Frumheimild: „Eddubrot“

Eddubrot 1 Hár segir, at hann (Gylfi) kom eigi heill út, nema hann sé fróðari, ok "Stattu fram, meðan þú fregn, sitja skal sá, er segir."

Njörðr á þá konu, er Skaði heitir, dóttir Þjaza jötuns. Skaði vill hafa bústað þann, er átt hafði faðir hennar, - þat er á fjöllum nökkurum, þar sem heitir Þrymheimr, - en Njörðr vill vera nær sæ. Þau sættust á þat, at þau skyldu vera níu nætr í Þrymheimi, en þá aðrar níu at Nóatúnum. En er Njörðr kom aftr til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta: "Leið erumk fjöll, vark-a ek lengi á, nætr einar níu; ulfa þytr mér þótti illr vera hjá söngvi svana." Þá kvað Skaði þetta: "Sofa ek né máttak sævar beðjum á fugls jamri fyrir, sá mik vekr, er af víði kemr, morgun hverjan már."

Ok enn segir hann (Heimdallr) sjálfr í Heimdallargaldri: "Níu em ek mæðra mögr, níu em ek systra sonr."

(In fjórtánda ásynja er) Gná. Hana sendir Frigg í ýmsa heima at erindum sínum. Hon á þann hest, er renn loft ok lög ok heitir Hófvarpnir. Þat var eitt sinn, er hon reið; at Vanir nökkurir sáu reið hennar í loftinu. Þá mælti einn: "Hvat þar flýgr, hvat þat ferr eða at lofti líðr?" Hon svarar: "Né ek flýg þó ek ferk ok at lofti líðk á Hófvarpni, þeim er Hamskerpir gat við Garðrofu."

Því næst sendu æsir um allan heim erindreka at biðja, at Baldr væri grátinn ór helju, en allir gerðu þat; mennirnir ok kykvendin ok jörðin ok steinarnir ok tré ok allr málmr . . . . Þá er sendimenn fóru heim ok höfðu vel rekit sín erindi, finna þeir í helli nökkurum, hvar gýgr sat. Hon nefndist Þökk. Þeir biðja hana gráta Baldr ór Helju. Hon svarar: "Þökk mun gráta þurrum tárum Baldrs bálfarar; kyks né dauðs nautk-a ek karls sonar, haldi Hel því, er hefir." En þess geta menn, at þar hafi verit Loki Laufeyjarson, er flest hefir illt gert með ásum.

Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra áa mest. Þá spennti hann sik megingjörðum ok studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom í miðja ána, þá óx svá mjök áin, at uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þórr þetta: "Vax-at-tu nú, Vimr, alls mik þik vaða tíðir jötna garða í; veiztu, ef þú vex, at þá vex mér ásmegin jafnhátt upp sem himin."

En er Þórr kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis, og sat þar Þórr. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undan honum upp at ræfri. Hann stakk Gríðarveli upp í raftana og lét sígast fast á stólinn. Varð þá brestr mikill, og fylgði skrækr. Þar höfðu verit undir stólinum dætr Geirröðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum. Þá kvað Þórr: "Einu sinni neyttak ásmegins jötna görðum í, þá er Gjalp ok Greip, dætr Geirröðar, vildu hefja mik til himins."

Í Ásgarði fyrir dyrum Valhallar stendr lundr, sá er glasi er kallaðr, en lauf hans allt er gull rautt, svá sem hér er kveðit, at: Glasir stendr með gullnu laufi fyrir Sigtýs sölum. Sá er viðr fegrstr með goðum ok mönnum.

Þessi eru hestaheiti í Þorgrímsþulu: Hrafn ok Sleipnir hestar ágætir, Valr ok Léttfeti, var þar Tjaldari, Gulltoppr ok Goti, getit heyrðak Sóta, Mór ok Lungr með Mari. Vigg ok Stúfr var með Skævaði, þegn knátti Blakkr bera, Silfrintoppr ok Sinir, svá heyrðak Fáks of getit, Gullfaxi ok Jór með goðum. Blóðughófi hét hestr, er bera kváðu öflgan Atriða; Gils ok Falhófnir, Glær ok Skeiðbrimir þar var ok Gyllis of getit.

Þessi öxnaheiti eru í Þorgrímsþulu: Gamalla öxna nöfn hefik gerla fregit, þeira Rauðs ok Hæfis; Rekinn ok Kyrr, Himinhrjótr ok Apli, Arfr ok Arfuni.

