Frumheimild: „Guðrúnarkviða 1“

Ár var, þats Guðrún
gerðisk at deyja,
er hon sat sorgfull
yfir Sigurði;
gerði-t hon hjúfra
né höndum slá,
né kveina um
sem konur aðrar.

Gengu jarlar
alsnotrir fram,
þeir er harðs hugar
hana löttu;
þeygi Guðrún
gráta mátti,
svá var hon móðug,
mundi hon springa.

Sátu ítrar
jarla brúðir,
gulli búnar,
fyr Guðrúnu;
hvar sagði þeira
sinn oftrega,
þann er bitrastan
of beðit hafði.

Þá kvað Gjaflaug,
Gjúka systir:
"Mik veit ek á moldu
munarlausasta;
hefi ek fimm vera
forspell beðit,
tveggja dætra,
þriggja systra,
átta bræðra,
þó ek ein lifi."

Þeygi Guðrún
gráta mátti,
svá var hon móðug
at mög dauðan
ok harðhuguð
of hrör fylkis.

Þá kvað þat Herborg,
Húnalands dróttning:
"Hefi ek harðara
harm at segja;
mínir sjau synir
sunnan lands,
verr inn átti,
í val fellu.

Faðir ok móðir,
fjórir bræðr,
þau á vági
vindr of lék,
barði bára
við borðþili.

Sjalf skylda ek göfga,
sjalf skylda ek götva,
sjalf skylda ek höndla
hrör þeira;
þat ek allt of beið
ein misseri,
svá at mér maðr engi
munar leitaði.

Þá varð ek hafta
ok hernuma
sams misseris
síðan verða;
skylda ek skreyta
ok skúa binda
hersis kván
hverjan morgin.

Hon ægði mér
af afbrýði
ok hörðum mik
höggum keyrði;
fann ek húsguma
hvergi in betra,
en húsfreyju
hvergi verri."

Þeygi Guðrún
gráta mátti,
svá var hon móðug
at mög dauðan
ok harðhuguð
of hrör fylkis.

Þá kvað þat Gullrönd
Gjúka dóttir:
"Fá kanntu, fóstra,
þótt þú fróð séir,
ungu vífi
andspjöll bera."
Varaði hon at hylja
um hrör fylkis.

Svipti hon blæju
af Sigurði
ok vatt vengi
fyr vífs knéum:
"Líttu á ljúfan,
leggðu munn við grön,
sem þú halsaðir
heilan stilli."

Á leit Guðrún
einu sinni,
sá hon döglings skör
dreyra runna,
fránar sjónir
fylkis liðnar,
hugborg jöfurs
hjörvi skorna.

Þá hné Guðrún
höll við bolstri,
haddr losnaði,
hlýr roðnaði,
en regns dropi
rann niðr of kné.

Þá grét Guðrún
Gjúka dóttir,
svá at tár flugu
tresk í gögnum
ok gullu við
gæss í túni,
mærir fuglar,
er mær átti.

Þá kvað þat Gullrönd
Gjúka dóttir:
"Ykkrar vissa ek
ástir mestar
manna allra
fyr mold ofan;
unðir þá hvárki
úti né inni,
systir mín
nema hjá Sigurði."
Guðrún kvað:

"Svá var minn Sigurðr
hjá sonum Gjúka
sem væri geirlaukr
ór grasi vaxinn
eða væri bjartr steinn
á band dreginn,
jarknasteinn
yfir öðlingum.

Ek þótta ok
þjóðans rekkum
hverri hæri
Herjans dísi;
nú em ek svá lítil
sem lauf séi
oft í jölstrum
at jöfur dauðan.

Sakna ek í sessi
ok í sæingu
míns málvinar,
valda megir Gjúka;
valda megir Gjúka
mínu bölvi
ok systur sinnar
sárum gráti.

Svá ér of lýða
landi eyðið
sem ér of unnuð
eiða svarða;
mun-a þú, Gunnarr,
gulls of njóta;
þeir munu þér baugar
at bana verða,
er þú Sigurði
svarðir eiða.

