helming hinna föllnu
velur hún sér á hverjum degi,
en Óðinn á hinn helminginn.

Salur hennar, Sessrúmnir, er stór og fagur. Þegar hún fer um ekur hún vagni sem tveir kettir draga. Hún er sú sem er fúsust til að hlusta á bænir manna, og af nafni hennar er komið tignarheitið frú, sem hefðarkonur eru kallaðar. Henni líkaði vel ástakveðskapur. Gott er að heita á hana í ástamálum.“

25

Þá sagði Gangleri: „Mér finnast þessir æsir miklir fyrir sér, og það er engin furða að mikill kraftur fylgi ykkur, þar sem þið þekkið eðli guðanna og vitið til hvers á að beina hverri bæn. Eða eru guðirnir enn fleiri?“

Hár segir: „Enn er einn ás sem heitir Týr. Hann er djarfastur og hugrakkastur, og hann ræður miklu um sigur í bardögum. Gott er fyrir hrausta menn að heita á hann. Það er orðtak að sá sé týhraustur sem skarar fram úr öðrum að hugrekki og hikar við ekkert. Hann var líka vitur, svo að það er einnig sagt að sá sé týspakur sem er vitrastur. Eitt dæmi um hugrekki hans er að þegar æsir lokkuðu Fenrisúlf til að láta leggja á sig fjöturinn Gleipni, treysti hann þeim ekki til að leysa sig fyrr en þeir lögðu hönd Týs í munn honum að veði. Þegar æsir vildu svo ekki leysa hann beit hann höndina af þar sem nú heitir úlfliður. Týr er því einhentur og er ekki kallaður sáttasemjari manna.

26

Einn heitir Bragi. Hann er þekktur fyrir visku og þó mest fyrir málsnilld og orðfimi. Hann veit mest um skáldskap, og af honum dregur skáldskapur heitið bragur. Af nafni hans er líka sá kallaður bragur karla eða bragur kvenna sem er öðrum orðsnjallari, hvort sem það er kona eða karl. Kona hans er Iðunn. Hún geymir í öskju sinni eplin sem guðirnir eiga að bíta í þegar þeir eldast. Þá verða þeir allir ungir aftur, og þannig verður það allt til ragnaraka.“

Þá sagði Gangleri: „Mér finnst guðirnir eiga afar mikið undir umhyggju og trúmennsku Iðunnar.“

Þá sagði Hár og hló við: „Einu sinni lá við að það færi illa. Ég kann að segja frá því, en fyrst skaltu heyra fleiri nöfn ásanna.

27

Einn heitir Heimdallur. Hann er kallaður hinn hvíti ás. Hann er mikill og heilagur. Níu meyjar, allar systur, báru hann í heim sem son sinn. Hann heitir líka Hallinskíði og Gullintanni. Tennur hans voru úr gulli. Hestur hans heitir Gulltoppur. Hann býr á stað sem heitir Himinbjörg við Bifröst. Hann er vörður guðanna og situr þar við enda himinsins til að verja brúna fyrir bergrisum. Hann þarf minni svefn en fugl. Hann sér hundrað rastir frá sér jafnt á nóttu sem degi. Hann heyrir líka þegar gras vex á jörðinni eða ull á sauðfé, og allt sem lætur meira í sér heyra. Hann á lúður sem heitir Gjallarhorn, og blástur hans heyrist um alla heima. Sverð Heimdallar er kallað mannshöfuð. Hér segir svo:

Himinbjörg heitir staðurinn,
en þar er Heimdallur
sagður ráða helgistöðum;
þar drekkur vörður guðanna
í friðsælum sal
glaður hinn góða mjöð.

Og enn segir hann sjálfur í Heimdallargaldri:

Ég er barn níu mæðra,
ég er sonur níu systra.

28

Einn ásinn heitir Höður. Hann er blindur. Hann er mjög sterkur, en guðirnir vildu gjarnan að ekki þyrfti að nefna þennan ás, því að verk hans munu lengi lifa í minningu guða og manna.

29

Einn heitir Víðarr, hinn þögli ás. Hann er með þykkan skó. Hann er næststerkastur á eftir Þór. Guðirnir treysta mjög á hann í öllum þrautum.

30

Einn heitir Áli eða Váli, sonur Óðins og Rindar. Hann er djarfur í bardögum og hittir afar vel í mark.

31

Einn heitir Ullur, sonur Sifjar og stjúpsonur Þórs. Hann er svo góður bogmaður og svo fær á skíðum að enginn getur keppt við hann. Hann er líka fallegur og hefur alla burði til að vera góður hermaður. Gott er að heita á hann í einvígi.

32

Forseti heitir sonur Baldurs og Nönnu Nepsdóttur. Hann á sal á himni sem heitir Glitnir. Allir sem koma til hans með deilumál fara sáttir í burtu. Þar er besti dómstaður meðal guða og manna. Hér segir svo:

Glitnir heitir salurinn,
hann hvílir á gullsúlum
og er einnig þakinn silfri;
en þar dvelur Forseti
flesta daga
og sættir allar deilur.

33

Enn er einn talinn með ásum sem sumir kalla rógbera ásanna, upphafsmann svikanna og smán allra guða og manna. Hann heitir Loki eða Loftur og er sonur jötunsins Fárbauta. Móðir hans heitir Laufey eða Nál. Bræður hans eru Býleistr og Helblindi. Loki er fríður og fallegur í útliti, illur í skapi og mjög breytilegur í háttum. Hann hafði umfram aðra menn þá kænsku sem kallast slægð og kunni ráð til að beita brögðum við hvað sem var. Hann kom ásum sífellt í mikil vandræði og leysti þá oft úr þeim með kænskubrögðum. Kona hans heitir Sigyn og sonur þeirra Nari eða Narfi.

34

Loki átti enn fleiri börn. Angurboða hét tröllkona í Jötunheimum. Með henni eignaðist Loki þrjú börn. Eitt var Fenrisúlfur, annað Jörmungandur, það er Miðgarðsormur, og það þriðja Hel. Þegar guðirnir fréttu að þessi þrjú systkini væru að alast upp í Jötunheimum og komust að þeirri niðurstöðu af spádómum að af þeim myndi hljótast mikið tjón og óhamingja fyrir þá, þótti öllum mega vænta mikils ills af þeim, fyrst vegna móðurættarinnar og þó enn meira vegna föðurættarinnar. Þá sendi Alföður guðina til að sækja börnin og færa sér.

Þegar þau komu til hans kastaði hann orminum í djúpa hafið sem liggur um öll lönd. Ormurinn óx svo mikið að hann liggur í miðju hafinu utan um öll lönd og bítur í sporðinn á sér. Hel kastaði hann í Niflheim og gaf henni vald yfir níu heimum, svo að hún skyldi úthluta dvalarstöðum öllum þeim sem voru sendir til hennar, en það eru þeir sem deyja úr sjúkdómum eða elli. Þar á hún mikla bústaði, og girðingarnar um þá eru óvenjuháar og hliðin stór. Salur hennar heitir Éljúðnir, diskurinn hennar Hungur, hnífurinn Sultur, þrællinn Ganglati og ambáttin Ganglöt. Þröskuldurinn sem gengið er yfir inn til hennar heitir Fallandaforað, rúmið Kör og rekkjutjöldin Blíkjandaböl. Hún er að hálfu blásvört en að hálfu með hörundslit. Á því er auðvelt að þekkja hana, og hún er heldur niðurlút og grimmdarleg.

Æsir ólu úlfinn upp hjá sér, og aðeins Týr hafði hugrekki til að ganga til hans og gefa honum mat. Þegar guðirnir sáu hversu mikið hann óx á hverjum degi, og allir spádómar sögðu að honum væri ætlað að verða þeim að tjóni, tóku æsir það ráð að gera afar sterkan fjötur sem þeir kölluðu Læðing. Þeir fóru með hann til úlfsins og báðu hann að reyna afl sitt á fjötrinum. Úlfinum fannst það ekki ofviða sér og leyfði þeim að fara með sig eins og þeir vildu. En um leið og úlfurinn spyrnti við brotnaði fjöturinn. Þannig leystist hann úr Læðingi.

Því næst gerðu æsir annan fjötur, helmingi sterkari, sem þeir kölluðu Dróma. Þeir báðu úlfinn aftur að reyna fjöturinn og sögðu að hann myndi verða afar frægur fyrir afl sitt ef svo voldugur fjötur gæti ekki haldið honum. Úlfurinn hugsaði með sér að þessi fjötur væri mjög sterkur en líka að afl sitt hefði aukist síðan hann braut Læðing. Honum kom í hug að hann yrði að hætta sér ef hann ætlaði að verða frægur, og leyfði þeim að leggja á sig fjöturinn. Þegar æsir töldu sig tilbúna hristi úlfurinn sig, sló fjötrinum í jörðina, tók fast á og spyrnti við. Hann braut fjöturinn svo að brotin flugu langt í burtu. Þannig braust hann úr Dróma. Síðan er það haft að orðtaki að leysa úr Læðingi eða drepa úr Dróma þegar mjög er tekið á einhverju.

Eftir þetta óttuðust æsir að þeir gætu ekki bundið úlfinn. Þá sendi Alföður sendiboða Freys, sem heitir Skírnir, niður í Svartálfaheim til nokkurra dverga og lét gera fjöturinn sem heitir Gleipnir. Hann var gerður úr sex hlutum: hljóðinu frá fótataki kattarins, skeggi konunnar, rótum bjargsins, sinum bjarnarins, andardrætti fisksins og hráka fuglsins. Þótt þú hafir ekki vitað þetta áður geturðu nú fljótt fundið skýr dæmi um að ekki sé verið að ljúga að þér. Þú hefur eflaust séð að konur hafa ekki skegg, að ekkert hljóð heyrist þegar köttur hleypur og að engar rætur eru undir bjargi. Ég fullvissa þig um að allt sem ég hef sagt þér er jafn satt, þótt sumt getirðu ekki sannreynt.“

Þá sagði Gangleri: „Ég get vissulega skilið að þetta sé satt. Það sem þú hefur nú nefnt sem dæmi get ég séð. En hvernig var fjöturinn gerður?“

Hár segir: „Það get ég vel sagt þér. Fjöturinn var sléttur og mjúkur eins og silkiræma, en svo traustur og sterkur sem þú skalt nú heyra. Þegar ásunum var færður fjöturinn þökkuðu þeir sendiboðanum vel fyrir erindið. Síðan fóru æsir út í hólma sem heitir Lyngvi í vatninu Ámsvartni og kölluðu úlfinn með sér. Þeir sýndu honum silkibandið og báðu hann að slíta það. Þeir sögðu það nokkuð sterkara en ætla mætti af því hversu grannt það væri. Þeir réttu það hver öðrum og reyndu á það með handafli, en það slitnaði ekki. Samt sögðu þeir að úlfurinn myndi geta slitið það.