Þessir hestar eru enn talðir í Kálfsvísu: Dagr reið Drösli, en Dvalinn Móðni, Hjálmþér Háfeta, en Haki Fáki; reið bani Belja Blóðughófa, en Skævaði skati Haddingja. Vésteinn Vali, en Vifill Stúfi, Meinþjófr Mói, en Morginn Vakri, Áli Hrafni, er til íss riðu, en annarr austr und Aðilsi grár hvarfaði geiri undaðr. Björn reið Blakki, en Bjárr Kerti, Atli Glaumi, en Aðils Slungni, Högni Hölkvi, en Haraldr Fölkvi, Gunnarr Gota, en Grana Sigurðr.

Sægr heitir sár, en Simul stöng, Bil ok Hjúki bera hann. Þat er kallat, at þau sé í tungli.

Fjöturrinn heitir Gleipnir, er honum (Fenrisúlfi) heldr. Gervir váru tveir fjötrar til hans, fyrst þeir Drómi ok Læðingr, ok helt hvárgi. Þá var Gleipnir síðan gerr ór sex hlutum: Ór kattar dyn ok ór konu skeggi, ór fisks anda ok ór fugla mjólk, ór bergs rótum ok ór bjarnar sinum, ór því var hann Gleipnir gerr.

Flugu hrafnar tveir af Hnikars öxlum, Huginn til hanga, en á hræ Muninn.

Sigmundr tekr nú blóðrefilinn, ok ristu nú í milli sín helluna ok létta eigi fyrr en lokit er at rista, sem kveðit er: Ristu af magni mikla hellu Sigmundr hjörvi ok Sinfjötli.

Edda Fragment 1 Har says that he (Gylfi) will not get out unharmed unless he is wiser, and:
“Stand forward while you ask;
the one who speaks shall sit.”

Njord has a wife called Skadi, daughter of the giant Thjazi. Skadi wishes to live where her father lived—among certain mountains, in a place called Thrymheim—but Njord wishes to be near the sea. They agreed to spend nine nights in Thrymheim and then another nine at Noatun. But when Njord returned to Noatun from the mountains, he spoke this verse:
“Loathsome to me are the mountains;
I was not long upon them,
only nine nights;
the howling of wolves
seemed foul to me
beside the singing of swans.”
Then Skadi spoke this verse:
“I could not sleep
on the beds of the sea
for the bird’s clamour;
it wakes me,
coming from the sea
each morning, the gull.”

And he (Heimdall) himself also says in Heimdall’s Chant:
“I am the child of nine mothers,
I am the son of nine sisters.”

(The fourteenth goddess is) Gna. Frigg sends her into various worlds on her errands. She has a horse that runs through air and over water, called Hofvarpnir. Once, as she rode, some Vanir saw her riding through the air. Then one said:
“What flies there,
what travels there
or glides through the air?”
She answers:
“I do not fly,
though I travel
and glide through the air
on Hofvarpnir,
whom Hamskerpir sired
with Gardrofa.”

Next the Aesir sent messengers throughout the world to ask that Baldr be wept out of Hel, and all did so: people and living creatures, the earth and stones, trees and every metal . . . . As the messengers were going home, having carried out their errand well, they found a giantess sitting in a cave. She called herself Thokk. They asked her to weep Baldr out of Hel. She answers:
“Thokk will weep
with dry tears
for Baldr’s journey to the pyre;
living or dead,
the man’s son brought me no joy;
let Hel keep what she has.”
But people suppose that this was Loki, Laufey’s son, who has done the most evil among the Aesir.

Then Thor came to the river called Vimur, the greatest of all rivers. He buckled on his belt of strength and braced Grid’s staff against the current, while Loki held on beneath the belt. When Thor reached the middle of the river, it rose so high that it broke over his shoulders. Then Thor spoke this verse:
“Do not rise now, Vimur,
since I must wade through you
to the giants’ dwellings;
know that if you rise,
then my divine strength will rise
as high as heaven.”

When Thor came to Geirrod’s, he and his companions were first shown to a goat-house for lodging. There was one chair to sit on, and Thor sat there. Then he noticed that the chair was rising beneath him towards the roof. He thrust Grid’s staff up against the rafters and pressed down hard on the chair. There was a great crack, followed by a scream. Geirrod’s daughters, Gjalp and Greip, had been beneath the chair, and he had broken both their backs. Then Thor said:
“Once I used
my divine strength
in the giants’ dwellings,
when Gjalp and Greip,
Geirrod’s daughters,
wanted to lift me to heaven.”

In Asgard, before the doors of Valhalla, stands a grove called Glasir, and all its leaves are red gold, as is said here in verse:
Glasir stands
with golden leaves
before Sigtyr’s halls.
It is the fairest woodland among gods and men.

