Frumheimild: „Fáfnismál“

Fáfnismál

Hér geturðu lesið verkið á ensku og nútímaíslensku ásamt fornnorræna frumtextanum þar sem hann er tiltækur. Veldu texta með hnöppunum efst; valið vistast og gildir á öllum heimildasíðum vefsins.

Þýðing á nútímaíslensku, unnin með gervigreind úr fornnorrænum frumtexta með ensku þýðinguna til hliðsjónar.

1

„Drengur, drengur,
hverjum ertu fæddur, drengur?
Hvers manns sonur ertu,
þú sem rauðst í Fáfni
þitt gljáandi sverð?
Sverðið stendur mér í hjarta.“
Sigurður leyndi nafni sínu, því að í fornöld trúðu menn því að orð deyjandi manns hefðu mikinn mátt ef hann bölvaði óvini sínum með nafni. Hann sagði:

2

„Göfugt dýr heiti ég,
og ég hef farið um
sem móðurlaus sonur,
föður átti ég ekki
eins og aðrir menn;
alltaf fer ég einn míns liðs.“
Fáfnir sagði:

3

„Veistu, ef þú áttir engan föður
eins og aðrir menn,
fyrir hvaða undur fæddistu þá?“
Sigurður sagði:

4

„Ætt mína
segi ég þér ókunna
og mig sjálfan líka;
Sigurður heiti ég,
Sigmundur hét faðir minn,
og ég hef vegið þig með vopnum.“
Fáfnir sagði:

5

„Hver hvatti þig?
Hvers vegna léstu hvetja þig
til að svipta mig lífi?
Þú, drengur með tindrandi augu,
áttir harðsnúinn föður;
ófæddur hleypur enginn á skeið.“
Sigurður sagði:

6

„Hugrekkið hvatti mig,
hendurnar hjálpuðu mér
og mitt beitta sverð;
fáir eru hugrakkir
þegar ellin færist yfir
ef þeir voru ragir í bernsku.“
Fáfnir sagði:

7

„Ég veit að hefðirðu fengið að vaxa úr grasi
í skjóli vina þinna,
mætti sjá þig berjast af heift;
nú ertu fangi
og hertekinn;
fangar eru sagðir skjálfa sífellt.“
Sigurður sagði:

8

„Þú ámælir mér, Fáfnir,
fyrir að vera svo fjarri
föðurarfinum mínum;
ég er enginn fangi
þótt ég hafi verið hertekinn;
þú hefur fundið að ég lifi frjáls.“
Fáfnir sagði:

9

„Tóm heiftarorð
þykist þú heyra í öllu,
en ég segi þér aðeins satt:
Hið klingjandi gull
og hinn glóðrauði auður,
þeir hringar verða þér að bana.“
Sigurður sagði:

10

„Auðæfum
vill hver maður ráða
allt til hinsta dags;
því að einhvern tíma
verður hver maður
að fara héðan til Heljar.“
Fáfnir sagði:

11

„Dóm norna
muntu hljóta úti fyrir nesjum
og örlög heimskingjans;
þú drukknar í vatni
ef þú rærð í vindi;
allt er þeim lífshætta sem er feigur.“
Sigurður sagði:

12

„Segðu mér, Fáfnir,
því að þú ert sagður fróður
og vita margt vel,
hverjar þær nornir eru
sem koma í neyð
og skilja mæður frá sonum.“
Fáfnir sagði:

13

„Af mjög ólíkum uppruna
segi ég nornir vera,
þær eru ekki allar sömu ættar;
sumar eru af ætt ása,
sumar af ætt álfa,
sumar dætur Dvalins.“
Sigurður sagði:

14

„Segðu mér það, Fáfnir,
því að þú ert sagður fróður
og vita margt vel,
hvað sá hólmur heitir
þar sem blóði sínu blanda
Surtur og æsir saman.“
Fáfnir sagði:

15

„Óskópnir heitir hann,
og þar munu öll
goðin berjast með spjótum;
Bifröst brotnar
þegar þeir fara yfir brúna,
og hestarnir synda í fljótinu.“