Oft var í túni
teiti meiri,
þá er minn Sigurðr
söðlaði Grana
ok þeir Brynhildar
biðja fóru,
armar véttar,
illu heilli."

Þá kvað þat Brynhildr
Buðla dóttir:
"Vön sé sú véttr
vers ok barna,
er þik, Guðrún,
gráts of beiddi
ok þér í morgun
málrúnar gaf."

Þá kvað þat Gullrönd
Gjúka dóttir:
"Þegi þú, þjóðleið,
þeira orða;
urðr öðlinga
hefir þú æ verit;
rekr þik alda hver
illrar skepnu,
sorg sára
sjau konunga
ok vinspell
vífa mest."

Þá kvað þat Brynhildr
Buðla dóttir:
"Veldr einn Atli
öllu bölvi
of borinn Buðla
bróðir minn.

Þá er vit í höll
húnskrar þjóðar
eld á jöfri
ormbeðs litum,
þess hefi ek gangs
goldit síðan,
þeirar sýnar,
sáumk ey."

Stóð hon und stoð,
strengði hon efli;
brann Brynhildi
Buðla dóttur
eldr ór augum,
eitri fnæsti,
er hon sár of leit
á Sigurði.
Guðrún gekk þaðan á braut til skógar á eyðimerkr ok fór allt til Danmarkar ok var þar með Þóru Hákonardóttur sjau misseri. Brynhildr vildi eigi lifa eftir Sigurð. Hon lét drepa þræla sína átta ok fimm ambóttir. Þá lagði hon sik sverði til bana, svá sem segir í Sigurðarkviðu inni skömmu.

Then did Guthrun think to die,
When she by Sigurth sorrowing sat;
Tears she had not, nor wrung her hands,
Nor ever wailed, as other women.

To her the warriors wise there came,
Longing her heavy woe to lighten;
Grieving could not Guthrun weep,
So sad her heart, it seemed, would break.

Then the wives of the warriors came,
Gold-adorned, and Guthrun sought;
Each one then of her own grief spoke,
The bitterest pain she had ever borne.

Then spake Gjaflaug, Gjuki's sister:
"Most joyless of all on earth am I;
Husbands five were from me taken,
(Two daughters then, and sisters three,)
Brothers eight, yet I have lived."

Grieving could not Guthrun weep,
Such grief she had for her husband dead,
And so grim her heart by the hero's body.

Then Herborg spake, the queen of the Huns: "I have a greater grief to tell;
My seven sons in the southern land,
And my husband, fell in fight all eight.
(Father and mother and brothers four
Amid the waves the wind once smote,
And the seas crashed through the sides of the ship.)

"The bodies all with my own hands then
I decked for the grave, and the dead I buried;
A half-year brought me this to bear;
And no one came to comfort me.

"Then bound I was, and taken in war,
A sorrow yet in the same half-year;
They bade me deck and bind the shoes
Of the wife of the monarch every morn.

"In jealous rage her wrath she spake,
And beat me oft with heavy blows; Never a better lord I knew,
And never a woman worse I found."

Grieving could not Guthrun weep,
Such grief she had for her husband dead,
And so grim her heart by the hero's body.

Then spake Gollrond, Gjuki's daughter:
"Thy wisdom finds not, my foster-mother,
The way to comfort the wife so young."
She bade them uncover the warrior's corpse.

The shroud she lifted from Sigurth, laying
His well-loved head on the knees of his wife:
"Look on thy loved one, and lay thy lips
To his as if yet the hero lived."

Once alone did Guthrun look;
His hair all clotted with blood beheld,
The blinded eyes that once shone bright,
The hero's breast that the blade had pierced.

Then Guthrun bent, on her pillow bowed, Her hair was loosened, her cheek was hot,
And the tears like raindrops downward ran.

Then Guthrun, daughter of Gjuki, wept,
And through her tresses flowed the tears;
And from the court came the cry of geese,
The birds so fair of the hero's bride.