Þá svarar úlfurinn: „Mér sýnist þessi ræma þannig gerð að ég muni enga frægð hljóta af því að slíta svona mjótt band í sundur. En ef það er gert með brögðum og vélum þótt það sýnist lítið, þá verður það band ekki lagt á fætur mér.“

Þá sögðu æsir að hann myndi fljótlega slíta mjótt silkiband í sundur, þar sem hann hefði áður brotið stóra járnfjötra. „En ef þú getur ekki slitið þetta band, þá geturðu ekki heldur ógnað guðunum. Þá skulum við leysa þig.“

Úlfurinn segir: „Ef þið bindið mig þannig að ég geti ekki losað mig, þá munuð þið haga svikum ykkar svo að ég fái seint hjálp frá ykkur. Ég er ófús að láta leggja þetta band á mig, en til að þið getið ekki brugðið mér um hugleysi skal einhver ykkar leggja hönd sína í munn mér að veði fyrir því að hér séu engin svik í tafli.“

Þá leit hver ásinn á annan. Nú þótti þeim úr tvennu illu að velja, og enginn vildi rétta fram hönd sína fyrr en Týr rétti fram hægri höndina og lagði hana í munn úlfsins. Þegar úlfurinn spyrnti við hertist bandið, og því meira sem hann braust um, þeim mun fastar skar það sig inn í hann. Þá hlógu allir nema Týr. Hann missti höndina.

Þegar æsir sáu að úlfurinn var tryggilega bundinn tóku þeir festina sem gekk út úr fjötrinum og heitir Gelgja. Þeir drógu hana í gegnum stóra steinhellu sem heitir Gjöll og festu helluna djúpt í jörðu. Þá tóku þeir stóran stein sem heitir Þviti og ráku enn lengra niður í jörðina. Þann stein höfðu þeir sem festingarhæl. Úlfurinn gapti ógurlega, braust mikið um og vildi bíta þá. Þeir stungu sverði í munn honum. Hjöltin nema við neðri góm en sverðsoddurinn við þann efri. Þannig heldur sverðið skoltum hans sundur. Hann grenjar ógurlega og slefa rennur úr munni hans. Hún myndar ána sem heitir Ván. Þar liggur hann til ragnaraka.“

Þá sagði Gangleri: „Furðulega slæm börn eignaðist Loki, en öll eru þessi systkini mikil fyrir sér. En hvers vegna drápu æsir ekki úlfinn fyrst þeir mega vænta ills af honum?“

Hár svarar: „Guðirnir báru svo mikla virðingu fyrir helgistöðum sínum og griðastöðum að þeir vildu ekki saurga þá með blóði úlfsins, þótt spádómarnir segi að hann muni verða Óðni að bana.“

35

Þá spurði Gangleri: „Hverjar eru ásynjurnar?“

Hár svaraði: „Frigg er æðst. Hún á þann bæ sem heitir Fensalir og er hann mjög glæsilegur. Önnur er Sága. Hún býr á Sökkvabekk og er það mikill staður. Þriðja er Eir. Hún er besti læknirinn. Fjórða er Gefjun. Hún er mey og henni þjóna þær sem deyja sem meyjar. Fimmta er Fulla. Hún er líka mey og gengur með hárið slegið og gullband um höfuðið. Hún ber öskju Friggjar, sér um skófatnað hennar og er trúnaðarkona hennar í leyndarmálum.

Freyja er tignust ásamt Frigg. Hún giftist manni sem heitir Óður. Dóttir þeirra er Hnoss. Hún er svo fögur að eftir nafni hennar er það kallað hnoss sem er fagurt og dýrmætt. Óður fór langt í burtu en Freyja grætur eftir honum og tár hennar eru rautt gull. Freyja á mörg nöfn og ástæðan er sú að hún tók sér ýmis heiti þegar hún fór meðal ókunnra þjóða að leita Óðs. Hún heitir Mardöll og Hörn, Gefn og Sýr. Freyja átti Brísingamen. Hún er líka kölluð Vanadís.

Sjöunda er Sjöfn. Hún leggur mikla rækt við að vekja ást í hugum fólks, bæði kvenna og karla, og eftir nafni hennar er ástarhugurinn kallaður sjafni. Áttunda er Lofn. Hún er svo mild og fús til að verða við áheitum að hún fær leyfi hjá Alföður eða Frigg til þess að konur og karlar megi vera saman, þótt það hafi áður verið bannað eða talið algerlega útilokað. Af nafni hennar er orðið lof dregið og einnig af því að fólk lofar hana mjög. Níunda er Vár. Hún hlustar á eiða fólks og einkasamninga sem konur og karlar gera sín á milli. Þess vegna heita þeir samningar várar. Hún hefnir sín líka á þeim sem rjúfa þá.

Tíunda er Vör. Hún er vitur og spyr margs svo að ekkert er hægt að dylja fyrir henni. Það er orðtak að kona verði vör við það sem hún kemst að. Ellefta er Syn. Hún gætir dyranna í höllinni og lokar fyrir þeim sem mega ekki ganga inn. Henni er líka falið að halda uppi vörnum á þingum í þeim málum sem hún vill hrekja. Þess vegna er sagt að syn sé sett fyrir þegar einhver neitar. Tólfta er Hlín. Henni er falið að gæta þeirra sem Frigg vill forða frá einhverri hættu. Þaðan kemur orðtakið að sá hleini sem leitar sér skjóls. Þrettánda er Snotra. Hún er vitur og háttprúð. Af nafni hennar er kona eða karlmaður sem sýnir hófsemi kallaður snotur.

Fjórtánda er Gná. Hana sendir Frigg í ýmsa heima í erindum sínum. Hún á hest sem fer um loft og sjó og heitir Hófvarpnir. Einu sinni þegar hún var á ferð sáu nokkrir vanir hana ríða um loftið. Þá sagði einn:

Hvað flýgur þarna,
hvað fer þar
eða líður um loftið?

Hún svaraði:

Ég flýg ekki,
þótt ég fari
og líði um loftið
á Hófvarpni,
sem Hamskerpir
gat með Garðrofu.

Af nafni Gnár er sagt að það gnæfi sem rís hátt. Sól og Bil eru taldar með ásynjum en áður hefur verið sagt frá eðli þeirra.“

36

„Enn eru aðrar sem eiga að þjóna í Valhöll, bera fram drykki og sjá um borðbúnað og drykkjarílát. Þær eru taldar upp í Grímnismálum:

Hrist og Mist
vil ég að beri mér horn,
Skeggjöld og Skögul,
Hildur og Þrúður,
Hlökk og Herfjötur,
Göll og Geirahöð,
Randgríður og Ráðgríður
og Reginleif,
þær bera einherjum bjór.

Þessar heita valkyrjur. Óðinn sendir þær í hverja orrustu. Þær velja hverjir eiga að falla og ráða sigrinum. Gunnur og Róta og yngsta nornin, sem heitir Skuld, ríða alltaf til að velja þá sem falla og ráða úrslitum bardaga. Jörð, móðir Þórs, og Rindur, móðir Vála, eru taldar með ásynjum.“

37

„Maður hét Gymir og kona hans Aurboða. Hún var af ætt bergrisa. Dóttir þeirra er Gerður sem var allra kvenna fegurst. Einn dag hafði Freyr gengið í Hliðskjálf og horfði yfir alla heima. Þegar hann leit í norður sá hann á einum bæ stórt og fagurt hús. Kona gekk að húsinu og þegar hún lyfti höndunum og opnaði dyrnar skein af höndum hennar bæði á loft og sjó og allir heimar urðu bjartir af henni. Þessum mikla hroka hans, að hafa sest í hið helga sæti, var þannig hefnt að hann gekk burt fullur af sorg. Þegar hann kom heim sagði hann ekkert. Hann svaf ekki og drakk ekki. Enginn þorði heldur að fá hann til að tala.

Þá lét Njörður kalla til sín Skírni, þjón Freys, og bað hann að fara til Freys, fá hann til að tala og spyrja hverjum hann væri svo reiður að hann talaði ekki við fólk. Skírnir sagðist mundu fara en væri tregur til og kvaðst búast við slæmum svörum frá honum. Þegar hann kom til Freys spurði hann hvers vegna Freyr væri svo niðurdreginn og talaði ekki við fólk. Freyr svaraði þá og sagði að hann hefði séð fagra konu og vegna hennar væri hann svo sorgmæddur að hann myndi ekki lifa lengi ef hann fengi hana ekki: ‚Nú skaltu fara og biðja hennar fyrir mig og koma með hana hingað heim, hvort sem faðir hennar vill eða ekki, og ég skal launa þér það vel.‘

Skírnir svaraði og sagðist skyldu fara þessa sendiför en Freyr yrði að láta hann fá sverð sitt. Það var svo gott sverð að það barðist af sjálfu sér. Freyr lét það ekki standa í vegi fyrir förinni og gaf honum sverðið. Þá fór Skírnir og bað konunnar fyrir hann og fékk loforð hennar. Níu nóttum síðar átti hún að koma þangað sem heitir Barrey og ganga þá í hjónaband með Frey. Þegar Skírnir sagði Frey hvernig erindið hefði gengið kvað hann þetta:

Löng er ein nótt,
löng er önnur,
hvernig get ég þreyð þrjár?
Oft þótti mér mánuður
styttri
en þessi hálfa þránótt.