16

„Ægishjálm
bar ég yfir mönnum
meðan ég lá á gullinu;
ég taldi mig einan
sterkari en alla aðra,
aldrei mætti ég svo mörgum mönnum að ég óttaðist þá.“
Sigurður sagði:

17

„Ægishjálmur
bjargar engum
þar sem reiðir menn berjast;
það finnur sá
sem mætir mörgum
að enginn er allra hraustastur.“
Fáfnir sagði:

18

„Eitri fnæsti ég
þar sem ég lá á miklum
arfi föður míns.“
-- -- -- --
Sigurður sagði:

19

„Þú, gljáandi ormur,
fnæstir mikið
og sýndir harðan hug;
þeim mun meiri heift
vekur það meðal manna
að bera þann hjálm.“
Fáfnir sagði:

20

„Nú gef ég þér ráð, Sigurður,
og taktu við því:
ríddu heim héðan;
hið klingjandi gull
og hinn glóðrauði auður,
þeir hringar verða þér að bana.“
Sigurður sagði:

21

„Þú hefur gefið ráð þitt,
en ég mun ríða
til gullsins sem liggur í lynginu,
en þú, Fáfnir,
liggðu í dauðateygjunum
þar sem Hel taki við þér.“
Fáfnir sagði:

22

„Reginn sveik mig,
hann mun svíkja þig,
hann mun verða okkur báðum að bana;
láta lífið
hygg ég að Fáfnir muni;
þinn styrkur reyndist nú meiri.“
Reginn hafði farið burt meðan Sigurður vó Fáfni og kom aftur þegar Sigurður þurrkaði blóðið af sverðinu. Reginn sagði:

23

„Heill sértu nú, Sigurður,
nú hefurðu unnið sigur
og ráðið niðurlögum Fáfnis;
af öllum mönnum
sem ganga á jörðinni
segi ég þig fæddan óttalausastan.“
Sigurður sagði:

24

„Það er óvíst,
þegar við komum allir saman,
synir sigurguðanna,
hver er fæddur óttalausastur;
margur er hraustur
þótt hann rjóði ekki sverð sitt
í brjósti annars manns.“
Reginn sagði:

25

„Glaður ertu nú, Sigurður,
og fagnar fengnum,
þegar þú þurrkar Gram á grasinu;
bróður minn
hefurðu sært til bana,
og átti ég þó sjálfur nokkurn þátt í því.“
Sigurður sagði:

26

„Þú réðst því
að ég skyldi ríða hingað
yfir hrímguð fjöll;
bæði auðnum og lífinu
héldi sá gljáandi ormur
ef þú hefðir ekki brugðið mér um hugleysi.“
Þá gekk Reginn að Fáfni og skar úr honum hjartað með sverði sem heitir Riðill. Síðan drakk hann blóð úr sárinu. Reginn sagði:

27

„Sittu nú, Sigurður,
en ég ætla að fara að sofa,
og haltu hjarta Fáfnis yfir eldinum;
hjartað vil ég
fá að éta
eftir þennan blóðdrykk.“
Sigurður sagði:

28

„Þú fórst langt í burtu
meðan ég rauð í Fáfni
mitt beitta sverð;
mínum styrk
beitti ég gegn afli ormsins
meðan þú lást í lynginu.“
Reginn sagði:

29

„Lengi hefðirðu látið
liggja í lynginu
þann gamla jötun
ef þú hefðir ekki notið sverðsins
sem ég smíðaði sjálfur,
þíns beitta sverðs.“
Sigurður sagði:

30

„Hugrekki er betra
en afl sverðsins
þar sem reiðir menn berjast,
því að hugrakkan mann
sé ég berjast af hörku til sigurs
með bitlausu sverði.“

31

„Hugrökkum gengur betur
en huglausum
í orrustu;
glöðum gengur betur
en þeim sem guggnar,
hvað sem að höndum ber.“
Sigurður tók hjarta Fáfnis og steikti á teini. Þegar hann hélt að það væri fullsteikt og blóðið freyddi úr hjartanu, snerti hann það með fingrinum til að kanna hvort það væri fullsteikt. Hann brenndi sig og stakk fingrinum í munninn. Þegar hjartablóð Fáfnis kom á tungu hans skildi hann mál fugla. Hann heyrði igður kvaka í kjarrinu. Igðan sagði:

32

„Þarna situr Sigurður,
blóði stokkin,
hjarta Fáfnis
steikir hann yfir eldi;
vitur þætti mér
sá örláti maður
ef hann hjartavöðvann
gljáandi æti.“
Önnur sagði:

33

„Þarna liggur Reginn,
ræðir við sjálfan sig,
vill svíkja drenginn
sem treystir honum,
spinnur í reiði
saman ósannindi,
vill sá bölvasmiður
hefna bróður síns.“
Sú þriðja sagði:

34

„Höfðinu styttri
láti hann þann gráhærða speking
fara héðan til Heljar;
öllu gullinu
getur hann þá einn ráðið,
öllum þeim auðæfum sem lágu undir Fáfni.“
Sú fjórða sagði:

35

„Vitur þætti mér hann
ef hann kynni að þiggja
þau miklu vinaráð
sem þið systur gefið,
hugsaði um eigin hag
og gleddi Huginn;
ég á von á úlfi
þar sem ég sé eyru hans.“
Sú fimmta sagði:

36

„Ekki er sá
bardagamaður svo vitur
sem ég hefði haldið
að herforingi væri,
ef hann lætur bróðurinn
komast undan
þegar hann hefur hinn
svipt lífi.“
Sú sjötta sagði:

37

„Mjög er hann óvitur
ef hann enn hlífir
fjandanum sem ógnar mönnum,
Regin sem þarna liggur
og hefur bruggað honum launráð;
hann kann ekki að vara sig á slíku.“
Sú sjöunda sagði:

38

„Hann ætti að stytta um höfuðið
þann hrímkalda jötun
og svipta hann hringunum;
þá mun hann yfir auðnum
sem Fáfnir réð
ráða einn.“
Sigurður sagði:

39

„Ekki verða örlögin svo máttug
að Reginn skuli
verða mér að bana;
því að báðir bræðurnir
skulu bráðlega
fara héðan til Heljar.“
Sigurður hjó höfuðið af Regin og át síðan hjarta Fáfnis og drakk blóð þeirra beggja, Regins og Fáfnis. Þá heyrði Sigurður igður segja:

40

„Bind þú, Sigurður,
rauðu gullhringana saman;
það er ekki konunglegt
að kvíða mörgu.
Ég veit um eina stúlku,
langfegursta allra,
gulli prýdda,
ef þú gætir fengið hana.“

41

„Til Gjúka liggja
grænar leiðir,
örlögin vísa fram á veg
þeim sem fara um lönd;
þar hefur göfugur konungur
alið upp dóttur;
þú munt, Sigurður,
ganga að eiga hana með brúðargjaldi.“

42

„Salur stendur á háu
Hindarfjalli,
allur er hann að utan
eldi vafinn,
vitrir menn
hafa gert hann
úr skínandi
ljóma Ógnar.“

43

„Ég veit að á fjallinu
sefur valkyrja,
og yfir henni leikur
bölvaldur viðarins;
Yggur stakk hana svefnþorni,
því að hún felldi annan
mann en hann vildi,
sú líni klædda kona.“

44

„Þú munt, drengur, sjá
stúlku undir hjálmi,
þá sem úr bardaga
reið Vingskorni;
enginn konungsniðji getur
brugðið svefni Sigrdrífu
gegn því sem
nornirnar hafa ákveðið.“
Sigurður reið eftir slóð Fáfnis að bæli hans og fann það opið, með hurðum og dyrastöfum úr járni. Allir burðarbjálkar hússins voru líka úr járni, en húsið var grafið niður í jörðina. Þar fann Sigurður gríðarlega mikið gull og fyllti tvær kistur af því. Hann tók þar ægishjálm, gullbrynju, sverðið Hrotta og marga dýrgripi og hlóð þessu á Grana. Hesturinn vildi þó ekki ganga af stað fyrr en Sigurður steig á bak honum.