Then Gollrond spake, the daughter of Gjuki;
"Never a greater love I knew
Than yours among all men on earth;
Nowhere wast happy, at home or abroad,
Sister mine, with Sigurth away."

Guthrun spake: 17.
"So was my Sigurth o'er Gjuki's sons
As the spear-leek grown above the grass,
Or the jewel bright borne on the band,
The precious stone that princes wear.

"To the leader of men I loftier seemed
And higher than all of Herjan's maids; As little now as the leaf I am
On the willow hanging; my hero is dead.

"In his seat, in his bed, I see no more
My heart's true friend; the fault is theirs,
The sons of Gjuki, for all my grief,
That so their sister sorely weeps.

"So shall your land its people lose
As ye have kept your oaths of yore;
Gunnar, no joy the gold shall give thee,
(The rings shall soon thy slayers be,)
Who swarest oaths with Sigurth once.

"In the court was greater gladness then
The day my Sigurth Grani saddled,
And went forth Brynhild's hand to win,
That woman ill, in an evil hour."

Then Brynhild spake, the daughter of Buthli:
"May the witch now husband and children want
Who, Guthrun, loosed thy tears at last,
And with magic today hath made thee speak."

Then Gollrond, daughter of Gjuki, spake:
"Speak not such words, thou hated woman;
Bane of the noble thou e'er hast been,
(Borne thou art on an evil wave,
Sorrow hast brought to seven kings,)
And many a woman hast loveless made."

Then Brynhild, daughter of Buthli, spake:
"Atli is guilty of all the sorrow,
(Son of Buthli and brother of mine,)
When we saw in the hall of the Hunnish race
The flame of the snake's bed flash round the hero;
(For the journey since full sore have I paid,
And ever I seek the sight to forget.)"

By the pillars she stood, and gathered her strength,
From the eyes of Brynhild, Buthli's daughter,
Fire there burned, and venom she breathed,
When the wounds she saw on Sigurth then.

Það var forðum að Guðrún
var komin að dauða,
þar sem hún sat sorgmædd
yfir Sigurði;
hún grét ekki
né sló saman höndum,
né kveinaði
líkt og aðrar konur.

Fram gengu jarlar,
vitrir mjög,
sem reyndu að milda
þunga sorg hennar;
þó gat Guðrún
ekki grátið,
svo harmþrungin var hún
að hjartað ætlaði að bresta.

Tignarlegar sátu
konur jarlanna,
gulli skreyttar,
frammi fyrir Guðrúnu;
hver þeirra sagði
frá sínum þunga harmi,
þeim beiskasta
sem hún hafði þolað.

Þá sagði Gjaflaug,
systir Gjúka:
„Ég veit mig vera
gleðisnauðasta á jörðu;
ég hef misst
fimm eiginmenn,
tvær dætur,
þrjár systur,
átta bræður,
en sjálf lifi ég ein.“

Þó gat Guðrún
ekki grátið,
svo harmþrungin var hún
yfir manninum látna
og hjartað læst sorg
yfir líki konungs.

Þá sagði Herborg,
drottning Húnalands:
„Ég hef þyngri
harm að segja frá;
synir mínir sjö
suður í löndum,
og eiginmaðurinn sá áttundi,
féllu í bardaga.

Faðir minn og móðir,
fjórir bræður,
þau hrakti vindurinn
úti á sjó,
öldurnar börðu þau
við skipshliðina.

Sjálf varð ég að heiðra þau,
sjálf að búa þau til grafar,
sjálf að annast
lík þeirra;
allt þetta þoldi ég
á einu misseri,
án þess að nokkur maður
reyndi að hugga mig.

Síðan var ég
tekin til fanga í stríði
og gerð að ambátt
á sama misseri;
ég varð að skreyta
og binda skó
á konu höfðingjans
á hverjum morgni.

Hún ógnaði mér
af afbrýðisemi
og lét hörð högg
dynja á mér;
ég hef hvergi fundið
betri húsbónda,
en hvergi
verri húsfreyju.“

Þó gat Guðrún
ekki grátið,
svo harmþrungin var hún
yfir manninum látna
og hjartað læst sorg
yfir líki konungs.