Þetta er ástæðan fyrir því að Freyr var svo vopnlaus þegar hann barðist við Bela og drap hann með hjartarhorni.“

Þá sagði Gangleri: „Það er mikil furða að slíkur höfðingi sem Freyr er skyldi vilja gefa sverðið svo að hann ætti ekkert annað jafngott. Það kom sér afskaplega illa fyrir hann þegar hann barðist við þann sem heitir Beli. Ég trúi því sannarlega að þá hafi hann iðrast gjafarinnar.“

Hár svaraði: „Það skipti litlu máli þegar hann og Beli mættust. Freyr hefði getað drepið hann með berum höndum. Sá tími mun koma þegar Frey þykir verra að missa sverðsins, þegar Múspellssynir fara í hernað.“

38

Þá sagði Gangleri: „Þú segir að allir sem hafa fallið í orrustu frá upphafi heims séu nú komnir til Óðins í Valhöll. Hvað hefur hann til að gefa þeim að borða? Ég hefði haldið að þar hlyti að vera ákaflega margt fólk.“

Hár svaraði: „Það er satt sem þú segir, þar er ákaflega margt fólk. En það á eftir að verða miklu fleira og mun þó þykja of fátt þegar úlfurinn kemur. Aldrei er þó svo margt fólk í Valhöll að kjötið af geltinum sem heitir Sæhrímnir dugi því ekki. Hann er soðinn á hverjum degi og heill aftur að kvöldi. En um það sem þú spyrð núna þykir mér líklegt að fáir séu svo fróðir að þeir kunni að segja rétt frá því. Matsveinninn heitir Andhrímnir og ketillinn Eldhrímnir. Svo er hér sagt:

Andhrímnir
lætur í Eldhrímni
sjóða Sæhrímni,
besta kjötið,
en fáir vita
á hverju einherjar nærast.“

Þá spurði Gangleri: „Borðar Óðinn það sama og einherjar?“

Hár svaraði: „Matinn sem stendur á borði hans gefur hann tveimur úlfum sem hann á og heita Geri og Freki. Sjálfur þarf hann engan mat. Vín er honum bæði drykkur og matur. Svo segir hér:

Gera og Freka
seður hinn bardagavani,
frægi Herjaföður;
en á víni einu
lifir vopnum göfgaður
Óðinn alla tíð.

Tveir hrafnar sitja á öxlum hans og segja honum í eyra öll tíðindi sem þeir sjá eða heyra. Þeir heita Huginn og Muninn. Í dögun sendir hann þá að fljúga um allan heim og þeir koma aftur um morgunverðarleytið. Þannig fær hann að vita mörg tíðindi. Þess vegna kalla menn hann Hrafnaguð eins og hér er sagt:

Huginn og Muninn
fljúga á hverjum degi
yfir víða jörð;
ég óttast um Hugin,
að hann komi ekki aftur,
þó óttast ég meira um Munin.“

39

Þá spurði Gangleri: „Hvað hafa einherjar að drekka sem endist þeim jafnríkulega og maturinn, eða er drukkið vatn þar?“

Hár svaraði: „Undarlega spyrðu nú, hvort Alföður bjóði til sín konungum, jörlum eða öðrum stórmennum og gefi þeim svo vatn að drekka. Ég trúi því sannarlega að mörgum sem kemur til Valhallar þætti vatnssopinn dýru verði keyptur ef ekki væri betri fagnaðar þangað að sækja, eftir að hafa þolað sár og sársauka allt til dauðans. Ég get sagt þér annað þaðan. Geit sem heitir Heiðrún stendur uppi á Valhöll og bítur lauf af greinum þess víðfræga trés sem heitir Læraður. Úr spenum hennar rennur mjöður og fyllir hún stórt drykkjarker á hverjum degi. Það er svo mikið að allir einherjar verða vel drukknir af því.“

Þá sagði Gangleri: „Þetta er þeim ákaflega nytsamleg geit. Það hlýtur að vera afbragðsgott tré sem hún bítur af.“

Þá sagði Hár: „Enn merkilegra er með hjörtinn Eikþyrni sem stendur á Valhöll og bítur af greinum sama trés. Af hornum hans drýpur svo mikið að það rennur niður í Hvergelmi og þaðan falla árnar sem heita Síð, Víð, Sækin, Ekin, Svöl, Gunnþró, Fjörm, Fimbulþul, Gípul, Göpul, Gömul og Geirvimul. Þær renna um byggðir ása. Enn eru þessar taldar upp: Þyn, Vín, Þöll, Höll, Gráð, Gunnþráin, Nyt, Nöt, Nönn, Hrönn, Vína, Vegsvinn og Þjóðnuma.“

40

Þá sagði Gangleri: „Þetta eru undarleg tíðindi sem þú hefur nú sagt frá. Valhöll hlýtur að vera geysimikið hús. Oft hlýtur að vera mikil þröng við dyrnar.“

Hár svaraði: „Hvers vegna spyrðu ekki hversu margar dyr séu á höllinni eða hversu stórar þær séu? Ef þú heyrir það muntu segja að undarlegt væri ef ekki kæmist hver sem vildi út og inn. En satt að segja er engu þrengra að koma fólkinu fyrir í henni en að komast inn í hana. Hér máttu heyra hvað segir í Grímnismálum:

Fimm hundruð dyra
og fjörutíu til viðbótar,
svo margar hygg ég vera á Valhöll;
átta hundruð einherja
ganga samtímis út um einar dyr
þegar þeir fara að berjast við úlfinn.“

41

Þá sagði Gangleri: „Það er gífurlegur mannfjöldi í Valhöll. Svo sannarlega er Óðinn mikill höfðingi að stjórna svo miklum her. En við hvað skemmta einherjar sér þegar þeir eru ekki að drekka?“

Hár segir: „Á hverjum degi, þegar þeir hafa klætt sig, herklæðast þeir og ganga út í garðinn og berjast og fella hver annan. Það er leikur þeirra. Þegar líður að dagverði ríða þeir heim til Valhallar og setjast að drykkju, eins og hér segir:

Allir einherjar
á túnum Óðins
höggvast á hvern dag,
þeir velja sér fallna
og ríða frá bardaganum,
sitja síðan sáttir saman.

En það er satt sem þú sagðir. Óðinn er mikill fyrir sér. Mörg dæmi sýna það. Svo er sagt hér með orðum ásanna sjálfra:

Askurinn Yggdrasill,
hann er æðstur trjáa,
en Skíðblaðnir skipa,
Óðinn ása,
en Sleipnir hesta,
Bifröst brúa,
en Bragi skálda,
Hábrók hauka,
en Garmur hunda.“

42

Þá sagði Gangleri: „Hver á hestinn Sleipni og hvað er frá honum að segja?“

Hár segir: „Þú þekkir ekki deili á Sleipni og veist ekki hvernig það atvikaðist að hann varð til, en þér mun þykja það frásagnarvert. Það var snemma, þegar goðin voru nýlega sest að og höfðu reist Miðgarð og gert Valhöll, að þangað kom smiður nokkur og bauðst til að reisa þeim borgarvirki á þremur misserum. Það skyldi vera svo gott að það veitti örugga vörn gegn bergrisum og hrímþursum þótt þeir kæmust inn fyrir Miðgarð. En hann setti það skilyrði fyrir verkinu að hann fengi Freyju og vildi líka fá sólina og mánann.

Þá ræddu æsirnir saman og réðu ráðum sínum. Þeir gerðu þann samning við smiðinn að hann fengi það sem hann krafðist ef honum tækist að ljúka virkinu á einum vetri. En ef nokkuð væri ólokið við virkið á fyrsta sumardegi skyldi hann missa af laununum. Hann mátti ekki þiggja hjálp frá neinum manni við verkið. Þegar þeir sögðu honum þessa skilmála bað hann um leyfi til að fá hjálp frá hesti sínum, sem hét Svaðilfari, og að ráði Loka var sú tilslökun gerð.

Hann tók til við að reisa virkið fyrsta vetrardag, en á næturnar dró hann að grjót á hestinum. Ásunum þótti mikil furða hversu stór björg hesturinn dró, og hesturinn vann helmingi meira þrekvirki en smiðurinn. Samningur þeirra var staðfestur með traustum vitnum og mörgum eiðum, því að jötnum þótti ekki öruggt að vera meðal ása án griðatryggingar ef Þór kæmi heim. Hann var þá farinn austur að berja tröll.

Þegar leið á veturinn miðaði virkjagerðinni mjög vel, og virkið var svo hátt og sterkt að ekki varð sótt að því. Þegar þrír dagar voru til sumars var smíðin næstum komin að borgarhliðinu. Þá settust goðin í dómarasæti sín og leituðu ráða. Þau spurðu hvert annað hver hefði lagt það til að gifta Freyju í Jötunheima eða spilla loftinu og himninum með því að taka þaðan sól og tungl og gefa jötnum. Öllum kom saman um að þessu hlyti sá að hafa ráðið sem ætti upptökin að flestu illu, Loki Laufeyjarson. Þau sögðu hann eiga skilið illan dauðdaga ef hann fyndi ekki ráð til að smiðurinn missti af laununum, og réðust að Loka. Þegar hann varð hræddur sór hann þess eiða að hann skyldi koma því svo fyrir að smiðurinn missti af laununum, hvað sem hann þyrfti til þess að gera.

Sama kvöld, þegar smiðurinn fór út að sækja grjót með hestinn Svaðilfara, hljóp hryssa út úr skógi nokkrum, að hestinum og hneggjaði til hans. Þegar hesturinn varð þess var hvers kyns hross þetta var æstist hann, sleit reipin og hljóp til hryssunnar. Hún hljóp undan inn í skóginn og smiðurinn á eftir og vildi ná hestinum. En hrossin hlupu alla nóttina og smíðin stöðvaðist þá nótt. Daginn eftir varð ekki heldur unnið við smíðina eins og áður.

Þegar smiðurinn sá að verkinu yrði ekki lokið greip hann jötunreiði. Þegar æsirnir sáu með vissu að þarna var kominn bergrisi virtu þeir eiðana að vettugi og kölluðu á Þór. Hann kom samstundis og því næst fór hamarinn Mjölnir á loft. Hann greiddi þá smíðalaunin, en hvorki með sól né tungli. Þess í stað kom hann í veg fyrir að smiðurinn fengi að búa í Jötunheimum og sló hann strax svo að höfuðkúpan brotnaði í smámola og sendi hann niður undir Niflheim.

En samskipti Loka við Svaðilfara urðu með þeim hætti að nokkru síðar kastaði hann folaldi. Það var grátt og hafði átta fætur, og sá hestur er bestur meðal goða og manna. Svo segir í Völuspá:

Þá gengu öll regin
í dómarasæti sín,
hin háheilögu goð,
og ræddu um það
hver hefði allt loftið
svikum mengað
eða ætt jötuns
gefið mey Óðs.