These are horse names in Thorgrim’s Lay:
Hrafn and Sleipnir,
excellent horses,
Val and Lettfeti;
Tjaldari was there,
Gulltopp and Goti;
I heard Soti named,
Mor and Lung with Mar.
Vigg and Stuf
were with Skeidvad;
Blakk could carry a warrior,
Silfrintopp and Sinir;
so I heard Fak mentioned,
Gullfaxi and Jor among the gods.
Blodughofi was the horse’s name
that they said carried
mighty Atridi;
Gils and Falhofnir,
Gler and Skeidbrimir;
Gyllir was also mentioned there.

These ox names are in Thorgrim’s Lay:
The names of ancient oxen
I have learned thoroughly,
those of Raud and Haefir;
Rekinn and Kyrr,
Himinhrjot and Apli,
Arf and Arfuni.

These horses are also listed in Kalf’s Verse:
Day rode Drosul,
and Dvalin Modnir,
Hjalmther Hafeti,
and Haki Fak;
Beli’s slayer rode
Blodughofi,
and the Haddingar’s prince
rode Skeidvad.
Vestein rode Val,
and Vifil Stuf,
Meinthjof Mor,
and Morgin Vakr,
Ali Hrafn,
when they rode onto the ice,
while another, a grey horse,
turned east beneath Adils,
wounded by a spear.
Bjorn rode Blakk,
and Bjar Kert,
Atli Glaum,
and Adils Slungnir,
Hogni Holkvir,
and Harald Folkvir,
Gunnar Goti,
and Sigurd Grani.

The tub is called Saeg,
and the pole Simul;
Bil and Hjuki carry it.
It is said that they are in the moon.

The fetter that holds him (Fenrir) is called Gleipnir. Two fetters were made for him first, Dromi and Laeding, and neither held. Then Gleipnir was made from six things:
From a cat’s footfall
and a woman’s beard,
from a fish’s breath
and birds’ milk,
from a mountain’s roots
and a bear’s sinews:
from these
Gleipnir was made.

Two ravens flew
from Hnikar’s shoulders,
Huginn to the hanged,
and Munin to the slain.

Sigmund now takes the sword, and they saw through the stone slab between them, never stopping until they have cut through it, as is said in verse:
With strength they cut
the mighty slab,
Sigmund with the sword
and Sinfjotli.

Eddubrot 1 Hár segir að hann (Gylfi) komist ekki heill út nema hann verði fróðari, og:
„Stattu fram meðan þú spyrð,
sá sem segir frá skal sitja.“

Njörður á konu sem heitir Skaði, dóttur Þjaza jötuns. Skaði vill búa þar sem faðir hennar hafði búið, á fjöllum þar sem heitir Þrymheimur, en Njörður vill vera nálægt sjónum. Þau sömdu um að vera níu nætur í Þrymheimi og síðan aðrar níu í Nóatúnum. Þegar Njörður kom aftur til Nóatúna úr fjöllunum kvað hann þetta:
„Mér leiðast fjöllin,
ég var þar ekki lengi,
aðeins níu nætur;
mér þótti úlfanna þytur illur
borinn saman við söng svananna.“
Þá kvað Skaði þetta:
„Ég gat ekki sofið
í sæng við sjóinn
fyrir fuglagargi;
mig vekur á hverjum morgni
mávurinn sem kemur
afn hafi.“

Og enn segir hann (Heimdallur) sjálfur í Heimdallargaldri:
„Ég er sonur níu mæðra,
ég er sonur níu systra.“

(Fjórtánda ásynjan er) Gná. Frigg sendir hana í ýmsa heima í erindum sínum. Hún á hest sem fer um loft og sjó og heitir Hófvarpnir. Einu sinni þegar hún var á ferð sáu nokkrir vanir hana ríða um loftið. Þá sagði einn:
„Hvað flýgur þarna,
hvað fer þarna
eða líður um loftið?“
Hún svarar:
„Ég flýg ekki,
þótt ég fari
og líði um loftið
á Hófvarpni,
sem Hamskerpir gat
með Garðrofu.“

Því næst sendu æsir erindreka um allan heim til að biðja alla að gráta Baldur úr helju. Allir gerðu það: mennirnir og dýrin, jörðin og steinarnir, trén og allir málmar . . . . Þegar sendimennirnir héldu heim og höfðu lokið erindum sínum vel fundu þeir tröllkonu sem sat í helli. Hún kallaði sig Þökk. Þeir báðu hana að gráta Baldur úr helju. Hún svarar:
„Þökk mun gráta
þurrum tárum
yfir bálför Baldurs;
hvorki lifandi né dauður
varð sonur karlsins mér að gagni,
Hel haldi því sem hún hefur.“
Menn giska á að þetta hafi verið Loki Laufeyjarson, sem hefur gert flest illt meðal ása.

