Frumheimild: „Brot af Sigurðarkviðu“

Eldr nam at æsask
en jörð at skjalfa
ok hár logi
við himni gnæfa;
fár treystisk þar
fylkis rekka
eld at ríða
né yfir stíga.

Sigurðr Grana
sverði keyrði;
eldr sloknaði
fyrir öðlingi,
logi allr lægðisk
fyrir lofgjörnum,
bliku reiði
er Reginn átti
-- -- --
Brynhildr kvað:

"Sigurðr vá at ormi,
en þat síðan mun
engum fyrnask,
meðan öld lifir;
en hlýri þinn
hvárki þorði
eld at ríða
né yfir stíga."
-- -- --

Út gekk Sigurðr
andspjalli frá,
hollvinr lofða,
ok hnipnaði,
svá at ganga nam
gunnarfúsum
sundr of síður
serkr járnofinn.
-- -- --
Högni kvað:

"[hvat hefir Sigurðr
til] saka unnit,
er þú fræknan vill
fjörvi næma?"
Gunnar kvað:

"Mér hefir Sigurðr
selda eiða,
eiða selda,
alla logna;
þá vélti hann mik,
er hann vera skyldi
allra eiða
einn fulltrúi."
Högni kvað:

"Þik hefir Brynhildr
böl at gerva
heiftar hvattan
harm at vinna;
fyrman hon Guðrúnu
góðra ráða,
en síðan þér
sín at njóta."

Sumir ulf sviðu,
sumir orm sniðu,
sumir Gotþormi
af gera deildu;
áðr þeir mætti
meins of lystir
á horskum hal
hendr of leggja.

Soltinn varð Sigurðr
sunnan Rínar;
hrafn af meiði
hátt kallaði:
"Ykkr mun Atli
eggjar rjóða,
munu vígskáum
of viða eiðar."

Úti stóð Guðrún
Gjúka dóttir,
ok hon þat orða
alls fyrst of kvað:
"Hvar er nú Sigurðr,
seggja dróttinn,
er frændr mínir
fyrri ríða?"

Einn því Högni
andsvör veitti:
"Sundr höfum Sigurð
sverði höggvinn;
gnapir æ grár jór
yfir gram dauðum."

Þá kvað þat Brynhildr
Buðla dóttir:
"Vel skuluð njóta
vápna ok landa;
einn mundi Sigurðr
öllu ráða,
ef hann lengr litlu
lífi heldi.

Væri-a þat sæmt,
at hann svá réði
Gjúka arfi
ok Gota mengi,
er hann fimm sonu
at folkræði,
gunnarfúsa,
getna hafði."

Hló þá Brynhildr
- bær allr dunði -
einu sinni
af öllum hug:
"Lengi skuluð njóta
landa ok þegna,
er þér fræknan gram
falla létuð."

Þá kvað þat Guðrún
Gjúka dóttir:
"Mjök mælir þú
miklar firnar;
gramir hafi Gunnar,
götvað Sigurðar;
heiftgjarns hugar
hefnt skal verða."

Fram var kvelda,
fjölð var drukkit,
þá var hvívetna
vilmál talið,
sofnuðu allir,
er i sæing kómu,
einn vakði Gunnarr
öllum lengr.

Fót nam-at hræra,
fjölð nam-at spjalla,
hitt herglötuðr
hyggja téði,
hvat þeir í bölvi
báðir sögðu
hrafn ey ok örn,
er þeir heim riðu.

Vaknaði Brynhildr
Buðla dóttir,
dís skjöldunga,
fyr dag litlu:
"Hvetið mik eða letið mik
- harmr er unninn -
sorg at segja
eða svá láta."

Þögðu allir
við því orði,
fár kunni þeim
fljóða látum,
er hon grátandi
gerðisk at segja
þat er hlæjandi
hölða beiddi:

"Hugða ek mér, Gunnarr,
grimmt í svefni,
svalt allt í sal,
ætta sæing kalda;
enn þú, gramr, riðir
glaums andvani,
fjötri fatlaðr,
í fjánda lið;
svá mun öll yður
ætt Niflunga
afli gengin,
eruð eiðrofa.

Mant-at-tu, Gunnarr,
til görva þat,
er þit blóði í spor
báðir rennduð;
nú hefir þú hánum þat allt
illu launat,
er hann fremstan þik
finna vildi.

Þá reyndi þat,
er riðit hafði
móðigr á vit
mín at biðja,
hvé herglötuðr
hafði fyrri
eiðum haldit
við inn unga gram.

Benvönd of lét,
brugðinn gulli,
margdýrr konungr
á meðal okkar;
eldi váru eggjar
útan görvar,
en eitrdropum
innan fáðar."
Frá dauða Sigurðar
Hér er sagt í þessi kviðu frá dauða Sigurðar, ok víkr hér svá til sem þeir dræpi hann úti, en sumir segja svá, at þeir dræpi hann inni í rekkju sinni sofanda. En þýðverskir menn segja svá, at þeir dræpi hann úti í skógi, ok svá segir í Guðrúnarkviðu inni fornu, at Sigurðr ok Gjúkasynir hefði til þings riðit, þá er hann var drepinn. En þat segja allir einnig, at þeir sviku hann í tryggð ok vógu at hánum liggjanda ok óbúnum.