Þá voru rofnir eiðar,
orð og svardagar,
öll hin bindandi heit
sem þeirra á milli fóru;
Þór einn vó þar,
þrunginn reiði,
hann situr sjaldan kyrr
þegar hann fréttir slíkt.“

43

Þá sagði Gangleri: „Hvað er að segja frá Skíðblaðni, fyrst hann er bestur skipa? Er ekkert skip jafnstórt og hann?“

Hár segir: „Skíðblaðnir er bestur skipanna og smíðaður af mestri kunnáttu, en Naglfar er stærsta skipið. Það á Múspell. Nokkrir dvergar, synir Ívalda, smíðuðu Skíðblaðni og gáfu Frey skipið. Það er svo stórt að allir æsir geta verið um borð með vopn sín og herbúnað, og það fær byr um leið og seglið er dregið upp, hvert sem fara skal. Þegar ekki á að fara með það á sjó er það gert úr svo mörgum hlutum og af svo mikilli list að hægt er að brjóta það saman eins og dúk og hafa í pungnum sínum.“

44

Þá sagði Gangleri: „Gott skip er Skíðblaðnir, en mikil galdralist hlýtur að hafa verið notuð til að geta gert slíkt. Hefur Þór aldrei komið þangað sem hann hefur mætt svo miklum mætti eða afli að það hafi reynst honum ofviða vegna styrks eða galdra?“

Þá sagði Hár: „Ég hygg að fáir kunni frá því að segja, en margt hefur honum þótt erfitt viðureignar. Þótt eitthvað hafi verið svo máttugt eða sterkt að Þór hafi ekki getað sigrað það er engin skylda að segja frá því, enda eru mörg dæmi um mátt hans og því eiga allir að trúa að Þór sé máttugastur.“

Þá sagði Gangleri: „Mér sýnist ég hafa spurt ykkur um eitthvað sem enginn er fær um að segja frá.“

Þá sagði Jafnhár: „Við höfum heyrt sagt frá atburðum sem okkur þykir ótrúlegt að geti verið sannir. En hér mun sitja nærri sá sem kann að segja sanna sögu af þeim, og þú munt trúa því að hann fari ekki að ljúga nú í fyrsta sinn, þegar hann hefur aldrei logið áður.“

Þá sagði Gangleri: „Ég skal standa hér og hlusta ef eitthvað svar fæst við þessu. Annars tel ég ykkur sigraða ef þið kunnið ekki að segja frá því sem ég spyr um.“

Þá sagði Þriðji: „Nú er auðséð að hann vill fá að vita þetta þótt okkur þyki ekki glæsilegt að segja frá því. Sagan hefst á því að Öku-Þór lagði af stað akandi með hafra sína og með honum var ásinn sem heitir Loki. Um kvöldið komu þeir til bónda nokkurs og fengu þar gistingu. Þór tók þá hafra sína og slátraði þeim báðum. Síðan voru þeir flegnir og kjötið látið í ketil. Þegar það var soðið settust Þór og félagi hans að kvöldverði. Þór bauð bóndanum, konu hans og börnum þeirra að borða með sér. Sonur bóndans hét Þjálfi en dóttirin Röskva.

Þór lagði hafurskinnin til hliðar við eldinn og sagði að bóndinn og heimilisfólk hans skyldu kasta beinunum á skinnin. Þjálfi, sonur bóndans, hélt á lærlegg hafursins, klauf hann með hnífnum sínum og braut til að komast að mergnum. Þór dvaldist þar um nóttina. Í óttunni fyrir dögun stóð hann upp og klæddi sig, tók hamarinn Mjölni, brá honum á loft og vígði hafurskinnin. Þá stóðu hafrarnir upp, en annar var haltur á afturfæti. Þór tók eftir því og taldi að bóndinn eða heimilisfólk hans hefðu ekki farið nægilega varlega með bein hafursins. Hann sá að lærleggurinn var brotinn.

Ekki þarf að fara mörgum orðum um það. Allir geta gert sér í hugarlund hversu hræddur bóndinn hefur orðið þegar hann sá að Þór hleypti brúnum niður fyrir augun. Af því litla sem hann sá í augun þóttist hann mundu falla dauður fyrir augnaráðinu einu saman. Þór herti takið um hamarskaftið svo að hnúarnir hvítnuðu. Bóndinn og allt heimilisfólkið gerðu eins og við var að búast: Þau hrópuðu ákaft, báðu sér griða og buðu allt sem þau áttu í bætur. Þegar Þór sá hræðslu þeirra rann af honum reiðin og hann róaðist. Hann tók við börnum þeirra, Þjálfa og Röskvu, í sáttabætur. Þau urðu þá bundin til að þjóna honum og fylgja honum æ síðan.“

45

Hann skildi hafrana eftir þar og hélt austur í Jötunheima og alla leið til sjávar. Þá fór hann yfir hið djúpa haf. Þegar hann kom að landi gekk hann á land og með honum Loki, Þjálfi og Röskva. Þegar þau höfðu gengið skamma stund varð fyrir þeim stór skógur. Þau gengu allan daginn þar til dimmdi. Þjálfi var allra manna fráastur á fæti. Hann bar nestispoka Þórs, en lítið var um mat.

Þegar orðið var dimmt leituðu þau sér gististaðar og fundu skála nokkurn, afar stóran. Dyr voru á endanum og jafnbreiðar skálanum. Þar bjuggu þau sér náttstað. En um miðja nótt varð mikill jarðskjálfti. Jörðin gekk í rykkjum undir þeim og húsið skalf. Þá stóð Þór upp og kallaði á félaga sína. Þau leituðu fyrir sér og fundu hliðarrými til hægri handar í miðjum skálanum og gengu þangað. Þór settist í dyrnar en hin voru fyrir innan hann og voru hrædd. Þór hélt um hamarskaftið og bjó sig til varnar. Þá heyrðu þau miklar drunur og gný.

Þegar fór að daga gekk Þór út og sá hvar maður lá skammt frá honum í skóginum, og sá var enginn smáræðismaður. Hann svaf og hraut hátt. Þá þóttist Þór skilja hvaða læti hefðu verið um nóttina. Hann spennti á sig megingjarðirnar og jókst honum þá ásmáttur. Í sömu mund vaknaði maðurinn og stóð snöggt upp. Þá er sagt að Þór hafi í þetta eina sinn brostið kjark til að slá hann með hamrinum og spurt hann að nafni. Hann sagðist heita Skrýmir.

„En ég þarf ekki,“ sagði hann, „að spyrja þig að nafni. Ég sé að þú ert Ása-Þór. En hefurðu dregið hanskann minn burt?“

Þá teygði Skrýmir sig eftir hanskanum og tók hann upp. Þór sá þá að það var hanskinn sem hann hafði haft fyrir skála um nóttina, en hliðarrýmið var þumall hanskans. Skrýmir spurði hvort Þór vildi hafa hann í för með sér og Þór játti því. Þá tók Skrýmir nestisböggul sinn, leysti hann og bjó sig til að borða dagverð, en Þór og félagar hans sátu annars staðar. Skrýmir bauð þá að þeir hefðu sameiginlegt mötuneyti og Þór játti því. Skrýmir batt þá allt nestið þeirra í einn böggul og lagði á bakið. Hann gekk á undan um daginn og tók býsna stór skref. Seint um kvöldið fann Skrýmir þeim náttstað undir stórri eik.

Þá sagði Skrýmir við Þór að hann ætlaði að leggjast til svefns, „en þið takið nestisböggulinn og búið ykkur til kvöldmat.“

Því næst sofnaði Skrýmir og hraut hátt. Þór tók nestisböggulinn og ætlaði að leysa hann upp, en svo er frá að segja, þótt ótrúlegt kunni að þykja, að hann gat hvorki leyst nokkurn hnút né hreyft við nokkrum enda á ólunum svo að þær losnuðu hið minnsta. Þegar hann sá að þetta verk bar engan árangur varð hann reiður, greip hamarinn Mjölni báðum höndum, steig öðrum fæti fram að Skrými þar sem hann lá og sló hann í höfuðið. Skrýmir vaknaði og spurði hvort laufblað hefði fallið á höfuðið á honum eða hvort þeir hefðu nú borðað og væru tilbúnir að leggjast til svefns. Þór sagði að þau ætluðu nú að fara að sofa. Þau fóru þá undir aðra eik. Satt að segja voru þau ekki óttalaus þegar þau lögðust til svefns.

Um miðja nótt heyrði Þór að Skrýmir svaf fast og hraut svo að dunur gengu um skóginn. Þá stóð hann upp og gekk til hans, reiddi hamarinn hátt og af krafti og sló niður í miðjan hvirfilinn á honum. Hann fann að hamarshausinn sökk djúpt í höfuðið. Í sömu mund vaknaði Skrýmir og sagði: „Hvað er nú? Féll eitthvert akarn á höfuðið á mér, eða hvað er að frétta af þér, Þór?“

Þór gekk skyndilega til baka og svaraði að hann væri nývaknaður, sagði að nú væri mið nótt og enn tími til að sofa. Þá hugsaði Þór að ef hann fengi tækifæri til að slá hann þriðja höggið skyldi Skrýmir aldrei sjá sig framar. Hann lá nú og beið þess að Skrýmir sofnaði aftur fast.

Skömmu fyrir dögun heyrði hann að Skrýmir mundi hafa sofnað. Hann stóð þá upp og hljóp að honum, reiddi hamarinn af öllu afli og sló hann á gagnaugað sem sneri upp. Þá sökk hamarinn inn að skafti. En Skrýmir settist upp, strauk sér um vangann og sagði: „Ætli einhverjir fuglar sitji í trénu fyrir ofan mig? Mér fannst þegar ég vaknaði að eitthvað smárusl af greinunum félli á höfuðið á mér. Ertu vakandi, Þór? Það mun vera mál að standa upp og klæða sig. Nú eigið þið ekki langt eftir að borginni sem kölluð er Útgarður. Ég hef heyrt ykkur hvísla á milli ykkar að ég sé enginn smár maður á velli, en þar munuð þið sjá stærri menn ef þið komið í Útgarð. Nú ætla ég að gefa ykkur heilræði. Látið ekki mikið yfir ykkur. Hirðmenn Útgarða-Loka munu ekki þola vel gífuryrði frá þvílíkum smápiltum. Annars getið þið snúið við, og ég tel það betri kostinn fyrir ykkur. En ef þið viljið halda áfram skuluð þið stefna í austur. Ég á nú leið norður til fjallanna sem þið sjáið hér.“

Skrýmir tók nestisböggulinn, kastaði honum á bakið og beygði þvert af leið inn í skóginn frá þeim. Þess er ekki getið að æsirnir hafi óskað honum góðrar endurkomu.

