Frumheimild: „Alvíssmál“

"Bekki breiða,
nú skal brúðr með mér
heim í sinni snúask;
hratat um mægi
mun hverjum þykkja,
heima skal-at hvíld nema."
Þórr kvað:

"Hvat er þat fira?
Hví ertu svá fölr um nasar?
Vartu í nótt með ná?
Þursa líki
þykki mér á þér vera;
ert-at-tu til brúðar borinn."
Alvíss kvað:

"Alvíss ek heiti,
bý ek fyr jörð neðan,
á ek undir steini stað;
vagna vers
ek em á vit kominn;
bregði engi föstu heiti fira."
Þórr kvað:

"Ek mun bregða
því at ek brúðar á
flest of ráð sem faðir;
vark-a ek heima,
þá er þér heitit var,
at sá einn, er gjöf er, með goðum."
Alvíss kvað:

"Hvat er þat rekka,
er í ráðum telsk
fljóðs ins fagrglóa?
Fjarrafleina
þik munu fáir kunna;
hverr hefr þik baugum borit?"
Þórr kvað:

"Vingþórr ek heiti,
ek hef víða ratat,
sonr em ek Síðgrana;
at ósátt minni skal-at-tu
þat it unga man hafa
ok þat gjaforð geta."
Alvíss kvað:

"Sáttir þínar
er ek vil snemma hafa
ok þat gjaforð geta;
eiga vilja
heldr en án vera
þat it mjallhvíta man."
Þórr kvað:

"Meyjar ástum
mun-a þér verða,
vísi gestr, of varit,
ef þú ór heimi kannt
hverjum at segja
allt þat, er ek vil vita."

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sú jörð heitir,
er liggr fyr alda sonum
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Jörð heitir með mönnum,
en með ásum fold,
kalla vega vanir,
ígræn jötnar,
alfar gróandi,
kalla aur uppregin."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sá himinn heitir,
erakendi,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Himinn heitir með mönnum,
en hlýrnir með goðum,
kalla vindófni vanir,
uppheim jötnar,
alfar fagraræfr,
dvergar drjúpansal."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Avlíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hversu máni heitir,
sá er menn séa,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Máni heitir með mönnum,
en mylinn með goðum,
kalla hverfanda hvél helju í,
skyndi jötnar,
en skin dvergar,
kalla alfar ártala."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sú sól heitir,
er séa alda synir,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Sól heitir með mönnum,
en sunna með goðum,
kalla dvergar Dvalins leika,
eygló jötnar,
alfar fagrahvél,
alskír ása synir."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé þau ský heita,
er skúrum blandask,
heimi hverjum í?
Alvíss kvað:

"Ský heita með mönnum,
en skúrván með goðum,
kalla vindflot vanir,
úrván jötnar,
alfar veðrmegin,
kalla í helju hjalm huliðs."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sá vindr heitir,
er víðast ferr,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Vindr heitir með mönnum,
en váfuðr með goðum,
kalla gneggjuð ginnregin,
æpi jötnar,
alfar dynfara,
kalla í helju hviðuð."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé þat logn heitir,
er liggja skal,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Logn heitir með mönnum,
en lægi með goðum,
kalla vindlot vanir,
ofhlý jötnar,
alfar dagsefa,
kalla dvergar dags veru."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sá marr heitir,
er menn róa,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Sær heitir með mönnum,
en sílægja með goðum,
kalla vág vanir,
álheim jötnar,
alfar lagastaf,
kalla dvergar djúpan mar."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé sá eldr heitir,
er brennr fyr alda sonum,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Eldr heitir með mönnum,
en með ásum funi,
kalla vág vanir,
frekan jötnar,
en forbrenni dvergar,
kalla í helju hröðuð."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé viðr heitir,
er vex fyr alda sonum,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Viðr heitir með mönnum,
en vallarfax með goðum,
kalla hlíðþang halir,
eldi jötnar
alfar fagrlima,
kalla vönd vanir."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr,at vitir,
hvé sú nótt heitir,
in Nörvi kennda,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Nótt heitir með mönnum,
en njól með goðum,
kalla grímu ginnregin,
óljós jötnar,
alfar svefngaman,
kalla dvergar draumnjörun."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé þat sáð heitir,
er sá alda synir,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Bygg heitir með mönnum,
en barr með goðum,
kalla vöxt vanir,
æti jötnar,
alfar lagastaf,
kalla í helju hnipin."
Þórr kvað:

"Segðu mér þat, Alvíss,
- öll of rök fira
vörumk, dvergr, at vitir -:
hvé þat öl heitir,
er drekka alda synir,
heimi hverjum í?"
Alvíss kvað:

"Öl heitir með mönnum,
en með ásum bjórr,
kalla veig vanir,
hreinalög jötnar,
en í helju mjöð,
kalla sumbl Suttungs synir."
Þórr kvað:

"Í einu brjósti
ek sák aldrigi
fleiri forna stafi;
miklum tálum
kveð ek tældan þik:
Uppi ertu, dvergr, of dagaðr,
nú skínn sól í sali."

Alvis spake: 1.
"Now shall the bride my benches adorn,
And homeward haste forthwith;
Eager for wedlock to all shall I seem,
Nor at home shall they rob me of rest."

Thor spake: 2.
"What, pray, art thou? Why so pale round the nose?
By the dead hast thou lain of late?
To a giant like dost thou look, methinks;
Thou wast not born for the bride."

Alvis spake: 3.
"Alvis am I, and under the earth
My home 'neath the rocks I have; With the wagon-guider a word do I seek;
Let the gods their bond not break."

Thor spake: 4.
"Break it shall I, for over the bride
Her father has foremost right;
At home was I not when the promise thou hadst,
And I give her alone of the gods."

Alvis spake: 5.
"What hero claims such right to hold
O'er the bride that shines so bright?
Not many will know thee, thou wandering man!
Who was bought with rings to bear thee?"

Thor spake: 6.
"Vingthor, the wanderer wide, am I,
And I am Sithgrani's son;
Against my will shalt thou get the maid,
And win the marriage word."

Alvis spake: 7.
"Thy good-will now shall I quickly get,
And win the marriage word;
I long to have, and I would not lack,
This snow-white maid for mine."

Thor spake: 8.
"The love of the maid I may not keep thee
From winning, thou guest so wise,
If of every world thou canst tell me all
That now I wish to know.

"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the earth, that lies before all,
In each and every world?"

Alvis spake: 10.
"'Earth' to men, 'Field' to the gods it is,
'The Ways' is it called by the Wanes; 'Ever Green' by the giants, 'The Grower' by elves,
'The Moist' by the holy ones high."

Thor spake: 11.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the heaven, beheld of the high one,
In each and every world?"

Alvis spake: 12.
"'Heaven' men call it, 'The Height' the gods,
The Wanes 'The Weaver of Winds';
Giants 'The Up-World,' elves 'The Fair-Roof,'
The dwarfs 'The Dripping Hall.'"

Thor spake: 13.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the moon, that men behold,
In each and every world?"

Alvis spake: 14.
"'Moon' with men, 'Flame' the gods among,
'The Wheel' in the house of hell;
'The Goer' the giants, 'The Gleamer' the dwarfs.
The elves 'The Teller of Time.'"

Thor spake: 15.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the sun, that all men see,
In each and every world?"

Alvis spake: 16.
"Men call it 'Sun,' gods 'Orb of the Sun,'
'The Deceiver of Dvalin' the dwarfs;
The giants 'The Ever-Bright,' elves 'Fair Wheel,'
'All-Glowing' the sons of the gods."

Thor spake: 17.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the clouds, that keep the rains,
In each and every world?"

Alvis spake: 18.
"'Clouds' men name them, 'Rain-Hope' gods call them.
The Wanes call them 'Kites of the Wind';
'Water-Hope' giants, 'Weather-Might' elves,
'The Helmet of Secrets' in hell."

Thor spake: 19.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the wind, that widest fares,
In each and every world?"

Alvis spake: 20.
"'Wind' do men call it, the gods 'The Waverer,'
'The Neigher' the holy ones high; 'The Wailer' the giants, 'Roaring Wender' the elves,
In hell 'The Blustering Blast.'"