The fire raged, the earth was rocked,
The flames leaped high to heaven itself;
Few were the hardy heroes would dare
To ride or leap the raging flames.

Sigurth urged Grani then with his sword,
The fire slackened before the hero,
The flames sank low for the greedy of fame,
The armor flashed that Regin had fashioned.

Sigurth the dragon slew, and that
Will men recall while the world remains;
But little boldness thy brother had
To ride or leap the raging flames.

Forth went Sigurth, and speech he sought not,
The friend of heroes, his head bowed down;
Such was his grief that asunder burst
His mail-coat all of iron wrought.

Hogni spake: 1.
"(What evil deed has Sigurth) done,
That the hero's life thou fain wouldst have?"

Gunnar spake: 2.
"Sigurth oaths to me hath sworn,
Oaths hath sworn, and all hath broken;
He betrayed me there where truest all
His oaths, methinks, he ought to have kept."

Hogni spake: 3.
"Thy heart hath Brynhild whetted to hate,
Evil to work and harm to win;
She grudges the honor that Guthrun has,
And that joy of herself thou still dost have."

They cooked a wolf, they cut up a snake,
They gave to Gotthorm the greedy one's flesh,
Before the men, to murder minded,
Laid their hands on the hero bold.

Slain was Sigurth south of the Rhine;
From a limb a raven called full loud: "Your blood shall redden Atli's blade,
And your oaths shall bind you both in chains."

Without stood Guthrun, Gjuki's daughter,
Hear now the speech that first she spake:
"Where is Sigurth now, the noble king,
That my kinsmen riding before him come?"

Only this did Hogni answer:
"Sigurth we with our swords have slain;
The gray horse mourns by his master dead."

Then Brynhild spake, the daughter of Buthli:
"Well shall ye joy in weapons and lands;
Sigurth alone of all had been lord,
If a little longer his life had been.

"Right were it not that so he should rule
O'er Gjuki's wealth and the race of the Goths; Five are the sons for ruling the folk,
And greedy of fight, that he hath fathered."

Then Brynhild laughed— and the building echoed—
Only once, with all her heart;
"Long shall ye joy in lands and men,
Now ye have slain the hero noble."

Then Guthrun spake, the daughter of Gjuki:
"Much thou speakest in evil speech;
Accursed be Gunnar, Sigurth's killer,
Vengeance shall come for his cruel heart."

Early came evening, and ale was drunk,
And among them long and loud they talked;
They slumbered all when their beds they sought,
But Gunnar alone was long awake.

His feet were tossing, he talked to himself,
And the slayer of hosts began to heed
What the twain from the tree had told him then,
The raven and eagle, as home they rode.

Brynhild awoke, the daughter of Buthli,
The warrior's daughter, ere dawn of day:
"Love me or hate me, the harm is done,
And my grief cries out, or else I die."

Silent were all who heard her speak,
And nought of the heart of the queen they knew,
Who wept such tears the thing to tell
That laughing once of the men she had won.

Brynhild spake: 16.
"Gunnar, I dreamed a dream full grim:
In the hall were corpses; cold was my bed;
And, ruler, thou didst joyless ride,
With fetters bound in the foemen's throng.

"..............
..............
Utterly now your Niflung race
All shall die; your oaths ye have broken.

"Thou hast, Gunnar, the deed forgot,
When blood in your footprints both ye mingled;
All to him hast repaid with ill
Who fain had made thee the foremost of kings.

"Well did he prove, when proud he rode
To win me then thy wife to be,
How true the host-slayer ever had held
The oaths he had made with the monarch young.

"The wound-staff then, all wound with gold,
The hero let between us lie;
With fire the edge was forged full keen,
And with drops of venom the blade was damp."

Eldurinn tók að magnast
og jörðin að skjálfa,
og hár loginn
að gnæfa við himin;
fáir af köppum konungs
þorðu þar
að ríða gegnum eldinn
eða stíga yfir hann.

Sigurður hvatti Grana
með sverðinu;
eldurinn slokknaði
fyrir höfðingjanum,
allur loginn hjaðnaði
fyrir hetjunni frægðarfúsu,
sem bar glampandi vopnið
sem Reginn hafði átt.
-- -- --
Brynhildur sagði:

„Sigurður drap orminn,
og það mun síðan
enginn gleyma
meðan menn lifa;
en bróðir þinn
þorði hvorki
að ríða gegnum eldinn
né stíga yfir hann.“
-- -- --

Sigurður gekk út
að samtalinu loknu,
tryggur vinur höfðingja,
og lét höfuðið síga,
svo að á hinum vígfúsa
byrjaði að rifna
sundur á hliðunum
járnofinn brynjustakkurinn.
-- -- --
Högni sagði:

„[Hvað hefur Sigurður
til] saka unnið,
þar sem þú vilt svipta
þessa hraustu hetju lífi?“
Gunnar sagði:

„Sigurður hefur mér
unnið eiða,
unnið eiða
og rofið þá alla;
hann sveik mig þá
þegar hann hefði átt
að vera allra manna
trúr eiðum sínum.“
Högni sagði:

„Brynhildur hefur eggjað þig
í heift þinni
til að vinna illvirki
og valda sorg;
hún öfundar Guðrúnu
af góðu hjónabandi
og síðan þig
af því að njóta hennar sjálfrar.“

Sumir sviðu úlf,
sumir skáru sundur orm,
sumir skömmtuðu Guttormi
bita af úlfinum;
áður en þeir gátu,
fullir löngunar til illvirkja,
lagt hendur
á hina vitru hetju.

Sigurður var drepinn
sunnan Rínar;
hrafn kallaði hátt
úr tré:
„Atli mun rjóða sverðseggjar
í blóði ykkar beggja,
eiðarnir munu fjötra
ykkur morðingjana.“

Úti stóð Guðrún,
dóttir Gjúka,
og þetta voru
fyrstu orð hennar:
„Hvar er nú Sigurður,
höfðingi hetjanna,
þar sem frændur mínir
ríða á undan honum?“

Högni einn
svaraði því:
„Við höfum höggvið Sigurð
sundur með sverði;
grái hesturinn drúpir enn
yfir dauðum konunginum.“

Þá sagði Brynhildur,
dóttir Buðla:
„Njótið vel
vopna og landa;
Sigurður einn hefði
ráðið öllu
ef hann hefði lifað
örlítið lengur.

Ekki hefði það verið sæmandi
að hann réði þannig
yfir arfi Gjúka
og þjóð Gota,
þar sem Gjúki hafði eignast
fimm vígfúsa syni
til að stjórna
fólkinu.“

Þá hló Brynhildur
— svo að bærinn allur glumdi —
einu sinni
af heilum hug:
„Lengi skuluð þið njóta
landa og þegna,
þar sem þið létuð
hinn hrausta konung falla.“

Þá sagði Guðrún,
dóttir Gjúka:
„Þú lætur þér um munn fara
hræðileg orð;
illir vættir taki Gunnar,
morðingja Sigurðar;
hefna skal
hins heiftgjarna hugar.“

Langt var liðið á kvöldið,
mikið hafði verið drukkið,
þá var rætt
um allt sem hugurinn girntist;
allir sofnuðu
þegar þeir komu í rúmið,
Gunnar einn vakti
lengur en allir aðrir.

Hann hreyfði ekki fót,
sagði ekki margt,
en herfellingurinn
tók að hugleiða
hvaða óförum þeir báðir
höfðu spáð þeim,
hrafninn og örninn úr trénu,
þegar þeir riðu heim.

Brynhildur vaknaði,
dóttir Buðla,
göfug kona af ætt Skjöldunga,
skömmu fyrir dögun:
„Hvetjið mig eða letjið mig
— harmleikurinn er orðinn —
til að segja frá sorg minni
eða láta kyrrt liggja.“

Allir þögðu
við þessi orð,
fáir skildu
hegðun konunnar,
þegar hún fór grátandi
að segja frá því
sem hún hafði hlæjandi
beðið mennina um:

„Mig dreymdi, Gunnar,
óttalegan draum:
allt dó í salnum,
rúm mitt var kalt;
en þú, konungur, reiðst
gleðisnauður,
bundinn fjötrum,
inn í lið óvina;
þannig mun öll ykkar
ætt Niflunga
verða svipt mætti sínum,
þið eruð eiðrofar.

Manstu ekki, Gunnar,
gjörla eftir því
þegar þið báðir létuð
blóð ykkar renna í fótspor?
Nú hefurðu endurgoldið honum
allt með illu,
honum sem vildi sjá þig
fremstan allra.

Þá kom í ljós,
þegar hann hafði riðið
hugrakkur á minn fund
til að biðja mín,
hvernig herfellingurinn
hafði áður
haldið eiða sína
við hinn unga konung.

Sverð, vafið gulli,
lagði hinn mikilsvirti
konungur
á milli okkar;
eggjarnar voru að utan
smíðaðar í eldi,
en að innan skreyttar
með eiturdropum.“
Frá dauða Sigurðar
Hér er sagt frá dauða Sigurðar í þessari kviðu, og frásögnin bendir til þess að þeir hafi drepið hann úti, en sumir segja að þeir hafi drepið hann inni, sofandi í rúmi sínu. Þýskir menn segja hins vegar að þeir hafi drepið hann úti í skógi, og í Guðrúnarkviðu hinni fornu segir að Sigurður og synir Gjúka hafi riðið til þings þegar hann var drepinn. En allir eru sammála um að þeir hafi svikið trúnað hans og ráðist á hann þar sem hann lá og var óviðbúinn.