46

Þór hélt áfram leið sinni ásamt félögum sínum og gengu þeir fram að hádegi. Þá sáu þeir borg standa á sléttum völlum og þurftu að halla höfðinu alveg aftur á bak til að sjá upp fyrir hana. Þeir gengu að borginni, en fyrir borgarhliðinu var lokuð grind. Þór gekk að grindinni en gat ekki opnað hana. Þegar þeir reyndu að komast inn í borgina smeygðu þeir sér því milli rimlanna og komust þannig inn. Þeir sáu þá mikla höll og gengu þangað. Dyrnar voru opnar. Þeir gengu inn og sáu þar marga menn sitja á tveimur bekkjum, flesta afar stóra.

Því næst gengu þeir fyrir konunginn Útgarða-Loka og heilsuðu honum. Hann leit ekki strax til þeirra, en glotti svo og sýndi tennurnar og sagði: „Fréttir eru lengi að berast um langan veg. Eða skjátlast mér og er þessi stráklingur orðinn Öku-Þór? En þú hlýtur að vera meiri maður en mér sýnist. Hvaða íþróttir teljið þið félagar ykkur vera færir um? Hér fær enginn að vera hjá okkur nema hann hafi einhverja list eða kunnáttu umfram flesta aðra.“

Þá sagði sá sem gekk síðastur og hét Loki: „Ég kann þá íþrótt, sem ég er alveg tilbúinn að reyna, að enginn hér inni getur borðað matinn sinn hraðar en ég.“

Útgarða-Loki svaraði: „Það er íþrótt ef þú stendur við það, og við skulum láta reyna á hana.“

Hann kallaði til manns sem sat utar á bekknum og hét Logi og sagði honum að ganga fram á gólfið og keppa við Loka. Þá var tekið trog, borið inn á hallargólfið og fyllt af kjöti. Loki settist við annan endann og Logi við hinn. Báðir átu eins hratt og þeir gátu og mættust í miðju troginu. Loki hafði þá étið allt kjötið af beinunum, en Logi hafði étið bæði kjötið og beinin og trogið með. Öllum þótti því ljóst að Loki hefði tapað keppninni.

Þá spurði Útgarða-Loki hvað ungi maðurinn kynni. Þjálfi sagðist vilja reyna að hlaupa nokkra spretti við einhvern sem Útgarða-Loki veldi til þess. Útgarða-Loki sagði að það væri góð íþrótt, en þeim mun brýnna væri að hann væri vel búinn að hraða ef hann ætlaði að standa sig í henni. Hann lét þó þegar reyna á þetta.

Útgarða-Loki stóð upp og gekk út. Þar var góð hlaupabraut á sléttum velli. Hann kallaði til sín strákling sem hét Hugi og bað hann að keppa í hlaupi við Þjálfa. Þeir hlupu fyrsta sprettinn, og Hugi var svo langt á undan að hann sneri við og hljóp á móti Þjálfa þegar hann kom að enda brautarinnar.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Þú verður að leggja meira á þig, Þjálfi, ef þú ætlar að vinna keppnina. Samt er það satt að hingað hafa engir menn komið sem mér hafa þótt fljótari á fæti en þú.“

Þeir hlupu síðan annan sprett. Þegar Hugi kom að enda brautarinnar og sneri við var Þjálfi svo langt á eftir að það samsvaraði löngu skoti úr lásboga.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Mér finnst Þjálfi hlaupa vel, en ég trúi því ekki lengur að hann vinni keppnina. Nú fæst þó úr því skorið þegar þeir hlaupa þriðja sprettinn.“

Þeir hlupu enn af stað, en þegar Hugi kom að enda brautarinnar og sneri við var Þjálfi ekki kominn hálfa leið. Þá sögðu allir að úrslitin í þessari keppni væru ráðin.

Útgarða-Loki spurði þá Þór hvaða íþrótt hann vildi sýna þeim, þar sem svo miklar sögur færu af stórvirkjum hans. Þór sagðist helst vilja keppa í drykkju við einhvern. Útgarða-Loki sagði að það væri vel hægt. Hann gekk inn í höllina, kallaði á borðsvein sinn og bað hann að sækja drykkjarhornið sem hirðmennirnir voru vanir að drekka úr í refsingarskyni. Skömmu síðar kom borðsveinninn með hornið og fékk Þór það í hendur.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Það þykir vel drukkið úr þessu horni ef það er tæmt í einum sopa. Sumir tæma það í tveimur, en enginn er svo lélegur drykkjumaður að hann tæmi það ekki í þremur.“

Þór leit á hornið og fannst það ekki stórt, þótt það væri nokkuð langt. Hann var mjög þyrstur, tók til við að drekka og svalg stóra sopa. Hann hugðist ekki þurfa að bera hornið aftur að vörum sér. Þegar hann varð loks uppiskroppa með andann tók hann hornið frá munninum og leit í það til að sjá hvernig honum hefði gengið að drekka. Honum sýndist vökvinn varla hafa lækkað í horninu.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Vel drukkið, en ekki mikið. Ég hefði ekki trúað því ef mér hefði verið sagt að Ása-Þór gæti ekki drukkið meira en þetta. Ég veit þó að þú munt vilja tæma hornið í næsta sopa.“

Þór svaraði engu, bar hornið að munni sér og ætlaði nú að drekka meira. Hann drakk eins lengi og honum entist andinn, en sá samt að mjór endi hornsins lyftist ekki eins hátt og hann vildi. Þegar hann tók hornið frá munninum og leit í það fannst honum enn minna hafa lækkað í því en í fyrra skiptið. Nú var þó orðið gott borð á horninu svo hægt væri að bera það án þess að skvettist úr því.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Hvað er nú, Þór? Ertu ekki að skilja meira eftir fyrir einn sopa en þú ræður við? Mér sýnist að ef þú ætlar að tæma hornið í þriðja sopa verði sá að vera stærstur. Þú getur ekki talist eins mikill maður hér hjá okkur og æsir segja þig vera ef þú stendur þig ekki betur í öðrum keppnum en mér sýnist þú ætla að gera í þessari.“

Þór varð þá reiður, bar hornið að munni sér og drakk eins ákaft og hann gat og lagði sig allan fram við drykkjuna. Þegar hann leit í hornið hafði loks lækkað í því svo nokkru næmi. Hann rétti þá hornið frá sér og vildi ekki drekka meira.

Útgarða-Loki sagði: „Nú er augljóst að máttur þinn er ekki eins mikill og við héldum. En viltu reyna þig í fleiri keppnum? Nú sést að þér verður ekkert ágengt hér.“

Þór svaraði: „Ég get enn reynt mig í einhverjum keppnum. En heima hjá ásum hefði mér þótt undarlegt ef svona miklir sopar hefðu verið kallaðir litlir. Hvaða keppni viljið þið nú bjóða mér?“

Útgarða-Loki sagði: „Hér gera ungir strákar nokkuð sem þykir lítið til koma: þeir lyfta kettinum mínum af jörðinni. Ég hefði ekki getað hugsað mér að bjóða Ása-Þór slíkt ef ég hefði ekki áður séð að þú ert miklu minni fyrir þér en ég hélt.“

Þá hljóp grár köttur fram á hallargólfið, og var hann heldur stór. Þór gekk að honum, stakk hendinni undir miðjan kvið hans og lyfti upp. En kötturinn skaut upp kryppu eftir því sem Þór lyfti hendinni. Þegar Þór hafði teygt sig eins hátt og hann gat lyfti kötturinn einum fæti frá jörðu. Lengra komst Þór ekki í þeirri þraut.

Þá sagði Útgarða-Loki: „Þetta fór eins og mig grunaði. Kötturinn er heldur stór, en Þór er lágvaxinn og lítill við hliðina á þeim stórvöxnu mönnum sem hér eru hjá okkur.“

Þór sagði: „Svo lítinn sem þið kallið mig skal nú einhver koma og glíma við mig! Nú er ég reiður.“

Útgarða-Loki leit yfir bekkina og svaraði: „Ég sé engan mann hér inni sem myndi ekki finnast lítilmótlegt að glíma við þig.“ Síðan bætti hann við: „Sjáum fyrst til. Kallið hingað gömlu fóstru mína, hana Elli, og þá getur Þór glímt við hana ef hann vill. Hún hefur fellt menn sem mér hafa ekki sýnst neitt óhraustlegri en Þór.“

Þá gekk gömul kona inn í höllina. Útgarða-Loki sagði henni að glíma við Ása-Þór. Af því er ekki langt að segja. Svo fór glíman að því meira sem Þór beitti afli sínu, þeim mun fastar stóð hún. Þá fór gamla konan að beita glímubrögðum og Þór varð óstöðugur á fótunum. Þau tókust hart á, en ekki leið á löngu þar til Þór féll á annað hnéð.

Útgarða-Loki gekk þá til þeirra og bað þau að hætta glímunni. Hann sagði að Þór þyrfti ekki að skora fleiri hirðmenn sína á hólm í glímu. Nú var líka komið fram á nótt. Útgarða-Loki vísaði Þór og félögum hans til sætis og dvöldust þeir þar alla nóttina við góðar móttökur.

47

Um morguninn, um leið og birti, fóru Þór og félagar hans á fætur, klæddu sig og bjuggust til brottfarar. Þá kom Útgarða-Loki og lét leggja á borð fyrir þá. Ekki skorti þá góðar móttökur, mat og drykk. Þegar þeir höfðu borðað bjuggust þeir af stað. Útgarða-Loki fylgdi þeim út og gekk með þeim út úr borginni.

Þegar þeir kvöddust spurði Útgarða-Loki Þór hvernig honum þætti ferðin hafa gengið og hvort hann hefði hitt nokkurn sér máttugri. Þór sagðist ekki geta neitað því að hann hefði farið mikla hrakför í viðskiptum þeirra, „en ég veit að þið munið telja mig lítinn fyrir mér og það kann ég illa við.“

Þá sagði Útgarða-Loki: „Nú þegar þú ert kominn út úr borginni skal ég segja þér sannleikann. Ef ég lifi og fæ nokkru ráðið muntu aldrei koma þangað aftur. Ég sver að þú hefðir aldrei komið þar inn ef ég hefði vitað áður að þú byggir yfir svo miklum krafti og að þú myndir nærri því koma okkur í mikinn háska.

Ég hef beitt þig sjónhverfingum. Fyrst kom ég til fundar við ykkur í skóginum. Þegar þú ætlaðir að leysa frá nestispokanum hafði ég bundið hann með járnvír, en þú fannst ekki hvar ætti að leysa frá. Því næst slóstu til mín þrisvar með hamrinum. Fyrsta höggið var minnst, en þó svo mikið að það hefði nægt til að bana mér ef það hefði hitt. Hjá höllinni minni sástu klettastall og í hann þrjá ferhyrnda dali, einn þeirra dýpstan. Það voru förin eftir hamarshöggin þín. Ég brá klettastallinum fyrir höggin, en þú sást það ekki.