Thor spake: 21.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the calm, that quiet lies,
In each and every world?"

Alvis spake: 22.
"'Calm' men call it, 'The Quiet' the gods.
The Wanes 'The Hush of the Winds';
'The Sultry' the giants, elves 'Day's Stillness,'
The dwarfs 'The Shelter of Day.'"

Thor spake: 23.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the sea, whereon men sail,
In each and every world?"

Alvis spake: 24.
"'Sea' men call it, gods 'The Smooth-Lying,'
'The Wave' is it called by the Wanes; 'Eel-Home' the giants, 'Drink-Stuff' the elves,
For the dwarfs its name is 'The Deep.'"

Thor spake: 25.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the fire, that flames for men,
In each of all the worlds?"

Alvis spake: 26.
"'Fire' men call it, and 'Flame' the gods,
By the Wanes is it 'Wildfire' called;
'The Biter' by giants, 'The Burner' by dwarfs,
'The Swift' in the house of hell."

Thor spake: 27.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the wood, that grows for man-kind,
In each and every world?"

Alvis spake: 28.
"Men call it 'The Wood,' gods 'The Mane of the Field,' 'Seaweed of Hills' in hell;
'Flame-Food' the giants, 'Fair-Limbed' the elves,
'The Wand' is it called by the Wanes."

Thor spake: 29.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the night, the daughter of Nor,
In each and every world?"

Alvis spake: 30.
"'Night' men call it, 'Darkness' gods name it,
'The Hood' the holy ones high;
The giants 'The Lightless,' the elves 'Sleep's Joy,'
The dwarfs 'The Weaver of Dreams.'"

Thor spake: 31.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the seed, that is sown by men,
In each and every world?"

Alvis spake: 32.
"Men call it 'Grain,' and 'Corn' the gods,
'Growth' in the world of the Wanes;
'The Eaten' by giants, 'Drink-Stuff' by elves,
In hell 'The Slender Stem.'"

Thor spake: 33.
"Answer me, Alvis! thou knowest all,
Dwarf, of the doom of men:
What call they the ale, that is quaffed of men,
In each and every world?"

Alvis spake: 34.
"'Ale' among men, 'Beer' the gods among,
In the world of the Wanes 'The Foaming';
'Bright Draught' with giants, 'Mead' with dwellers in hell,
'The Feast-Draught' with Suttung's sons."

Thor spake: 35.
"In a single breast I never have seen
More wealth of wisdom old; But with treacherous wiles must I now betray thee:
The day has caught thee, dwarf!
(Now the sun shines here in the hall.)"

„Breiðið yfir bekkina,
nú skal brúðurin með mér
halda heim í fylgd minni;
öllum mun þykja
ég flýta mér að kvænast,
heima skal engin hvíld fást.“
Þór sagði:

„Hvers konar maður er þetta?
Hvers vegna ertu svona fölur um nefið?
Varstu hjá líki í nótt?
Mér sýnist þú
líkjast þursa;
þú ert ekki fæddur til að fá brúðina.“
Alvíss sagði:

„Ég heiti Alvíss,
ég bý niðri í jörðinni,
undir steini á ég heima;
ég er kominn
að hitta vagnstjórann;
enginn rjúfi fast loforð manna.“
Þór sagði:

„Ég mun rjúfa það,
því ég hef sem faðir
mest að segja um ráðahag brúðarinnar;
ég var ekki heima
þegar þér var lofað henni,
en ég einn meðal goðanna má gefa hana.“
Alvíss sagði:

„Hver er sá maður
sem telur sig ráða
ráðahag hinnar fögru meyjar?
Fáir munu kannast við þig,
þú víðförli flækingur;
hver hefur borgað þér með hringum?“
Þór sagði:

„Ég heiti Vingþór,
ég hef farið víða,
ég er sonur Síðgrana;
gegn vilja mínum skaltu ekki
fá þessa ungu mey
eða ná þessum ráðahag.“
Alvíss sagði:

„Samþykki þitt
vil ég fá sem fyrst
og ná þessum ráðahag;
ég vil heldur eiga
en vera án
þessarar mjallhvítu meyjar.“
Þór sagði:

„Ástum meyjarinnar
verður þér ekki synjað,
vitri gestur,
ef þú getur úr hverjum heimi
sagt mér frá
öllu því sem ég vil vita.“

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir jörðin
sem liggur fyrir mönnunum
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Jörð heitir hún meðal manna,
en fold meðal ása,
vanir kalla hana vegi,
jötnar sígræna,
á ‍lfar gróanda,
goðin í hæðum kalla hana aur.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir himinninn,
sá sem þekktur er,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Himinn heitir hann meðal manna,
en hvelfing meðal goða,
vanir kalla hann vindvefara,
jötnar uppheim,
álfar fagurt þak,
dvergar drjúpandi sal.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir máninn,
sá sem menn sjá,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Máni heitir hann meðal manna,
en hinn minnkandi meðal goða,
í Helju kalla þau hann hverfandi hjól,
jötnar hraðfara,
en dvergar skin,
álfar kalla hann árateljara.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir sólin,
sem mennirnir sjá,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Sól heitir hún meðal manna,
en sunna meðal goða,
dvergar kalla hana leikfélaga Dvalins,
jötnar síglóandi,
á ‍lfar fagurt hjól,
synir ása alskæra.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heita skýin,
sem bera regnskúrir með sér,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Ský heita þau meðal manna,
en skúravon meðal goða,
vanir kalla þau vindflota,
jötnar regnvon,
á ‍lfar veðurmátt,
í Helju kalla þau þau huluhjálm.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir vindurinn,
sem fer um allt,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Vindur heitir hann meðal manna,
en sveiflari meðal goða,
hin máttugu goð kalla hann hneggjara,
jötnar æpara,
á ‍lfar dynfara,
í Helju kalla þau hann hviðublásara.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir lognið,
sem á að ríkja,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Logn heitir það meðal manna,
en lægð meðal goða,
vanir kalla það vindhlé,
jötnar ofurhlýju,
á ‍lfar dagsró,
dvergar kalla það skjól dagsins.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir hafið,
sem menn róa á,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Sjór heitir það meðal manna,
en sílygna meðal goða,
vanir kalla það vog,
jötnar álaheim,
á ‍lfar undirstöðu vökva,
dvergar kalla það djúpt haf.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir eldurinn,
sem brennur fyrir mönnunum,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Eldur heitir hann meðal manna,
en funi meðal ása,
vanir kalla hann logabylgju,
jötnar hinn gráðuga,
en dvergar brennara,
í Helju kalla þau hann hraðfara.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir skógurinn,
sem vex fyrir mönnunum,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Viður heitir hann meðal manna,
en fax vallarins meðal goða,
menn kalla hann hlíðarþang,
jötnar eldivið,
á ‍lfar fagurgreina,
vanir kalla hann vönd.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir nóttin,
sú sem er dóttir Nörva,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Nótt heitir hún meðal manna,
en myrkur meðal goða,
hin máttugu goð kalla hana grímu,
jötnar ljósleysi,
á ‍lfar svefngleði,
dvergar kalla hana draumagyðju.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir fræið,
sem mennirnir sá,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Bygg heitir það meðal manna,
en korn meðal goða,
vanir kalla það vöxt,
jötnar fæðu,
á ‍lfar undirstöðu drykkjar,
í Helju kalla þau það hið hokna.“
Þór sagði:

„Segðu mér það, Alvíss,
— ég vænti þess, dvergur,
að þú þekkir öll rök tilveru manna —:
hvað heitir ölið,
sem mennirnir drekka,
í hverjum heimi?“
Alvíss sagði:

„Öl heitir það meðal manna,
en bjór meðal ása,
vanir kalla það veig,
jötnar tæran drykk,
en í Helju mjöð,
synir Suttungs kalla það drykkju.“
Þór sagði:

„Í einu brjósti
hef ég aldrei fundið
meiri forna visku;
með miklum brögðum
hef ég leikið á þig:
þú hefur dagað uppi, dvergur,
nú skín sólin inn í salinn.“