Frumheimild: „Guðrúnarkviða 3“
Guðrúnarkviða III
Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.
Fornnorrænn frumtexti með samræmdri stafsetningu samkvæmt útgáfu Guðna Jónssonar.
"Hvat er þér, Atli,
æ, Buðla sonr?
Er þér hryggt í hug?
Hví hlær þú æva?
Hitt mundi æðra
jörlum þykkja,
at við menn mæltir
ok mik sæir."
Atli kvað:
"Tregr mik þat, Guðrún
Gjúka dóttir,
mér í höllu
Herkja sagði,
at þit Þjóðrekr
und þaki svæfið
ok léttliga
líni verðið."
Guðrún kvað:
"Þér mun ek alls þess
eiða vinna
at inum hvíta
helga steini,
at ek við Þjóðrek
þatki áttak,
er vörðr né verr
vinna knátti.
Nema ek halsaða
herja stilli,
jöfur óneisinn,
einu sinni;
aðrar váru
okkrar spekjur,
er vit hörmug tvau
hnigum at rúnum.
Hér kom Þjóðrekr
með þría tegu,
lifa þeir né einir
þriggja tega manna;
hnöggt þú mik at bræðrum
ok at brynjuðum,
hnöggt þú mik at öllum
höfuðniðjum.
Sentu at Saxa,
Sunnmanna gram,
hann kann helga
hver vellanda."
Sjau hundruð manna
í sal gengu,
áðr kvæn konungs
í ketil tæki.
Guðrún kvað:
"Kemr-a nú Gunnarr,
kallig-a ek Högna,
sékk-a ek síðan
svása bræðr;
sverði mundi Högni
slíks harms reka,
nú verð ek sjalf fyrir mik
synja lýta."
Brá hon til botns
björtum lófa
ok hon upp of tók
jarknasteina:
"Sé nú, seggir,
sykn em ek orðin
heilagliga,
hvé sá hverr velli."
Hló þá Atla
hugr í brjósti,
er hann heilar sá
hendr Guðrúnar:
"Nú skal Herkja
til hvers ganga,
sú er Guðrúnu
grandi vændi."
Sá-at maðr armligt,
hverr er þat sá-at,
hvé þar á Herkju
hendr sviðnuðu;
leiddu þá mey
í mýri fúla.
Svá þá Guðrún
sinna harma.
Þýðing Henry Adams Bellows frá 1923, laus við höfundarrétt. Erindanúmer geta verið önnur en í frumtextanum.
Herkja was the name of a serving-woman of Atli's; she had been his concubine. She told Atli that she had seen Thjothrek and Guthrun both together. Atli was greatly angered thereby. Then Guthrun said:
"What thy sorrow, Atli, Buthli's son?
Is thy heart heavy-laden? Why laughest thou never?
It would better befit the warrior far
To speak with men, and me to look on."
Atli spake: 2.
"It troubles me, Guthrun, Gjuki's daughter,
What Herkja here in the hall hath told me,
That thou in the bed with Thjothrek liest,
Beneath the linen in lovers' guise."
Guthrun spake: 3.
"This shall I with oaths now swear,
Swear by the sacred stone so white,
That nought was there with Thjothmar's son
That man or woman may not know.
"Nor ever once did my arms embrace
The hero brave, the leader of hosts;
In another manner our meeting was,
When our sorrows we in secret told.
"With thirty warriors Thjothrek came,
Nor of all his men doth one remain;
Thou hast murdered my brothers and mail-clad men,
Thou hast murdered all the men of my race.
"Gunnar comes not, Hogni I greet not,
No longer I see my brothers loved;
My sorrow would Hogni avenge with the sword,
Now myself for my woes I shall payment win.
"Summon Saxi, the southrons' king,
For he the boiling kettle can hallow." Seven hundred there were in the hall,
Ere the queen her hand in the kettle thrust.
To the bottom she reached with hand so bright,
And forth she brought the flashing stones:
"Behold, ye warriors, well am I cleared
Of sin by the kettle's sacred boiling."
Then Atli's heart in happiness laughed,
When Guthrun's hand unhurt he saw;
"Now Herkja shall come the kettle to try,
She who grief for Guthrun planned."
Ne'er saw man sight more sad than this,
How burned were the hands of Herkja then;
In a bog so foul the maid they flung,
And so was Guthrun's grief requited.
Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.
„Hvað amar sífellt að þér, Atli,
sonur Buðla?
Ertu sorgmæddur?
Hvers vegna hlærðu aldrei?
Það þætti virðulegra
í augum jarla,
að þú talaðir við menn
og lítir á mig.“
Atli sagði:
„Það hryggir mig, Guðrún,
dóttir Gjúka,
að hér í höllinni
sagði Herkja mér
að þú og Þjóðrekur
sofið undir sama þaki
og vefjið ykkur
létt í lín.“
Guðrún sagði:
„Ég skal sverja þér
eiða um þetta allt
við hinn hvíta,
helga stein,
að ég hafi með Þjóðreki
ekkert það gert
sem eiginkona og eiginmaður
gera saman.
Ég faðmaði aðeins
hershöfðingjann,
hinn heiðvirða konung,
einu sinni;
annað var það
sem við ræddum,
þegar við tvö í sorg okkar
hvísluðumst á.
Hingað kom Þjóðrekur
með þrjátíu menn;
enginn þeirra lifir,
þessara þrjátíu manna.
Þú sviptir mig bræðrum
og brynjuðum köppum,
þú sviptir mig öllum
mínum nánustu ættingjum.
Sendu eftir Saxa,
konungi sunnanmanna;
hann kann að helga
sjóðandi ketil.“
Sjö hundruð manna
gengu inn í salinn
áður en kona konungs
stakk hendinni í ketilinn.
Guðrún sagði:
„Nú kemur Gunnar ekki,
ég kalla ekki á Högna,
ég sé ekki framar
mína kæru bræður;
Högni myndi með sverði
hefna slíkrar smánar,
nú verð ég sjálf
að hreinsa mig af áburðinum.“
Hún stakk niður á botn
bjartri hendinni
og tók upp
eðalsteina:
„Sjáið nú, menn,
ég er orðin sýkn
að helgum sið;
sjáið hvernig ketillinn sýður.“
Þá hló hjarta Atla
í brjósti hans,
þegar hann sá óskaddaðar
hendur Guðrúnar:
„Nú skal Herkja
ganga að katlinum,
sú sem bar sakir
á Guðrúnu.“
Sá hefur ekkert aumlegt séð
sem sá ekki
hvernig hendur Herkju
sviðnuðu þar;
þá leiddu þeir stúlkuna
út í fúla mýri.
Þannig sefaði Guðrún
sorgir sínar.