Eins var með keppnirnar við hirðmenn mína. Fyrst var það keppnin sem Loki tók þátt í. Hann var mjög svangur og át hratt, en sá sem hét Logi var óheftur eldur og brenndi trogið ekki síður en kjötið. Þegar Þjálfi hljóp við þann sem hét Hugi var það hugur minn, og Þjálfi gat ekki vænst þess að keppa við hann í hraða.

Þegar þú drakkst úr horninu og fannst lítið ganga sver ég að þá gerðist undur sem ég hefði ekki trúað að væri mögulegt. Annar endi hornsins var úti í hafi, en þú sást það ekki. Þegar þú kemur að sjónum muntu sjá hvað þú hefur drukkið mikið úr honum. Það eru nú kallaðar fjörur.“

Síðan hélt hann áfram: „Mér þótti það ekki síður merkilegt þegar þú lyftir kettinum. Satt að segja urðu allir hræddir sem sáu þig lyfta öðrum fæti hans frá jörðu. Því þessi köttur var ekki það sem þér sýndist. Þetta var Miðgarðsormur, sem liggur umhverfis öll lönd. Hann var naumlega nógu langur til þess að höfuðið og sporðurinn næðu til jarðar, því svo hátt teygðir þú þig að stutt var til himins.

Það var líka mikið undur í glímunni að þú skyldir standa svo lengi af þér áhlaupin og falla ekki lengra en á annað hnéð þegar þú glímdir við Elli. Enginn hefur verið til og enginn mun verða til sem ellin fellir ekki að lokum, ef hann lifir nógu lengi til að verða gamall.

Nú er satt að segja að við munum skiljast, og það verður báðum fyrir bestu að þið komið ekki oftar að hitta mig. Ég mun aftur verja borg mína með slíkum brögðum eða öðrum, svo þið náið engu valdi yfir mér.“

Þegar Þór heyrði þetta greip hann hamarinn og reiddi hann á loft. En þegar hann ætlaði að láta höggið ríða af sá hann Útgarða-Loka hvergi. Hann sneri sér þá aftur að borginni og ætlaði að brjóta hana niður. Þá sá hann þar víða og fagra velli, en enga borg. Hann sneri því við og hélt leiðar sinnar þar til hann kom aftur í Þrúðvanga.

Satt er þó að segja að þá hafi hann ákveðið að reyna að koma því svo fyrir að fundum hans og Miðgarðsorms bæri saman, eins og síðar varð. Nú held ég að enginn geti sagt þér sannar frá þessari ferð Þórs.“

48

Þá sagði Gangleri: „Útgarða-Loki er afar voldugur, en hann beitir mjög brögðum og göldrum. Það sést líka á því að hann hafði hirðmenn með slíkan mátt hversu voldugur hann er. En hefur Þór ekki hefnt fyrir þetta?“

Hár svaraði: „Það vita jafnvel þeir sem eru ekki fróðir að Þór rétti hlut sinn eftir ferðina sem nú var sagt frá. Hann var ekki lengi heima áður en hann bjó sig svo skyndilega til ferðar að hann hafði hvorki vagninn né hafrana og engan ferðafélaga. Hann gekk út úr Miðgarði í líki ungs pilts og kom einn síðla kvölds til jötuns nokkurs sem hét Hymir. Þór gisti þar um nóttina.

Í dögun fór Hymir á fætur, klæddi sig og bjó sig undir að róa til fiskjar. Þór spratt þá upp, varð fljótt tilbúinn og bað Hymi að leyfa sér að róa með honum. En Hymir sagði að lítið gagn yrði að honum þar sem hann væri smávaxinn og aðeins unglingur: „Og þér mun verða kalt ef ég sit eins lengi og eins langt úti og ég er vanur.“

Þór sagði að þrátt fyrir það mætti hann róa langt frá landi, því að ekki væri víst hvor þeirra myndi fyrr biðja um að róa aftur til lands. Þór reiddist jötninum svo að við lá að hann léti hamarinn þegar dynja á honum. En hann lét það eiga sig því að hann ætlaði að reyna afl sitt annars staðar.

Hann spurði Hymi hvað þeir ættu að hafa í beitu, en Hymir bað hann að útvega sér beitu sjálfur. Þór fór þá þangað sem hann sá hóp uxa sem Hymir átti. Hann tók stærsta uxann, sem hét Himinhrjóður, sleit af honum höfuðið og fór með það til sjávar. Þá hafði Hymir ýtt bátnum á flot.

Þór fór um borð, settist í austurrúmið, tók tvær árar og reri. Hymi fannst báturinn fá góðan skrið af róðri hans. Hymir reri frammi í stafni og þeim miðaði fljótt áfram. Þá sagði Hymir að þeir væru komnir á miðin þar sem hann væri vanur að sitja og draga flatfiska. En Þór sagðist vilja róa miklu lengra og þeir tóku enn hraustan róður. Þá sagði Hymir að þeir væru komnir svo langt út að hættulegt væri að fara lengra vegna Miðgarðsorms. En Þór sagðist ætla að róa enn um stund og gerði það. Hymir var þá orðinn mjög óhress.

Þegar Þór lagði upp árarnar tók hann fram afar sterkt færi, og öngullinn var ekki síður stór og öflugur. Þór setti uxahöfuðið á öngulinn og kastaði fyrir borð svo að öngullinn fór til botns. Satt er það að segja þér að Þór beitti Miðgarðsorm engu minni blekkingu en Útgarða-Loki hafði beitt Þór þegar hann lyfti orminum á hendi sér.

Miðgarðsormur gleypti uxahöfuðið, en öngullinn festist í gómi hans. Þegar ormurinn fann það kippti hann svo harkalega í að báðir hnefar Þórs skullu á borðstokknum. Þá varð Þór reiður, magnaði upp ásamátt sinn og spyrnti svo fast við að báðir fætur hans fóru gegnum bátinn. Hann spyrnti við sjávarbotninn og dró orminn upp að borðstokknum. Það má segja að sá hafi aldrei séð verulega ógnvekjandi sjón sem sá ekki Þór hvessa augun á orminn en orminn stara á móti neðan frá og blása eitri.

Sagt er að jötunninn Hymir hafi þá skipt litum, fölnað og orðið hræddur þegar hann sá orminn og hvernig sjórinn flæddi út og inn um bátinn. Um leið og Þór greip hamarinn og reiddi hann á loft fálmaði jötunninn eftir beituhnífnum og hjó sundur færi Þórs við borðstokkinn. Ormurinn sökk þá í sjóinn. Þór kastaði hamrinum á eftir honum og segja menn að hann hafi slegið af honum höfuðið við yfirborðið. En ég hygg að hitt sé satt að segja þér, að Miðgarðsormur lifi enn og liggi í hafinu sem umlykur heiminn.

Þór reiddi þá hnefann til höggs og sló Hymi við eyrað svo að hann steyptist fyrir borð með iljarnar á lofti. En Þór óð til lands.“

49

Þá sagði Gangleri: „Hafa einhver meiri tíðindi orðið meðal ásanna? Þór vann mikið þrekvirki í þessari ferð.“

Hár svaraði: „Nú verður að segja frá þeim atburðum sem ásunum þótti meira til koma. Sú saga hefst á því að Baldur hinn góða dreymdi mikla og ógnvekjandi drauma um líf sitt. Þegar hann sagði ásunum draumana ráðguðust þeir hver við annan og ákváðu að biðja öllum hlutum griða fyrir Baldur gegn hvers kyns hættu. Frigg tók við eiðum þess efnis að eldur og vatn, járn og allir aðrir málmar, steinar, jörðin, trén, sjúkdómarnir, dýrin, fuglarnir, eitrið og ormarnir skyldu hlífa Baldri.

Þegar þetta hafði verið gert og öllum var kunnugt um það varð það skemmtun Baldurs og ásanna að hann stæði á þingum þeirra en allir hinir skytu á hann, hjyggju til hans eða köstuðu í hann grjóti. Hvað sem gert var sakaði hann ekki og þótti öllum það til mikils sóma.

Þegar Loki Laufeyjarson sá þetta líkaði honum illa að Baldur skyldi ekki skaðast. Hann fór til Friggjar í Fensölum og brá sér í konulíki. Frigg spurði hvort konan vissi hvað æsirnir væru að gera á þinginu. Hún sagði að allir skytu á Baldur en hann sakaði ekki. Þá sagði Frigg: „Hvorki vopn né tré munu skaða Baldur. Ég hef tekið við eiðum frá þeim öllum.“

Þá spurði konan: „Hafa allir hlutir svarið að hlífa Baldri?“

Frigg svaraði: „Vestan við Valhöll vex einn lítill viðarsproti sem kallast mistilteinn. Mér fannst hann of ungur til að krefja hann um eiðinn.“

Því næst fór konan burt. Loki tók mistilteininn, sleit hann upp og fór til þingsins. Höður stóð í útjaðri mannhringsins því að hann var blindur. Þá sagði Loki við hann: „Hvers vegna skýtur þú ekki á Baldur?“

Hann svaraði: „Af því að ég sé ekki hvar Baldur er, og svo er ég líka vopnlaus.“

Þá sagði Loki: „Gerðu samt eins og hinir og sýndu Baldri virðingu eins og aðrir. Ég skal vísa þér á hvar hann stendur. Skjóttu á hann þessum sprota.“

Höður tók mistilteininn og skaut á Baldur eftir leiðsögn Loka. Skotið flaug í gegnum Baldur og hann féll dauður til jarðar. Þetta er mesta ógæfuverk sem unnið hefur verið meðal guða og manna.

Þegar Baldur var fallinn urðu allir æsirnir orðlausir og máttlausir til að taka til hans. Þeir horfðu hver á annan og allir báru sama hug til þess sem hafði unnið verkið, en enginn mátti hefna þess, því að staðurinn var svo helgur griðastaður. Þegar æsirnir reyndu að tala braust gráturinn fyrst fram svo að enginn gat lýst harmi sínum fyrir öðrum með orðum. Óðinn bar þennan missi þeim mun verr en hinir sem hann skildi best hversu mikið áfall og tjón fráfall Baldurs var ásunum.