Þá fór Þór að ánni Vimur, sem er allra áa mest. Hann spennti á sig megingjarðirnar og studdi Gríðarvöl niður á móti straumnum, en Loki hélt í megingjarðirnar. Þegar Þór kom út í miðja ána óx hún svo mjög að hún skall upp á axlir honum. Þá kvað Þór þetta:
„Vimur, vax þú ekki nú,
því ég þarf að vaða þig
á leið til jötnanna;
þú skalt vita að ef þú vex,
þá vex mér ásmegin
allt upp til himins.“

Þegar Þór kom til Geirröðar var þeim félögum fyrst vísað til gistingar í geitahúsi. Þar var einn stóll til að sitja á og Þór settist þar. Þá varð hann þess var að stóllinn lyftist undir honum upp að þakinu. Hann stakk Gríðarveli upp í þaksperrurnar og þrýsti sér fast niður á stólinn. Þá heyrðist mikill brestur og óp fylgdi. Undir stólnum höfðu verið dætur Geirröðar, Gjálp og Greip, og hann hafði brotið hrygginn í þeim báðum. Þá kvað Þór:
„Einu sinni
beitti ég ásmegni
í bústöðum jötna,
þegar Gjálp og Greip,
dætur Geirröðar,
vildu lyfta mér til himins.“

Í Ásgarði fyrir dyrum Valhallar stendur lundur sem kallast Glasir. Lauf hans er allt úr rauðu gulli, eins og hér er kveðið:
Glasir stendur
með gullnu laufi
fyrir sölum Sigtýs.
Það er fegursti skógur meðal goða og manna.

Þetta eru hestaheiti í Þorgrímsþulu:
Hrafn og Sleipnir,
afgætir hestar,
Valur og Léttfeti,
þar var Tjaldari,
Gulltoppur og Goti,
ég heyrði Sóta nefndan,
Mór og Lungur ásamt Mari.
Viggur og Stúfur
voru með Skævaði,
Blakkur kunni að bera mann,
Silfrintoppur og Sinir,
svo heyrði ég Fák nefndan,
Gullfaxi og Jór meðal goða.
Blóðughófi hét hestur
sem sagður var bera
hinn máttuga Atriða;
Gils og Falhófnir,
Glær og Skeiðbrimir,
þar var líka Gyllir nefndur.

Þessi uxaheiti eru í Þorgrímsþulu:
Ég hef fengið glöggar fregnir
af nöfnum gamalla uxa,
þeirra Rauðs og Hæfis;
Rekinn og Kyrr,
Himinhrjótur og Apli,
Arfur og Arfuni.

Þessir hestar eru einnig taldir í Kálfsvísu:
Dagur reið Drösli,
en Dvalinn Móðni,
Hjálmþér Háfeta,
en Haki Fáki;
bani Belja reið
Blóðughófa,
en höfðingi Haddingja
reið Skævaði.
Vésteinn reið Vali,
en Vifill Stúfi,
Meinþjófur Mói,
en Morginn Vakri,
Áli Hrafni,
þegar þeir riðu til íssins,
en annar grár hestur
snerist austur þar
undir Aðils,
særður af spjóti.
Björn reið Blakki,
en Bjárr Kerti,
Atli Glaumi,
en Aðils Slungni,
Högni Hölkvi,
en Haraldur Fölkvi,
Gunnar Gota,
en Sigurður Grana.

Sægr heitir kerið,
en Simul stöngin,
Bil og Hjúki bera það.
Sagt er að þau séu í tunglinu.

Fjöturinn sem heldur honum (Fenrisúlfi) heitir Gleipnir. Fyrst voru gerðir tveir fjötrar handa honum, Drómi og Læðingur, en hvorugur hélt. Síðan var Gleipnir gerður úr sex hlutum:
Úr fótataki kattar
og skeggi konu,
úr andardrætti fisks
og mjólk fugla,
úr rótum fjalls
og sinum bjarnar,
úr þessu var hann Gleipnir gerður.

Tveir hrafnar flugu
af öxlum Hnikars,
Huginn til hengdra manna,
en Muninn að hræjum.

Sigmundur tekur nú sverðið og þeir saga helluna á milli sín. Þeir hætta ekki fyrr en þeir hafa sagað hana sundur, eins og kveðið er:
Af miklu afli söguðu
hina miklu hellu
Sigmundur með sverði
og Sinfjötli.