Þá sagði Gullrönd,
dóttir Gjúka:
„Lítið kanntu, fóstra,
þótt þú sért fróð,
að finna orð
handa ungri konu.“
Hún bannaði að breiða
yfir lík konungs.

Hún svipti klæðinu
af Sigurði
og lagði koddann
við kné eiginkonunnar:
„Horfðu á ástvin þinn,
leggðu munn þinn að vörum hans,
eins og þegar þú faðmaðir
konunginn heilan á húfi.“

Guðrún leit á hann
í eitt sinn,
sá hár konungs
atað blóði,
hvöss augu
höfðingjans slokknuð,
brjóst konungs
sævt sverði.

Þá hneig Guðrún
á hlið upp að kodda,
hárið losnaði,
kinnin roðnaði,
en táradropi
rann niður á kné hennar.

Þá grét Guðrún,
dóttir Gjúka,
svo tárin streymdu
gegnum höfuðdúkinn,
og við kváðu
gæsir í túni,
fögru fuglarnir
sem hún átti.

Þá sagði Gullrönd,
dóttir Gjúka:
„Ég vissi að ást ykkar
var meiri en allra
annarra manna
á þessari jörð;
þú undir þér hvorki
úti né inni,
systir mín,
nema hjá Sigurði.“
Guðrún sagði:

„Þannig var Sigurður minn
meðal sona Gjúka
sem laukur
sem vex upp úr grasi,
eða bjartur steinn
þræddur á band,
gimsteinn
æðri höfðingjum.

Mönnum konungs
þótti ég líka
æðri hverri
valkyrju Óðins;
nú er ég eins lítil
og laufblað
á víðirunni,
eftir dauða konungs.

Ég sakna í sæti mínu
og í sæng
ástvinar míns;
því valda synir Gjúka;
synir Gjúka valda
ógæfu minni
og sárum gráti
systur sinnar.

Svo tæmið þið landið
af fólki
sem þið efnduð
eiðana sem þið sóruð;
þú munt ekki, Gunnar,
njóta gullsins;
þeir hringar verða þér
að bana,
sem þú sórst Sigurði
eiða við.

Oft var meiri
gleði í túni,
þegar Sigurður minn
söðlaði Grana
og þeir fóru
að biðja Brynhildar,
þessarar illu konu,
á ógæfustund.“

Þá sagði Brynhildur,
dóttir Buðla:
„Megi sú kona missa
mann og börn,
sem fékk þig, Guðrún,
til að gráta
og gaf þér í morgun
orð til að tjá þig.“

Þá sagði Gullrönd,
dóttir Gjúka:
„Hættu þessu tali,
þú sem allir hata;
þú hefur ævinlega verið
höfðingjum að bana;
hver alda illra örlaga
rekur þig áfram,
þú ert sár harmur
sjö konunga
og veldur konum
mestum ástvinamissi.“

Þá sagði Brynhildur,
dóttir Buðla:
„Atli einn veldur
allri ógæfunni,
sonur Buðla,
bróðir minn.

Þegar við í höll
þjóðar Húna
sáum gullið skína
á höfðingjanum,
hef ég síðan goldið
þessarar ferðar,
þessarar sýnar,
sem ég iðrast æ.“

Hún stóð við stoð,
spennti alla krafta;
ú úr augum Brynhildar,
dóttur Buðla,
brann eldur,
hún fnæsti eitri,
þegar hún sá sárin
á Sigurði.
Guðrún gekk þaðan burt í skóg á óbyggðum og fór alla leið til Danmerkur. Þar dvaldi hún hjá Þóru Hákonardóttur í sjö misseri. Brynhildur vildi ekki lifa eftir lát Sigurðar. Hún lét drepa átta þræla sína og fimm ambáttir. Síðan lagði hún sig sverði til bana, eins og segir í Sigurðarkviðu hinni skömmu.