Þegar guðirnir komu til sjálfra sín spurði Frigg hver meðal ásanna vildi vinna sér alla ást hennar og hylli með því að ríða Helveg og reyna að finna Baldur og bjóða Hel lausnargjald ef hún vildi leyfa honum að fara heim í Ásgarð. Hermóður hinn hvati, sonur Óðins, tók þessa ferð að sér. Þá var Sleipnir, hestur Óðins, sóttur og leiddur fram. Hermóður steig á bak honum og hleypti af stað.

Æsirnir tóku lík Baldurs og fluttu það til sjávar. Skip Baldurs hét Hringhorni og var allra skipa stærst. Guðirnir vildu setja það á flot og brenna þar lík Baldurs, en skipið gekk hvergi. Þá var sent til Jötunheima eftir tröllkonu sem hét Hyrrokkin. Hún kom ríðandi á úlfi og hafði höggorm fyrir tauma. Þegar hún stökk af baki kallaði Óðinn á fjóra berserki til að gæta reiðskjótans. Þeir gátu ekki haldið honum nema fella hann.

Hyrrokkin gekk þá að framstafni bátsins og hratt honum fram í einu átaki svo að eldur rauk úr hlunnunum og öll lönd skulfu. Þá reiddist Þór, greip hamarinn og ætlaði að mölva á henni höfuðið, en allir guðirnir báðu honum að þyrma henni.

Lík Baldurs var þá borið út á skipið. Þegar kona hans, Nanna Nepsdóttir, sá það brast hjarta hennar af harmi og hún dó. Hún var borin á bálið og eldur lagður að því. Þór stóð þar og vígði bálið með Mjölni. Dvergur nokkur, sem hét Litur, hljóp fyrir fætur hans. Þór sparkaði í hann og hratt honum inn í eldinn, þar sem hann brann.

Margt ólíkt fólk kom að þessari bálför. Fyrst er að segja frá Óðni að með honum komu Frigg, valkyrjurnar og hrafnar hans. Freyr ók í kerru með geltinum sem heitir Gullinbursti eða Slíðrugtanni. Heimdallur reið hestinum sem heitir Gulltoppur og Freyja ók köttum sínum. Þar kom líka mikill fjöldi hrímþursa og bergrisa.

Óðinn lagði gullhringinn Draupni á bálið. Hann hafði þann eiginleika að níundu hverja nótt drupu af honum átta gullhringar, hver jafnþungur honum sjálfum. Hestur Baldurs var leiddur á bálið með öllum reiðtygjum.

Af Hermóði er það að segja að hann reið í níu nætur um dimma og djúpa dali og sá ekkert fyrr en hann kom að ánni Gjöll og reið út á Gjallarbrú. Hún var þakin skínandi gulli. Mærin sem gætir brúarinnar heitir Móðguður. Hún spurði hann að nafni og ætt og sagði að daginn áður hefðu fimm sveitir dauðra manna riðið yfir brúna: „En ekki dynur minna í brúnni undir þér einum, og þú hefur ekki litarhátt dauðra manna. Hvers vegna ríður þú hér Helveg?“

Hann svaraði: „Ég ætla að ríða til Heljar að leita Baldurs. Hefur þú nokkuð séð Baldur á Helvegi?“

Hún sagði að Baldur hefði riðið þar yfir Gjallarbrú: „En Helvegur liggur niður og norður.“

Hermóður reið áfram þar til hann kom að helgrindunum. Þá steig hann af hestinum, herti gjörðina, fór aftur á bak og rak í hann sporana. Hesturinn stökk svo kröftuglega yfir grindurnar að hann kom hvergi nærri þeim. Hermóður reið þá heim að höllinni, steig af baki og gekk inn. Þar sá hann Baldur bróður sinn sitja í öndvegi. Hermóður dvaldist þar um nóttina.

Um morguninn bað Hermóður Hel um að Baldur fengi að ríða heim með honum og sagði hversu mikill grátur væri meðal ásanna. Hel sagði að reyna skyldi hvort Baldur væri eins ástsæll og sagt væri: „Ef allir hlutir í heiminum, lifandi og dauðir, gráta hann skal hann fara aftur til ásanna. En hann verður áfram hjá Hel ef einhver mælir á móti eða vill ekki gráta.“

Þá stóð Hermóður upp. Baldur fylgdi honum út úr höllinni, tók hringinn Draupni og sendi Óðni til minningar um sig. Nanna sendi Frigg klæði og fleiri gjafir, en Fullu gullhring á fingur. Hermóður reið síðan sömu leið til baka, kom í Ásgarð og sagði frá öllu sem hann hafði séð og heyrt.

Því næst sendu æsirnir erindreka um allan heim til að biðja alla að gráta Baldur úr helju. Það gerðu allir: mennirnir, dýrin, jörðin, steinarnir, trén og allir málmar, eins og þú hefur líklega séð þessa hluti gráta þegar þeir koma úr frosti í hita.

Þegar sendimennirnir voru á heimleið og höfðu lokið erindum sínum vel fundu þeir tröllkonu sitjandi í helli nokkrum. Hún kallaðist Þökk. Þeir báðu hana að gráta Baldur úr helju. Hún sagði:

„Þökk mun gráta
þurrum tárum
yfir bálför Baldurs;
hvorki lifandi né dauður
gagnaðist sonur Karls mér,
Hel haldi því sem hún hefur.“

Menn telja að þar hafi verið Loki Laufeyjarson, sem hefur unnið flest illvirki meðal ásanna.“

50

Þá sagði Gangleri: „Loki kom miklu til leiðar þegar hann olli því fyrst að Baldur var drepinn og síðan því að hann var ekki leystur úr helju. Var honum nokkuð hefnt fyrir þetta?“

Hár sagði: „Honum var goldið þetta svo að hann mun lengi finna fyrir því. Þegar goðin voru orðin honum svo reið sem vonlegt var flúði hann og faldi sig á fjalli einu. Þar byggði hann hús með fjórum dyrum svo að hann gæti séð úr húsinu í allar áttir. Á daginn brá hann sér oft í laxalíki og faldi sig þar sem heitir Fránangursfoss. Þá velti hann því fyrir sér hvaða ráð æsir myndu finna til að ná honum í fossinum. Þegar hann sat í húsinu tók hann língarn og hnýtti úr því möskva, eins og net eru síðan gerð, en eldur brann fyrir framan hann. Þá sá hann að æsir voru skammt undan, en Óðinn hafði séð úr Hliðskjálf hvar hann var. Hann spratt þegar upp og hljóp út í ána en kastaði netinu í eldinn.

Þegar æsir komu að húsinu gekk sá fyrstur inn sem var vitrastur allra og heitir Kvasir. Þegar hann sá ummerkin í öskunni þar sem netið hafði brunnið skildi hann að þetta hlyti að vera tæki til að veiða fiska og sagði ásunum frá því. Því næst bjuggu þeir sér til net eftir því sem þeir sáu af ummerkjunum í öskunni að Loki hafði gert. Þegar netið var tilbúið fóru æsir að ánni og köstuðu því í fossinn. Þór hélt í annan enda netsins en allir hinir æsirnir í hinn og drógu netið. Loki fór undan því og lagðist niður á milli tveggja steina. Þeir drógu netið yfir hann og fundu að eitthvað lifandi varð fyrir því. Þeir fóru öðru sinni upp að fossinum, köstuðu netinu út og þyngdu það svo mikið að ekki væri hægt að fara undir það. Loki fór þá undan netinu. Þegar hann sá að stutt var til sjávar stökk hann yfir netjaðarinn og synti upp í fossinn.

Nú sáu æsirnir hvert hann fór. Þeir fóru aftur upp að fossinum og skiptu liðinu í tvo hópa en Þór óð eftir miðri ánni. Þannig fóru þeir niður að sjó. Þegar Loki sá að hann átti tveggja kosta völ, að stökkva út í sjóinn og hætta lífi sínu eða stökkva enn yfir netið, valdi hann síðari kostinn og stökk sem snöggvast yfir netjaðarinn. Þór greip eftir honum og náði utan um hann, en hann rann til í hendi hans þar til höndin nam staðar við sporðinn. Þess vegna er laxinn mjór að aftan.

Nú var Loki tekinn án þess að honum væru veitt nein grið og farið með hann í helli nokkurn. Þeir tóku þrjár steinhellur, settu þær upp á rönd og hjuggu gat á hverja þeirra. Þá voru synir Loka, Váli og Nari eða Narfi, teknir. Æsir breyttu Vála í úlf og hann reif Narfa bróður sinn í sundur. Þá tóku æsir þarma hans og bundu Loka með þeim yfir steinana þrjá sem stóðu á rönd. Einn var undir öxlum hans, annar undir mjöðmunum og sá þriðji undir hnésbótunum. Böndin urðu að járni. Þá tók Skaði eiturorm og festi hann upp yfir honum svo að eitrið úr orminum drypi í andlit hans. En Sigyn kona hans stendur hjá honum og heldur skál undir eiturdropana. Þegar skálin er full fer hún og hellir eitrinu úr henni, en á meðan drýpur eitrið í andlit hans. Þá kippist hann svo harkalega við að öll jörðin skelfur. Það kallið þið jarðskjálfta. Þar liggur hann bundinn fram að ragnarökum.“

51

Þá sagði Gangleri: „Hvaða tíðindi eru að segja af ragnarökum? Ég hef ekki áður heyrt þeirra getið.“

Hár sagði: „Þaðan er að segja mikil tíðindi og mörg. Fyrst kemur sá vetur sem kallaður er fimbulvetur. Þá drífur snjór úr öllum áttum. Frost eru mikil og vindar hvassir. Sólin kemur að engu gagni. Þrír slíkir vetur koma hver á eftir öðrum og ekkert sumar á milli. En á undan þeim ganga aðrir þrír vetur þegar miklar orrustur geisa um allan heim. Þá drepa bræður hver annan af ágirnd og enginn þyrmir föður sínum eða syni þegar menn drepa hver annan og slíta ættarböndum. Svo segir í Völuspá:

Bræður munu berjast
og drepa hver annan,
systrasynir munu
rjúfa ættarbönd;
hart er meðal manna,
hórdómur mikill,
axaröld, sverðöld,
skildir klofnir,
vindöld, úlföld,
áður en heimurinn hrynur.

Þá gerist það sem þykir mikil tíðindi að úlfurinn gleypir sólina og mönnum þykir það mikið áfall. Þá tekur hinn úlfurinn tunglið og vinnur einnig mikið tjón. Stjörnurnar hverfa af himninum. Þá verða einnig þau tíðindi að öll jörðin og fjöllin skjálfa svo að tré rifna upp með rótum, björgin hrynja og allir fjötrar og bönd brotna og slitna. Þá losnar Fenrisúlfur. Hafið flæðir yfir löndin því að Miðgarðsormur færist í jötunheift og sækir upp á land. Þá losnar einnig skipið sem heitir Naglfar. Það er gert úr nöglum dauðra manna og því ber að varast að nokkur deyi með óklipptar neglur, því að sá maður bætir miklu efni í skipið Naglfar sem goð og menn vildu síst að yrði fullgert. Í þessum sjávargangi fer Naglfar á flot. Jötunninn sem stýrir Naglfari heitir Hrymur.

Fenrisúlfur fer með gapandi munn. Neðri kjálkinn nemur við jörð en sá efri við himin. Hann myndi gapa meira ef rúm væri til. Eldar brenna úr augum hans og nösum. Miðgarðsormur blæs eitri svo að það dreifist um allt loft og sjó. Hann er ógurlegur ásýndum og fer við hlið úlfsins. Í þessum gný klofnar himinninn og þaðan ríða synir Múspells. Surtur ríður fremstur og brennandi eldur fer bæði á undan honum og eftir. Sverð hans er afbragðsgott og af því skín bjartar en af sólinni. Þegar þeir ríða yfir Bifröst brotnar hún, eins og áður var sagt. Synir Múspells sækja fram á völlinn sem heitir Vígríður. Þangað koma einnig Fenrisúlfur og Miðgarðsormur. Þar eru líka komnir Loki og Hrymur og með honum allir hrímþursar, en Loka fylgja allir þeir sem eru hjá Hel. Synir Múspells skipa sér einir í fylkingu og hún er mjög björt. Völlurinn Vígríður er hundrað rastir á hvern veg.

Þegar þessi tíðindi gerast stendur Heimdallur upp, blæs af öllum krafti í Gjallarhorn og vekur öll goðin. Þau halda þá þing saman. Óðinn ríður að Mímisbrunni og leitar ráða hjá Mími fyrir sig og lið sitt. Þá skelfur askurinn Yggdrasill og ekkert á himni eða jörðu er óttalaust. Æsir og allir einherjar hervæðast og sækja fram á völlinn. Óðinn ríður fremstur með gullhjálminn, fallega brynju og spjót sitt sem heitir Gungnir. Hann stefnir á Fenrisúlf en Þór fer fram við hlið hans. Þór getur ekki hjálpað honum því að hann hefur nóg að gera við að berjast við Miðgarðsorm. Freyr berst við Surt og þar verður hörð viðureign áður en Freyr fellur. Það verður honum að bana að hann hefur ekki lengur hið góða sverð sem hann gaf Skírni.

Þá hefur einnig losnað hundurinn Garmur sem er bundinn fyrir framan Gnipahelli. Hann er hið mesta óargadýr. Hann berst við Tý og þeir verða hvor öðrum að bana. Þór drepur Miðgarðsorm og gengur þaðan níu skref. Þá fellur hann dauður til jarðar af eitrinu sem ormurinn blæs á hann. Úlfurinn gleypir Óðin og það verður honum að bana. En strax á eftir gengur Víðarr fram og stígur öðrum fæti í neðri kjálka úlfsins. Á þeim fæti hefur hann skó sem safnað hefur verið efni í frá upphafi alda. Það eru þeir leðurskæklar sem menn skera af skóm sínum við tær eða hæla. Sá sem vill leggja ásunum lið skal því kasta þessum leðurskæklum frá sér. Með annarri hendinni grípur hann í efri kjálka úlfsins og rífur gin hans í sundur. Það verður úlfinum að bana. Loki berst við Heimdall og þeir verða hvor öðrum að bana. Því næst kastar Surtur eldi yfir jörðina og brennir allan heiminn. Svo segir í Völuspá:

Hátt blæs Heimdallur,
hornið er á lofti,
Óðinn talar
við höfuð Mímis;
askurinn Yggdrasill
skelfur þar sem hann stendur,
hið aldna tré dynur,
en jötunninn losnar.

Hvað er að gerast hjá ásum?
Hvað er að gerast hjá álfum?
Allur Jötunheimur dynur,
æsir eru á þingi,
dvergar stynja
fyrir steindyrum,
höfðingjar klettaveggja.
Vitið þið enn meira, eða hvað?

Hrymur ekur úr austri,
heldur skildi fyrir sér,
Jörmungandur veltist
í jötunheift;
ormurinn þeytir öldum,
örninn mun skrækja,
slítur náfölur lík,
Naglfar losnar.

Skip fer úr austri,
lið Múspells mun koma
yfir hafið,
en Loki stýrir;
þar eru allir óvættasynir
með úlfinum,
þeir sem fylgja bróður
Býleists á ferðinni.

Surtur fer úr suðri
með eld sem eyðir greinum,
af sverði skín
sól valgoðanna;
klettabjörg skella saman,
en tröllkonur hrasa,
menn feta helveg,
en himinninn klofnar.

Þá kemur annar
harmur Hlínar,
þegar Óðinn fer
að berjast við úlfinn,
en bjartur bani Belja
gegn Surti;
þar mun ástvinur Friggjar
falla.

Sonur Óðins gengur
að berjast við úlfinn,
Víðarr á leið
gegn valdýrinu;
með hendi lætur hann sverðið
standa syni Hveðrungs
í hjarta;
þá er föður hans hefnt.

Hinn frægi sonur
Hlöðynjar gengur fram,
örmagna eftir átök við orminn
sem óttast enga smán;
allir menn munu
flýja heimkynni sín,
þegar verndari Miðgarðs
drepur hann í heift.

Sólin mun sortna,
jörðin sekkur í sjó,
afhimni hverfa
bjartar stjörnur,
gufan geisar
og eldurinn,
heitur loginn teygir sig hátt
móti himninum sjálfum.

Hér segir enn svo:

Vígríður heitir völlurinn
þar sem mætast í bardaga
Surtur og hin ástkæru goð;
hundrað rastir
er hann á hvern veg;
sá völlur er þeim ætlaður.“

52

Þá sagði Gangleri: „Hvað verður þá eftir þegar allur heimurinn er brunninn og öll goðin, allir einherjar og allt mannkyn dáið? Þið hafið áður sagt að hver maður eigi að lifa í einhverjum heimi um allar aldir.“

Þá svaraði Þriðji: „Þá eru margir góðir dvalarstaðir og margir slæmir. Best er þá að vera á Gimlé á himnum. Í salnum sem heitir Brimir er líka nóg af góðum drykk fyrir þá sem hafa ánægju af slíku. Hann stendur á Ókólni. Einnig er góður salur á Niðafjöllum, gerður úr rauðu gulli. Hann heitir Sindri. Í þessum sölum eiga góðir og siðsamir menn að búa.

Á Náströndum er stór og illur salur og dyr hans snúa í norður. Hann er allur fléttaður úr hryggjum orma eins og hús úr viðartágum, en öll orma höfuðin snúa inn í húsið og blása eitri svo að eiturár renna um salinn. Þær ár vaða eiðrofar og morðingjar, eins og hér segir:

Ég veit sal standa
fjarri sólu
á Náströnd,
dyrnar snúa í norður;
eiturdropar falla
inn um þakopin;
sá salur er fléttaður
úr hryggjum orma.

Þar skulu vaða
þunga strauma
menn sem sverja ranga eiða
og morðingjar.

En verst er í Hvergelmi:

Þar kvelur Níðhöggur
lík látinna.“

53

Þá sagði Gangleri: „Lifir þá eitthvað af guðunum, eða verður þá nokkur jörð eða himinn til?“

Hár svaraði: „Þá rís jörðin úr sjónum og er græn og fögur. Þá vaxa akrar án þess að í þá sé sáð. Víðarr og Váli lifa, því að hvorki sjórinn né eldur Surts hefur skaðað þá. Þeir búa á Iðavelli, þar sem Ásgarður var áður, og þangað koma þá synir Þórs, Móði og Magni, og hafa Mjölni með sér. Því næst koma Baldur og Höður þangað frá Hel. Þá setjast þeir allir saman, tala saman, rifja upp leyndardóma sína og ræða atburði fyrri tíma, Miðgarðsorm og Fenrisúlf. Þá finna þeir í grasinu gulltöflurnar sem æsirnir höfðu átt. Svo er sagt:

Víðarr og Váli
byggja helgidóma guðanna
þegar eldur Surts sortnar;
Móði og Magni
skulu hafa Mjölni
þegar Vingnir fellur í bardaga.

En á þeim stað sem heitir Hoddmímisholt leynast tvær manneskjur meðan eldur Surts geisar. Þau heita Líf og Lífþrasir og nærast á morgundögginni. Frá þeim kemur svo mikill fjöldi afkomenda að allur heimurinn byggist, eins og hér segir:

Líf og Lífþrasir,
þau munu leynast
í Hoddmímisholti;
morgundöggina
hafa þau að mat,
og af þeim fæðast kynslóðir.

Og þér mun þykja það undarlegt að sólin hefur eignast dóttur sem er ekki síður fögur en hún sjálf. Hún fer þá sömu leið og móðir hennar, eins og hér segir:

Eina dóttur
fæðir sólin
áður en Fenrisúlfur gleypir hana;
þegar guðirnir deyja
skal sú mær aka
sömu brautir og móðir hennar.

En ef þú kannt að spyrja lengra fram í tímann, þá veit ég ekki hvaðan þér kemur sú vitneskja, því að ég hef engan heyrt segja lengra fram í tímann. Njóttu nú þess sem þú hefur lært.“

54

Því næst heyrði Gangleri miklar drunur úr öllum áttum og leit til hliðar. Þegar hann litaðist betur um stóð hann úti á sléttum velli og sá hvorki höll né borg. Hann hélt þá sína leið og kom heim í ríki sitt. Þar sagði hann frá því sem hann hafði séð og heyrt, og eftir frásögn hans sagði hver maður öðrum þessar sögur.

En æsirnir settust þá niður til að tala saman og ráða ráðum sínum. Þeir rifjuðu upp allar frásagnirnar sem honum höfðu verið sagðar og gáfu mönnunum og stöðunum þar sömu nöfn og áður höfðu verið nefnd. Þannig átti fólk, þegar langur tími væri liðinn, ekki að efast um að æsirnir sem nú hafði verið sagt frá og þeir sem þá fengu sömu nöfn væru hinir sömu. Þar var þá einn nefndur Þór, og það er hinn gamli Ása-Þór.